Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : DÜNYADA NELER OLUYOR / ÝSLÂM ÂLEMÝ | Okunma Says: 714 |
Avrupa Birlii’nin görülerini en iyi yanstan medya kurulularndan biri olarak euronews’in Oxford Üniversitesi’nde Avrupa Çalmalar Profesörü olan ngiliz tarihçi Timothy Garton Ash ile Afganistan krizi üzerine yapt söyleiyi okumakta büyük faydalar var. Çünkü Timothy Garton Ash, gerek Avrupa tarihi ve siyaseti gerekse aktüel siyasal-toplumsal hadiseleri yorumlama konusunda oldukça muteber bir isim. Prof. Ash ile Brüksel’deki Avrupa Tarihi Evi’nde yaplan mülakatta Amerika açsndan olduu kadar Avrupa açsndan da yaanan baarszln öncelikle hangi alanlarda ve hangi oranda cereyan ettiine dair önemli ipuçlar yakalama imkân bulabiliyoruz.
Bölgesel ve küresel çapta derin sarsntlara sebep olan ve akabinde nükleer devletlerin bile stratejik konumlanlarna etki edecek Afganistan hadisesini ar politizasyon ve ideolojik saplantlar dolaysyla Türkiye’de maalesef hakkyla tartmaya frsat bulamyoruz. Bir tarafta “gericilik, karanlk ça, eriata bakaldran kadnlar” sloganlar eliinde trmandrlan manipülasyon ve Atatürk’ün kurduu laik-seküler ulusal düzene övgüler yartrmak için yrtnanlar kimseye azn açtrmamaya azmetmi durumda. Dier taraftaysa ne Afganistan halk ve direniin aamalar ne Amerika-NATO ordularnn 20 yln ardndan fiyaskoyla sonuçlanan kaçlarn hazrlayan etmenler üzerine hemen hiçbir objektif bilgiye dayanmakszn zihinleri esaret altna alan uçuk-kaçk komplo teorilerinin oluturduu kaos ve gürültü adeta üzerimize çökmü durumda. Biraz sakin olunursa Afganistan cephesinde kimin fena halde dayak yiyip havlu att da kimin sabr ve sebatla zafere doru yürüdüü de gayet net olarak anlalacak oysa.
Akademi de Askeri Mantkla Hareket Ediyor!
Yeterince sakalmz olmad ve akademide öhretli bir kariyer yapmay da beceremediimiz için Afganistan’da meydana çkan tablo hakknda bugün sözü Oxford’dan Prof. T. Garton Ash’a brakmakta fayda görüyoruz. Timothy Garton Ash “NATO’nun Afganistan’dan kaotik bir ekilde çekilmesinin tarih kitaplarnda yer alacan” teyid ediyor. Devamnda Avrupa’nn bu konuyu sadece göç korkusu üzerinden ele aldn ama bu konuda stratejik açdan neler yaplabileceini deerlendirmekte acze dütüünü de ifade ediyor. Avrupa’nn tecrübeli tarihçisine göre NATO bileenleri adna Afganistan’da icra edilen “20 yllk misyon bouna”yd. Cümlelerini “özgürlük ve eitlik isteyen kadnlarn ve kzlara korkunç bir biçimde ihanet ettik” gibi ifadelerle süslese de içini actan, ümitlerini çökerten asl hadiseyi “iki trilyon dolar boa gitti” vurgusuyla özetliyordu Prof. Dr. Ash. Üstelik Amerika ve Avrupa ordular tarafndan en modern silahlarla Afganistan’da yazlan hikâyenin “artlarn görmek çok zor”du.
Prof. Ash, Irak ve Afganistan’da yaanan büyük fiyaskoya ramen inatla “Batl demokrasimizi dünyann dier bölgelerine ihraç etmememiz gerektiini söylemeye hazr deilim” diyordu. Oxfort’lu profesör tarafndan kullanlan akademik ve diplomatik dil görüldüü üzere oryantalist ve emperyalist mantk ve tutumu perdelemeye kifayet etmiyor elbette. Bütün olup bitenlere ve yaanan onca rezalete ramen öhretli tarihçinin kafasnda “Afganistan’a gidip gerçekten kötü adamlar yakalayp çkarsnz”dan öteye hemen hiçbir senaryo olumam. Görüldüü üzere Herodot’tan Timothy Garton Ash’a kadar Bat tarihçilii “barbarlara-kötü adamlar” kar verilen mücadelenin zapta geçirilmesinden ibaret.
Oxford’lu tarihçi Ash’n derin tecrübe ve analitik ufkundan süzülen çözüm önerisi Afganistan’da “eer be-on bin asker tutsaydk baka bir Afgan kadn kua daha iyi bir hayata sahip olabilirdi” noktasnda sabitlenip kalm. Fakat Amerika, ngiltere, Fransa ve Almanya’nn ban çektii Bat kampnn “güvenirliini büyük ölçüde kaybettiini” itiraf edecek kadar da cesaret gösterebiliyor. Buna ramen modern-ulus devlet modelinin Afganistan’da ina edilebilmesi için Batl siyasetçi, diplomat ve askerlerin olduu gibi akademisyenlerin de kafasnda igal en önemli ve öncelikli seçenek olarak duruyor.
Askeri Hezimete deolojik flas da Elik Ediyor
Afganistan’n uluslatrlamamas en çok Bat’y ve Batclar kahrediyor. Oysa seküler-ulusal kimlik ina etmek, slami ve geleneksel deerlerinden arndrp bir toplumu Batl standartlarda homojenletirmek neden makul ve mecburi bir seçenek olsun ki? Afgan toplumu bu dayatmaya batan raz olsayd NATO ordular igal ve ykma girimezlerdi zaten. Tersinden baklrsa da slami ve geleneksel deerlerini terk etmeye rza gösterseydi NATO ordularna kar direnip zafere yürümesi mümkün olmazd.
Afganistan’da malup olan Amerika ve NATO ordular olduu gibi Bat meneli seküler-ulus devlet ve toplum projesidir ayn zamanda. Taliban ise sadece askeri bir zafer kazanmam dayanp güvendii slami ve geleneksel deer ve sembollerini bütün engellemelere ramen iktidara tamtr. Tam da bu sebeple modern ordulara, küresel sermaye ve medya kurulularna yaslanarak Afganistan’da saltanat sürmeye kalkan ibirlikçi ve kaypak bütün aktörlerin içine sürüklendii zillet ve malubiyet dehetli ibretler ihtiva etmektedir. Taliban’n hatalar, arlklar ve günahlar üzerinden slam ve Müslümanlara kar daha organize ve iddetli saldrlarn yaplaca sr deil elbette. Fakat Taliban geleneksel deerleri slami referanslarn önüne ve üstüne yerletirme yanlna dümezse, etnik ve mezhebi arlklardan saknrsa, gücü ve imkânlar orannda uluslararas ilikilerde rol oynayarak ülkesinin güvenlik ve refah düzeyini yükseltebilirse bu türden tuzaklar zaman içinde bütün etkisini yitirecektir.
Onlarca yl savaa mecbur klnm bir toplumun salk, eitim, ulam, alt yap, sanayi, ticaret vb. gibi alanlardaki derin uçurumlar gidermek için nasl bir seferberlik süreci üstlenecei Taliban’n gerçek anlamda yerini de tayin edecektir. Adalet ve merhameti anayasa edinmek, ehliyet ve liyakati siyaset ve bürokrasinin ana kriteri haline getirmek, üretim ve paylamda dengeyi gözetmek bu saatten sonra emperyalist ordulara kar zafer kazanmaktan daha meakkatli bir mesele olarak Taliban kadrolarnn önünde duruyor. Askeri zaferi siyasi, toplumsal, iktisadi ve kültürel sahalardaki baarlarla taçlandrmalar için Taliban’n nasl bir performans sergileyeceini hep birlikte izleyeceiz. Bakalm Afganistan halk ve slam toplumlar bu riskli sürece ne oranda ve nasl katk salayacak. Afganistan sadece Taliban ve Afgan halknn deil bütün slam corafyasnn en zorlu imtihanlarndan biri olacak çünkü.
Yazar: Kenan Alpay |
15-09-21 |
||
| E mail: yeniakit.com | Tweet | ||
 |
 |
||
