Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÝL KALESÝ | Okunma Says: 761 |
Bu ksa fakat önemli soru, ömrünün neredeyse üçte ikisi Türkçeyle geçen bir kii olarak ahsma ilk kez 12 Mays 2021 Çaramba günü sosyal medya ortam üzerinden itirak ettiim bir programda yöneltildi. O güne kadar Türkçeye, Türkçenin tarihine, dönemlerine, güncel bir konusuna yahut meselesine dair saysz soruyla karlamtm fakat oturum yönlendiricisinin konumaya balar balamaz sorduu “Hocam, Türkçe nedir?” suali benim için bir ilkti. Program yöneticisinin, katlmclarn, dinleyici ve/ya takipçilerin hemen hepsinin Türk olduu bu konumada böyle bir soru ahsm sadece artmad, biraz da düünmeye sevk etti.
Herkes bilir ve kabul eder ki soru sormak örenmenin temelini oluturur. Buna “merak” da denebilir. Nitekim her bilimsel aratrma, proje yahut eser; cevab aranan bir sualin, çözülmek istenen bir sorunun ürünüdür. Nice büyük keifler, günlük hayat kolaylatran icatlar, teknoloji ve bilimdeki gelimeler merakn meyveleridir. Bu gerçek, hayatn ilme yahut tahsile adayan bilim adamlar ve eitimciler için de söz konusudur. Evlad büyük bir âlim olan bir annenin, kendisine yöneltilen “Çocuunuzun baarsn neye borçlusunuz?” sorusuna “Evladm okuldan geldiinde ona her gün ‘Bugün okulda güzel bir soru sordun mu?’ diye sorardm.” eklinde verdii cevap, bu hakikate iaret eder. Kukusuz, her soru muteber ve deerli deildir. Ancak bunlar güzel soruya giden yolda önemli bir basamak olarak görülmelidir.
Bu girizgâhtan sonra iki kelimeden müteekkil soruya verilebilecek cevaplara geçelim.
Çamzn önemli Türkologlarndan Ahmet B. Ercilasun, yaklak bir buçuk yl önce gazetedeki köesinde bu soruyu “Türklerin kulland dildir.” eklinde cevaplar. Hiç kukusuz, sorunun ilk ve temel cevab budur. Araplarn kulland dile Arapça, Almanlarn kulland dile Almanca dendii gibi Türklerin kulland dile de Türkçe denir. Hocamzn bu ksa tarifte yer verdii “kullanm” kelimesi yerindedir. Dahas, dilimizin çerçevesini tayin etmesi bakmndan önemlidir. Bir süre Türk Dil Kurumu (TDK) bakanl görevinde bulunan Sayn Ercilasun’un tanmn bir kenara brakp bakanlk yapt Kurum’un bu kelimeyi güncel sözlüünde nasl tanmladna bakalm.
Ülkemizde dille ilgili meselelerde karar mercii olarak görülen TDK’nin Türkçe Sözlük’ü (son basks 2012) Türkçeyi u sözlerle tanmlar: Genel Türk dili, Türkiye Türkçesi. Kurum’un sözlüü, kelimenin terim anlamlarn listelemesi bakmndan ihtiyaca cevap vermektedir ancak hem tanmda kullanm vurgusuna iaret eden temel (ilk) karla hem de bu yaznn sonunda sralanan anlamlardan bir ksmna yer vermedii için eksiktir ve gelitirilmek durumundadr.
Yakn zamanlarda Türkiye Türkçesinin kelime kadrosunu bir araya getirmek amacyla birçok sözlük vücuda getirilmitir. Yaar Çabayr imzal Ötüken Türkçe Sözlük (2017), lhan Ayverdi’nin hazrlad Misalli Büyük Türkçe Sözlük (2011), Mehmet Doan’n yazd Doan Büyük Türkçe Sözlük (2020), Ali Püsküllolu’nun kaleme ald Türkçe Sözlük (2008) akla gelen ilk örneklerdir. Bu sözlüklerin Türkçe maddesine bakldnda yazarlar arasnda ortak taraflar bulunduu gibi birbirinden ayrlan yönlerin de olduu göze çarpar. Mesela, Çabayr, mezkûr kelimenin manasn “Türkler tarafndan konuulan dil” eklinde vererek “konuulma”ya; Ayverdi, “Türklerin hâkim olduu ülkelerde kullanlan dil” diyerek “kullanm”a; Doan, “Türklerin dili” eklinde ifade ederek “aidiyet”e; Püsküllüolu ise “Türkiye Cumhuriyeti’nde kullanlan, konuulan, yazlan dil” diyerek yine “kullanm”a iaret eder. Sözlük yazarlarmzca üzerinde durulan “konuulma, kullanlma” gibi ölçütler, dil biliminin genel bir kaidesidir aslnda. Bu evrensel kurala göre dilde esas olan kelimelerin hangi dile yahut kökene ait olduu deil kullanmdr. Bu ilmî hakikat, yaad dönemde dil meseleleri üzerine kafa yoran Ömer Seyfettin’in kaleminde “tasarruf”, ayn çada muazzam eseriyle büyük bir baarya imza atan Kamus- Türki müellifi emsettin Sami’nin lisannda ise “müsta’mel” kelimesiyle ifadesini bulmutur. Büyük sözlükçü ve ansiklopedist, dilin hazinesi olarak gördüü ve Türkçe Sözlük eklinde adlandrd lügat kitabna o dönemde Türkçede istimal edilen kelimelerin kâffesini, yani hepsini almtr. ngilizcenin Redhouse, Webster; Almancann Wahrig, Duden gibi sözlükleri de ayn anlayla tertip edilmitir.
Yaznn balndaki basit görünümlü soruya kimisi ilmî kimisi edebî kimisi ahsi mahiyette olmak üzere çok çeitli cevaplar verilebilir. Kitaplarda, terim sözlüklerinde, ansiklopedilerde, Türkçe üzerine telif edilen yaz ve eserlerde bunlarn örneklerini fazlasyla bulmak mümkündür. Ancak soruya verilmesi icap eden ilk yant, “Türklerin kulland dil” olmaldr. Bu izah, “Hangi kelime Türkçedir?” eklindeki mehur soruya da cevaptr bir bakma.
Yaznn sonunda unu da ifade etmekte yarar var. Sözlük yazarlarmza, TDK, MEB gibi müesseseler dâhil, eserlerindeki mevcut “Türkçe” maddesini gözden geçirmelerini tavsiye ediyoruz. Bu madde sözlüklerde u karlklarla temsil edilirse daarcndaki tüm manalar Türkçenin söz varlna ve anlam evrenine kazandrlm olur:
Türkçe Özel isim
1. Türklerin kulland dil.
2. Türkiye Türkçesi.
3. Genel Türk Dili.
4. sf. Bu dilde olan, bu dille yazlm (olan).
5. sf. Türk’e uygun, yarar ekilde; Türk tarznda.
“Türkçe nedir?” Bu; cevaplandrlmas kolay bir soru gibi görünse de üzerinde düündükçe derinleen, derinletikçe zenginleen bir konu olarak aratrmaclarn bekliyor.
Yazar: Ýdris Nebi Uysal |
23-09-21 |
||
| E mail: maarifinsesi.com | Tweet | ||
 |
 |
||
