Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÜNYADA NELER OLUYOR | Okunma Says: 506 |
Kazakistan olaylarnn nereden, nasl kaynaklandn herkes merak ediyor ama artk bu bir istihbarat meselesi. Art ikincil konu. Yakt zammna kzp olacak ileri at. Mutabk kalnan, ‘hayatn olaan ak’nn dnda olduu. Kendiliindeni geçti. Yani gelimeler için ‘olaan üpheli’ ve var ise ‘olaan d üpheli’ bulmamz gerekiyor…
Ülkenin jeopolitik, ekonomik hazineleri o kadar vaadkâr ki, üç süper gücün çkarlarn barndryor ve ‘fail’ olmak için hepsinin makul nedenleri var. Bir numaral aday, Rusya. Dahas, Nur-Sultan ‘Beni kurtar’ diye elini Moskova’ya uzatt. Herhangi süper güce ama özellikle Rusya’ya bu davette bulunursanz, kolunuza veda edebilirsiniz. Artk yeni bir küresel kangren var…
Teyelin att yer Ukrayna olsa da, hep bahsettiimiz yrtn Kazakistan’a ve oradan Çin’e uzayan ‘ameliyat’ izleri artk görülüyor.
Kazakistan’da gelien kriz, dünden itibaren balayan Rusya ile Bat (ABD, NATO, AGT, azck AB) arasndaki kritik görümelerin zamanlamasndan bamsz düünülemez. Nedenlerden biri bu.
***
kinci neden, ‘Türk Devletleri Tekilat’na gelen bir yant m diye tetkik ediliyor; Rusya’nn bir yandan Ermenistan-Azerbaycan sava çktlarndan olan, ‘altl veya 3+3’ formülüyle ifade edilen ülkeler birliini, nihayet son stanbul zirvesiyle artk siyasi/stratejik boyuta terfi eden TDT’nin önünü kesmek, en azndan ‘bahçenin sahibini hatrlatmak’ amac tad akla geliyor…
Kimi Bat merkezli medya organlar bunu büyüterek/istismar ederek verdiler. Doruluk pay ayr, Bat için kullanl olma hali ayr. Dikkat etmek gerekiyor.
u kadar tamam, TDT ülkeleri bu gelimeden memnun olmadlar. Ne yazk ki, son yüzyln travmalarn da bilinçaltndan yüzeye çkarm olmal. Nitekim Türkiye dnda bu ülkelerden ‘yardma hazrz’ reaksiyonu hemen gelmedi. Ankara’nn tevik etmesinden sonra gerçekleti.
Cumhurbakan’nn bu ülkelerin ve Kazakistan’n liderleriyle, Dileri Bakan’nn da Lavrov’la görümesi bu kalemdendi. ABD ve Çin’in tutumlar da elbette merak konusu ve u ana kadar konuyu ortadan gördüler.
Fakat ülkede yaanan olaylar kendiliinden gelimediyse ya da bata ‘masum hareketler’ olarak balayan gösteriler ksa sürede farkl boyuta evrildiyse, Rusya’nn vaziyet etmesini gerektiren bu eylemleri kim kurgulad?
Cumhurbakan Tokayev’e bakarsanz organizasyon aklnn ve iç oyuncularn ‘dardan’ geldiini alenen söylüyor. Bu haliyle Bat mahreçli bir ‘renkli devrim’den mi bahsediyor yoksa kendini davet ettiren Rusya’dan m tartmal. Ama davet Rusya’ya gitti…
Puzzle’n bir baka parças, daha dorusu en gllgl bölümü ekonomiyle ilgili. Kazakistan büyük zenginlikler barndran bir ülke. Bu varlklar hem mesela Çin gibi ülkeler tarafndan ithal ediliyor ve direkt yatrmlar mevcut.. Hem de uluslararas irketlerin kritik ürünler, bilhassa enerji konusunda konsorsiyumlar var. Kimi ararsanz; 90’l yllarn ortalarndan günümüze ngiliz, Amerikan, Rus, Çin firmalar burada. Baz hammaddeler de gerçekten stratejik. Para ii burada da bitmiyor; Kazak ve Rus oligarklar var. Hem birbirleriyle hem ad geçen ülkelerin hükümetleriyle ilikililer. Kazakistan’da gerçekten ne olduunu, ebekeyi izah ve kaosun nereye varacan kestirmek salam uzmanlk gerektiriyor. ‘stihbarat’ dememiz o yüzden…
Çin demiken… TDT Pekin’i zaten huylandrmt. Kazakistan’n ‘pek Yolu’ üzerindeki hâkim konumu, Rus hamlesini dikkatle izlemelerini getirecektir. Birçok uzmann altn kaln kaln çizdii Rusya’ya nüfuz eden Çin arl, Kremlin’in Kazakistan üzerinden baraj kurmasn getirebilir. Bununla birlikte, Rusya-ABD dengeleri de Çin’i üzmeye gelmez. Hülasa, her iki ülke birbirini bu aamada krp-dökmemek için hassasiyet gösterecektir.
***
Peki, Ankara bu hamleye ne cevap verecek? Türkiye-Rusya ilikilerinin konu balklar bir tür ortak yaam taraflara dayatyor. Atlatlan handikaplar hatrlandnda u ana kadar iyi idare edildii de söylenebilir. Bu yüzden anlaamadklar konularda birbirlerine kar dier kozlarn bir ileri sürüp bir geri çekmeye devam edeceklerdir.
Konuyu ‘uluslararaslatrmak’ bir yöntem. Olabilir. Ama bu da bölgede Bat etkisini besleyecektir. nce görmek gerekiyor. Bir de, ‘Türk Bahar’ kaygs var. Az ihtimal ama bolanamaz.
Kriz, Türkiye’nin, Rusya’nn Bat/NATO’yla ilikilerinde zorlu gri alanlar yaratacak. Bahsettiimiz ocak ay zirveleri buna dâhil. ABD Dileri Bakan Blinken ve NATO Genel Sekreteri Stoltenberg ile yaplan görümeler açkça yazabiliriz ki, ite bu müzakerelerde Ankara’y arkalamakla ilgiliydi.
Bat, Rusya’nn dou snrlarnda daha ileri gidebilecek düzeneklere u an sahip deil. Rusya da Bat’nn üzerine yürümek konusunda-sayd artlarn reddedilmesi ayr konu-hevesli saylmaz. Üstüne, Avrupa ülkeleri de Rusya’ya tavr almak, arada kalmak konusunda istekli deil. Almanya’nn yeni Dileri Bakan bu olaylar yaanrken Washington’dayd. Ne çkar göreceiz ama ansölye’nin ABD’nin arkasndan yürümek konusunda ayak sürüdüünü görebiliyoruz. Fransa hakeza.
AB de öyle; müzakerelerde dlandklarn düünüyorlar. Hatta AB ‘Dileri Bakan’ Borrel, ‘Avrupa güvenlii tartlrken tarafsz seyirci olamayz’ dedi. Daha söz sahibi olmak için szlanyorlar.
Kazakistan dosyas taze. Ama sabit u; Baltklar’dan Çin’e kadar diki yerleri atyor…
Yazar: Nedret Ersanel |
09-01-22 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
