Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : TÂRÝH / TÂRÝHÝN ARA SOKAKLARI | Okunma Says: 640 |
“Ey dînin nurlu sesi, ey ulu ses, ey ezan!” Sana yaplan zulümleri nasl anlatsam? Sana kymak isteyenlerin enî fiillerini millet çocuklar unutmasn diye anlatmak istiyorum. Bu ilahî sadâdan kimler rahatsz oldular? Batllar ve Atatürkçüler, yâni Kemalistler. Cumhuriyet nklâpçlar ezana zulmettiler, kirli düünce ve yasalaryla ezan mahkûm ettiler.
EZANA YAPILAN ZULMÜ ANLATMAYA HZ. BLÂL’E TA’ZMLE BALARIM
Ezana yaplan zulümleri anlatmaya, “Demirden gömlekler giydirilip günete kavrulduktan sonra Mekkeli çocuklarn elinde sokaklarda dolatrlan”, gövdesine konulan ar talar altnda Peygamber Efendimiz’in mübarek ad ve “Ehad, ehad!” (Allah Allah) haykryla direnen ezann ilk müezzini Hz. Bilâl’a ta’zimle balarm.
TÜRKÇE EZANI LK DLLENDREN ZYA GÖKALP’TR
Türkçe ezan, Cumhuriyetle birlikte ortaya çkm bir mevzu olmayp, bu fikrin Tanzimat ve Merutiyet dönemlerinde dînin “millîletirilmesi ve ibadet dilinin Türkçeletirilmesi tartmalarna kadar uzandn okuyanlar bilir. Tanzimat döneminde Türkçülük hareketinin balamasyla ilk olarak Sultan Abdülaziz döneminde Ali Suavi ezann ve namaz sûrelerinin Türkçeletirilmesini savunmutur. Müslüman Türklüü yanl bir ema üzerine kuran sekülerist ve laikçi Ziya Gökalp ilk dönemindeki slâmî fikirlerine zt olarak, “Bir ülke ki, camiinde Türkçe ezan okunur / Köylü anlar mânasn namazdaki duann / Bir ülke ki, mektebinde Türkçe Kur'an okunur / Küçük büyük herkes bilir buyruunu Hüda'nn / Ey Türkolu, ite senin orasdr vatann!” msralaryla Türkçe ezan savunur. (Türkçe ezan ve bir zulmün hikâyesi, 23 Haziran 2018, Fikriyat dergisi)
EZANIN TÜRKÇELETRME KOMSYONUNA M. FUAT KÖPRÜLÜ BAKANLIK ETMTR
Ziya Gökalp ayrca “Dinî Türkçülük, din kitaplarnn ve hutbelerle vaazlarn Türkçe olmas demektir. Kur'ân- Kerim’in ve gerek ibadet ve ayinlerden sonra okunan bütün dualarla münacatlarn ve hutbelerin Türkçe okunmas lâzm gelir” görüünü savunmutur. Kemalistler, “slâmiyetin millîletirilmesi” politikasnda onun bu düüncelerinden ziyadesiyle faydalanrlar. badetin ve ezann Türkçeletirilmesi, 1928’de Darülfünun lahiyat Fakültesi’nde Edebiyat Tarihçisi M. Fuat Köprülü bakanlnda oluturulan komisyonun hazrlad “badet lisan Türkçe olmaldr. Ayinlerin, dualarn, hutbelerin Türkçe ekilleri kabul ve istimal edilmelidir” eklinde bir raporla Meclis’e teklif edilir. Tepkiler üzerine uygulamaya geçirilemez. (Fikriyat Dergisi, ad geçen yaz)
Ezann Türkçeletirilmesi üzerine yandalar M. Kemal’e, "Sorularla karlayoruz, cevap vermekte güçlük çekiyoruz. Ezann Türkçeletirilmesinin sebebi hakknda bizi aydnlatabilir misiniz?" diye sorarlar. M. Kemal, “… Bir harita getirtir, güney hududunun belirsizliini anlatr ve arazinin engellerinden bahseder: “Ben Türkçe Ezan'la hudut çizdim" der: Türk olanlar, Türklük uuru tayanlar bizim tarafta kalr, Arap olmak isteyenler Araplarn bulunduu bölgeye göçer. Türk'ün uurunda da hudut çizilmi olur.” (Nihat Dinç, Gönüllü Diplomat: Bir Diplomatn Meslek Yaamndan Notlar, stanbul, 1998)
EZANI TÜRKÇELETRENLERN EF M. KEMAL’DR
Ezan zulmünü M. Kemal balatmtr. Cenazesinde Hafz Yaar, Türkçe ezan okumu, Türkçe telkin verilmi ve Türkçe tekbirler getirilmitir. Namaz da Türkçeletirmeyi düünen M. Kemal, çevresindekilerin sraryla bu fikrinden gönülsüzce vazgeçer. M. Kemal’in talimatyla 3 ubat 1932’de Ayasofya'da Hafz Sadettin Kaynak’n bulunduu kalabalk bir hafz grubu Türkçe Kur'an okur. Hafzlarn görevi bittikten sonra M. Kemal, Sadettin Kaynak’ yanna çarr. Elindeki Kur'ân tercümesinden bir hutbe konusu seçer, “Haydi bakalm, Türkçe hutbeyi de Süleymaniye Câmii’nde mukabele ile oku. Okuyacan evvela tertib et, bir göreyim. Katiyen sark istemem. te bu gece giymi olduun elbise ile ba açk olarak okuyacaksn. Frakl olarak git. Fakat hava souktur palto giyebilirsin.” (M. Erturul Düzda, Düman Acmaz, s.48)
SADETTN KAYNAK’IN “TANRI ULUDUR” DYE OKUMASIYLA BALADI ZULÜM
Sadettin Kaynak, M. Kemal’in emri gereince üzerinde Avrupaî kyafet olan frakla ba açk olarak 5 ubat 1932 günü Süleymaniye Câmii’nde ilk Türkçe hutbeyi “Tanr uludur…” diye balayarak verir ve böylece zulmün bir kolu daha balam olur. Dücane Cündiolu’nun “Merutiyet’ten Cumhuriyet’e Din ve Siyaset” kitabndan örendiimize göre, laiklii savunan ve CHP’li iken 1946'da ayrlp Millet Partisi'nin genel bakanln yapan Türk nklap Tarihi derslerinin akademisyeni, Ord. Prof. Yusuf Hikmet Bayur, Meclis’te ezann Türkçeletirilmesinin laiklie aykr olduunu ve bununla ilgili kanunun Atatürk’le ilgisi olmadn, nönü döneminde çktn” ileri sürer. 1965 ylnda bamsz milletvekili olan Bayur’un bu tavrna zt olarak, ezann Türkçe okunmas için kanun teklifi verdiini, fakat Meclis’in reddettiini belirtelim.
EZANIN TÜRKÇELETRLMESNDE M. KEMAL BZZAT ÇALIMITIR
1-Kemal’in “yaknlarndan” olan Falih Rfk Atay, Bayur’a cevap maksadyla yazd yazsnda “Atatürk ezan ve tekbirin Türkçeletirilmesinin de ötesinde namazlarn Türkçeletirilmesini düündüünü’ iddia eder: “Lâik geçinen bir devlet ezann Arapça veya Türkçe okunmasna karmazm. Zâti Atatürk'ün de bu kanunla bir ilgisi yokmu. Bu kanun kaldrlmal imi... Türkçe ezan bir din deil, bir kültür iidir. Atatürk ve onunla bir düünen inkilâpçlar millîleme ve garpllama hareketinin ilk muvaffak olma artn, dilde ve kafada Türk milletini Arap kültüründen uzaklatrmada aramlardr. Lâtin yazsn almak, dili millîletirmek ne ise, ezan Türkçeletirmek de odur. (…) Kendi devrinde ezan'n Arapça yerine Türkçe okunuu ile Atatürk'ün ilgilenmediini söylemek, bizim gibi onbe yl onun yannda bulunmu olanlar deil, o zaman hiç bilmeyen vatandalar bile kandramaz. Benim, gazetenin bayazsnda egemenlik yerine hâkimiyet kelimesini kullanmaklmla hem de nasl ilgilenen Atatürk'ün minarelerde ezan'n Arapça veya Türkçe okunuu ile ilgilenmedii gibi bir ihtimal akldan geçmez. Kald ki ben ezan'n ve Tekbir'in Türkçe’ye çevrilmesinde Atatürk'ün bizzat çaltn ve bir hayli deiiklikler yapldn bilirim. Hatta Türkçe zevki bakmndan bu deiikliklerin bazlarn sevmemi ve itiraz etmitik. Bay Hikmet Bayur'a haber vereyim ki Atatürk sa kalsayd, çoktan Kur'an da Türkçe okunacakt. Bu ii, önceleri bir metin meselesi, sonra da dil çalmalarnn bitmemi olmas geciktirmitir. Tarihi doru örenmek isteyenler için hakikat budur! (M. Erturul Düzda, Düman Acmaz, 49)
“MLLÎ MÜSLÜMANLIK ÇN BÜTÜN BADETLERTÜRKÇELETRLMELDR”
Türkçe namaz savunanlarnn banda gelen CHP’nin sözcülerinden M. Nurettin Artam, Bayur’la Atay’n tartmasnda Atay’n yannda yer alr ve u enî sözleri yazar: “Kur’ân’ ve dualar Türkçelemi görmeden ölmek istemem. Onun için ‘Atatürk sa olmasa da’ ezandan sonra Kur’an’n Türkçe olmasn da özleyeceim.” smail Hakk Baltacolu'nun “slâm'n Türkletirilmesi” ve Reit Galip'in “Milli Müslümanlk” adn verdii ibadetlerin Türkçeletirilmesi projesi M. Kemal'in de hayâliydi. 1932 Ramazan'nda bu projeyi uygulamaya koyar ve Reit Galip'le namazn Türkçeletirilmesi hazrlklarna giriir. Ayasofya Câmii'ni gezdikten sonra Reit Galip'e u teklifte bulunur: “Reit Galip! Ayasofya senin Müslümanlk tezini münakaa edecein güzel bir yer deil mi? stanbul'daki din ulemasn toplayalm, halka da ilân edelim, herkes gelsin. Câmiye hoparlör yerletirelim, içeriye giremeyenler dardan dinlesin. Sen fikrini bu ulema ile münakaa et. Halk hakem olsun!” (M. Armaan, a.g.e.)
EZANDAN SONRA BADETLERN DE TÜRKÇE OLMASI STENYOR
Falih Rfk Atay’a göre, “dönemin Babakan nönü, M. Kemal’e ‘sterseniz önce ezan Türkçeletirelim, sonra namaza sra gelir’diyor.” M. Kemal, Reit Galip'le Dolmabahçe Saray’nda “derin” bir çalmaya koyulur. Alnan karar gerei M. Kemal’le Reit Galip dört maddelik bir plânda karar klarlar: “Müslümanln bir Türk dini olduu ispat edilecek, dinde ibadetin ‘Allah’la kul arasnda bir kalp ball’ olduu tezi ilenecek. Kulun, tanrsna ibadet ederken söylediklerini kalbinden söylemesi lâzmdr. Kalbin dili de anadilidir. Onun için dualarn anadiliyle yaplmas lâzmdr inanc oluturulacak.” Malûmdur ki “Dinde reformun” maddeleri kilise âdetlerini taklitten ibarettir. “Câmiler, oturulacak sralar, gardroplar olan temiz, düzenli mekânlar olmaldr. Halk buralara temiz ayakkablar ile girecektir. Bütün dua ve hutbeler Arapça deil, Türkçe olmaldr. Câmilerin iyi yetimi müzisyene ve müzik aletlerine ihtiyac vardr. Modern ve kutsal enstrümantal müzik ihtiyac acildir. Basl hutbe dizileri yerine, felsefe eitimli vaizlerin yetkisinde dini rehberlie geçilmelidir.” (M. Armaan, a.g.e.)
“TÜRKÇE EZANDA ÇEVRLMEYEN TEK KELME: FELAH
Prof. Dr. Osman Özsoy'un "Türkçe Ezanda Çevrilmeyen Tek Kelime" balkl yazsnda (Haber 7.com. 15 Haziran 2007) bahsettii ezana yaplan zulmü sinirlerinize hâkim olarak okuyunuz: “Türkçe ezanda Allah kelimesi (sm-i Celâl'i) dâhil her kelimeyi deitirmiler, sadece bir kelimeye dokunmadan olduu gibi brakmlard. Aralarnda Hafz Burhan, Sadettin Kaynak, Hafz Nuri gibi isimlerin bulunduu komisyonun çevirisini yapt Türkçe ezan metni öyleydi: ‘Tanr uludur, Tanr uludur. üphesiz bilirim, bildiririm Tanr'dan baka yoktur tapacak. üphesiz bilirim, bildiririm Tanr'nn elçisidir Muhammed. Haydin namaza, haydin namaza Haydin felâha, haydin felâha Tanr uludur, Tanr uludur Tanr'dan baka yoktur tapacak.’ te o kelime… ‘Ezann Türkçeye çevrilmeyen tek kelimesi ‘felah’oldu. Sebebi, halkn felah kelimesinin ‘kurtulu’ anlamna geldiini bilmemesini salamak ve ezan okunurken, ‘haydin kurtulua’ manasna gelecek bir çarda bulunmamakt.”
“MNAREDEK YABANCI SES”
Mustafa Armaan’n tesbiti daha anlaml: “Bunu Cumhuriyet’ten kurtulu olarak alglarlarsa, ya bunu dine dönü olarak yorumlarlarsa; ya laiklikten kurtulmak gibi bir dua olarak okurlarsa gibi bir sürü soru. te o zaman deniliyor ki, felah aynen kalsn. Türkçe olmasn.”
“Türkçe Ezan Minaredeki Yabanc” adl kitabndaki tesbitleri de CHP diktasnn ezan dümanlna anlaml cevap veriyordu: “Türkiye'de tam 18 yl boyunca minarelerden bu yabanc ses yükseldi. Adna ‘Türkçe ezan’ denilmiti. Halbuki Türkçe, Farsça, ngilizce... ezan diye bir ey yoktur. Ezan bir tanedir ve o da Bilal-i Habeî'nin ilk okuduu ezandr. Biz ona ‘Ezân- Muhammedî’ diyoruz, yani ‘Peygamber Efendimiz'in (sav) Ezan.”
Mustafa Armaan’n “Hatayllarn aknlklar” balkl bir mülakatnda (Belgelerle Gerçek Tarih.com.6 Haziran 2012) anlattna göre, Hatay’da traji-komik bir hadise yaanyor. “1938′de Suriye mi Türkiye mi? diye bir halk oylamas yaplyor. Gariptir, bu süreçte Türkiye büyük bir propaganda faaliyetleri yürütüyor. Türkiye’den eyhler, hocalar, din adamlar gönderiliyor bölgeye. Türkiye’de tekkeler kapatlm, ama orada ‘Müslüman Türkiye’ propagandas yaplyor. Türkiye’nin ne kadar dindar (!) bir ülke olduu vurgulanyor Hatayllarn gözünde. Sonuç olarak halk Türkiye’yi seçiyor ve Türk askeri Hatay’a giriyor. Askerimizin ilk yapt i ‘ezan susturmak’ oluyor. Halk aryor. ‘Yahu burada Franszlar varken ezan Arapça okunuyordu Türkler gelince neden sustu ezanlar? Hani biz igalden kurtulmutuk?’ Biliyorsunuz Hatay’da önemli miktarda bir Arap nüfusu var. Dolaysyla igalci Fransa’nn karmad ezana Türkiye devleti karyor. Sadece ezana karmakla kalmyor Türkiye. Kur’an öretiminde de benzer skntlar yaanyor.”
“EZANLAR BUZ TUTMU MNARELERDE”
Ezann gördüü zulmü, “Ezanlar buz tutmu minarelerde” msralaryla milletin hafzasna kaydeder air Abdurrahim Karakoç. “Ezan özgürlüe kavuturuyoruz” diyen inklâpç cumhuriyetçilerin uursuz yasalaryla Türkçe ezann minarelerden ilk duyulduu tarih Ocak 1932 ylnn Ramazan Ay’yd. Bu tarihten itibaren ezan airin dedii gibi “minarelerde buz” tutacakt. “Dinde reform” tasallutuyla Türkçe ezan ilk kez Hafz Rfat tarafndan Fatih Câmii minaresinden seslendirilmiti. Milletin Batllamasn savunanlarn yüz elli yldr istedikleri modernleme reformlarnn arasnda en çok slâm’n sekülerletirilmesi ve Türkçeletirilmesi vard.
EZANIN VE SALÂT U SELÂMIN TÜRKÇE OKUTULDUU KARANLIK YILLAR
3 ubat 1932 tarihine denk gelen Kadir Gecesi’nde, Ayasofya Câmii’nde Türkçe Kur’an, tekbir ve kamet okunur. 18 Temmuz 1932’de Diyanet leri Bakanl ezann Türkçe okunmasna karar verir. Evkaf Müdürlüklerine Türkçe ezan metni ve 4 ubat 1933’de Müftülüklere ezan Türkçe okumalarn, buna uymayanlarn edit bir ekilde cezalandrlacaklarn bildiren bir tamim gönderilir. 1941’de çkarlan kanunla Arapça ezan okuyanlar ve kamet getirenler üç aya kadar hapsedilecei ve para cezasna çarptrlaca ilân edilir. Mareal Fevzi Çakmak'n cenaze töreninde Arapça ezan okuyup tekbir ve tehlil getirenler hakkndaki takibat yaplr. Cündiolu’nun ad geçen kitabnda anlatlan bir zulüm vesikas daha var. Türkçe ezan uygulamasnn ardndan, “ihmal ve ardan alma” gibi iddialarla yaplan sert tenkitlerin ardndan Diyanet leri Reislii üzerine düen vazifeyi yerine getiri ve “mevcut gerilimden istifadeyle ibadetleri Türkçeletirme Projesinin eksik kalan yönleri de tamamlanr. 6 Mart 1933 tarihli bir tâmimle salât u selâm dualarnn ve Tekbir'in Türkçesiyle birlikte bu yeni teebbüsü de bütün Müftülüklere duyurur: “Öz dilimizle her tarafta Türkçe Ezan okunduu bir zamanda minarelerde Arapça salât u selâm okumak âhenksiz düecei gibi, Hükümet-i Celile'nin takip buyurduu maksad- millî'ye de uygun gelmediine binaen, stanbul'daki erbâb- ihtisasla bi'l-muhabere yukarda yazlan üç sûret ile Türkçe Tekbir gönderilmitir. Her hangisi arzu olunursa, icabnda alâkadarlarn ondan okumalar lüzûmuna tâmimen beyan olunur efendim.”(M. Armaan, a.g.e.)
SALÂT U SELÂMIN ATATÜRKÇES: “TANRI ELÇS MUHAMMED SELÂM SANA”
Ezana zulüm bitmiyor. Salât u selâmn Türkçeletirilmesi, yâni Atatürkçesi öyle: Zulüm Üç salât u selâm sureti öyledir: “1. Tanr elçisi Muhammed salât sana, selâm sana. Tanr sevgilisi Muhammed salât sana, selâm sana. Tanr elçileri! Salât sizlere, selâm sizlere. 2. Ey Tanr 'nn elçisi Muhammed! Senin üzerine olsun rahmet ve selâmet! Ey Tanrnn sevgilisi Muhammed! Senin üzerine olsun rahmet ve selâmet! Ey Tanrnn elçileri! Sizin üzerinize olsun rahmet ve selâmet! 3. Ey Tanr elçisi Muhammed Sanadr rahmet ve selâmet. Ey Tanr sevgilisi Muhammed Sanadr rahmet ve selâmet. Ey Tanr elçileri! Sizedir rahmet ve selâmet.” (M. Armaan, a.g.e.)
Ezann Türkçe okunmasna tepkiler Bursa'da isyana dönüür. Daha birkaç yl öncesine kadar, Millî Mücadele’de slâm’a ve dindarlara gösterilen hürmetin yerini böylesine bir alçakça uygulamann almas millette hakl isyan duygusu oluturur. zmir’e gidecek olan Mustafa Kemal karar deitirerek, Bursa’ya hareket eder. “syan edenlerin irticac olduunu ve dini siyasete alet etmek istediklerini, nümayi yapanlarn cezalandrlacaklarn” söyler. Kur’an- Kerim nüshalarn yrttran, ezan Türkçeletiren, camileri depo olarak kullandran Kemalist inklapçlarn zulümlerini, o uursuz günleri yaayanlar acyla anlatyor:
“ASKER TÜRKÇE EZAN NÖBET TUTARDI”
“Askerler köye gelirlerdi, banda takkesi olan varsa onu bandan alp yrtarlard, takan döverlerdi. Karakola alp ölesiye dövüp getirip köyün önüne atyorlard, kimse sesini çkartamyordu. Askerden çok çektik, çok dayak yedik. O zaman okuma yazma yoktu. Tek örendiimiz Kur’an- Kerim’di. Onu da ‘askerler geliyor’ deyince saklardk. Bulduklarnda yrtarlard, yakarlard. Okuyanlar ve okutanlar dayaktan geçirirlerdi, aç susuz nezarethanelerde brakrlard. Cuma günleri jandarma camide nöbet beklerdi ezan Türkçe okunuyor mu diye. Çok skntlar çektik.” (M. Armaan, a.g.e.)
“Geçmiten bugüne Arapça okunan ezann ‘Tanr uludur Tanr uludur…’ eklinde okunmasn nasl hazmedebilirdik. Bu durumu kabullenmediimiz için, ezan jandarmann olmad zamanlarda küçük çocuklara Arapça olarak okuturduk. Küçük çocuklara okutmamzn sebebi, onlara cezann olmayndand. Ezan Arapça okuyan çocuk jandarmaya yakalandnda, çocuun kulandan tutup ‘sana kaç kez ezan Arapça okuma dedik… Niye okuyorsun terbiyesiz…’eklinde de çocuklarmz jandarma gidene kadar azarlardk…”
Yazar: Ahmet Doðan Ýlbey |
04-02-22 |
||
| E mail: yenisoz.com.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
