Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 445 |
Tarihçi Yuval Noah Harari, 2017’de yaymlad “Homo Deus: Yarnn Ksa Bir Tarihi” balkl eserinde önemli bir soru soruyor:
“Alabildiine yetenekli algoritmalar neredeyse her eyi biz insanlardan daha iyi idare etmeye balayp bizi isiz braktnda ne yapacaz?”
Tarih boyunca insanlar üç ana sektörde istihdam edildiler: tarm, sanayi ve hizmet... Harari, 19. asra dek çou tarmda istihdam edilen insanlarn, Sanayi Devrimi’yle beraber gelimi ülkelerde tarlalarn ve sürülerini brakp sanayide çalmaya baladklarn, ve nihayet gitgide artan oranlarda uzmanlaarak hizmet sektörüne kaydklarn hatrlatyor.
Burada “uzmanlama” anahtar kelime…
Hizmet sektörüne kayan insanlar, gittikçe karmaklaan ve daha çok bilgi ve tecrübe gerektiren ilerin altndan kalkabilmek için mecburen ihtisasa yöneliyor, belli bir alanda uzmanlayorlar.
Yaklak bin sene önce yaayan bn-i Sina sadece hekim deildi. Ayn zamanda matematikçi, fizikçi, botanikçi, biyolog, mineralog, meteorolog, astronom ve filozoftu! Ama bugün bir tp doktoruna artk -brakn bu birbirlerinden tamamen farkl bilimlerle uramay- tek bana kardiyoloji, ortopedi, nöroloji, dermatoloji gibi tbbn belirli bir üst dalnda genel bilgi sahibi olmak yetmiyor.
Çünkü insanlar -srf adnn önünde “doktor” yazyor diye- krlan kollar için bir dermatoloa gitmedikleri gibi, çocuklarn sünnet ettirmek gibi basit bir ilem için bile herhangi bir genel cerrahn kapsn çalmyorlar.
Bir iki asr öncesine kadar her polis her türlü suçla urarken, imdi polisler terörle mücadele, narkotik, asayi, organize suçla mücadele, kaçakçlk, trafik gibi sahalarda uzmanlamak durumundalar.
Artk avukat tutacamz zaman herhangi bir avukata ba vurmuyoruz. Davamzn cinsine göre ceza hukuku, medeni hukuk, uluslararas hukuk, ticaret hukuku gibi sahalarn birinde uzmanlam profesyonelleri aryoruz.
te bu “uzmanlama”, algoritmalara insanlarla rekabet etme, hatta insanlar geçme frsat veriyor.
Bugün hiçbir robot, algoritma, yapay zeka uygulamas bir insann “tek bana” yapabildiklerinin bir kaçn bile yapamyor. Harari bunu öyle örneklendiriyor: “Avc-toplayc bir robot tasarlamak son derece zor olurdu çünkü geçmite avc-toplayclar hayatta kalabilmek için saysz farkl beceriyi örenmek zorundayd. Böyle bir robotun talardan mzrak uçlar hazrlayabilmesi, ormanda yenilebilir mantarlar ayrabilmesi, yaralar sarmak için tbbi bitkileri kullanabilmesi, bir mamutun izini sürebilmesi ve sürekli onlarca farkl avcyla irtibat hâlinde kalabilmesi gerekirdi.”
Fakat konu, sadece belli bir sahada uzmanlk olunca algoritmalar insanlarn bileini büküveriyor.
Mesela dünyann en iyi satranç ampiyonlar çeyrek asrdr bilgisayarlar yenemiyorlar.
Mesela yapay zeka, kanseri uzman doktorlardan daha hzl, doru ve erken tehis edebiliyor.
Mesela otonom araç yazlmlar otomobilleri taksi oförlerinden daha güvenli sürebiliyor.
Bu artlarda algoritmalar, uzmanlar hzla çalma hayatnn dna itiyorlar.
Devasa bir isiz snfnn douuna ahitlik ediyoruz.
Harari, iktisadi, siyasi, hatta sanatsal üretimde herhangi bir rolü olmayan, toplumun refahna, gücüne ve anna hiçbir katk sunamayacak insanlardan oluan bu “ie yaramaz snfn” hiçbir ekilde istihdam edilebilir olmayacan söylüyor.
Peki bu insanlara ne olacak?
yimser bir senaryoda, teknolojinin salad verimlilik ve bolluk, ie yaramayan kitleleri -hiçbir ey üretmeseler bile- beslemeyi ve desteklemeyi mümkün klabilir.
Ama önemli bir soru hala cevap bekliyor: Bu insanlar delirmemek için neyle megul olacaklar?
Artk bir ilevi kalmayan insanlar, oyalansnlar diye çeit çeit elence programlarna, metaverse üzerinde yaanacak sanal hayatlara ve uyuturucuya yönlendirilebilirler.
Tpk Aldous Huxley’in “Cesur Yeni Bir Dünya” romanndaki gibi…
Fakat insanolu böyle tamamen bo, amaçsz ve anlamsz bir hayatta tatmin bulabilir mi?
Urunda yaamaya ve ölmeye deer hiçbir eyi olmayan insan, “insan” kalabilir mi?
Ömrümüz yeterse göreceiz.
Yazar: Salih Cenap Baydar |
19-04-22 |
||
| E mail: karar.com | Tweet | ||
 |
 |
||
