Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / PORTRELER | Okunma Says: 596 |
Roman bir sava alandr oysa hikâye bir düellodur.
Rasim Özdenören
23 Temmuz 2022 günü kronik rahatszlndan ötürü yatt Ankara Üniversitesi Tp Fakültesi Hastanesi'nde vefat eden Rasim Özdenören, Türkiye'nin fikri ve edebi dünyasna; öyküde özgünlük, dilde yeni bir soluk, denemede ustalk, fikriyatta ise derinlik, analitik ve ayrnt avcl kazandrm çok önemli bir ahsiyetti.
Düünce ve edebi dünyamza yirmi be deneme, on üç öykü, bir roman ve üç çeviri kazandrarak inkâr edilemeyecek bir zenginlik, katmanllk, perspektif ve edebi lezzet kazandrm olan Özdenören, popüler kanonda sklkla dile getirilen "yedi güzel adam"n sonuncusuydu.
Necip Fazl'dan çok Sezai Karakoç'la fikri ve ideolojik yaknl olan, edebiyatta ise William Faulkner ve Dostoyevski'den etkilendiini gizlemeyen Özdenören'in Dou klasiklerine âk, Peyami Safa, Ömer Seyfettin ve Aziz Nesin ile dil balamnda beslendiini de ayrca belirtelim.
Özdenören'in vefatnn ardndan dostlar, okurlar, siyasetçiler, akademisyenler, gazeteciler….tarafndan doal olarak deiik yönleriyle ele alnd; onunla yaadklar anlarndan tutun öyküde ina etmeye çalt dil ve kurguya kadar birçok balkta birçok isim "Gül Yetitiren Adam" ilemekten geri durmad.
Biz de burada onu kütüphanemizdeki kitaplar dolaymndan ele alarak biraz kiisel, biraz da didaktik tarzla bir Rasim Özdenören profili çizmeye çalacaz.
Zira kendisi bir dert sahibi olmay önemseyen biri olarak bunun yolunun yordamnn kitap okumaktan geçtiini ifade etmiti.
Yaymlam olduu 39 kitabndan çounu kütüphanemizde bulundurmaya çalan biri olarak, salt kuru bir kitap bilgisi ve okumas deil, bir derde dönümesi dileiyle elimizin altnda var olan kitaplarndan örülü bir Rasim Özdenören portresi çizmeye çaltk.
Bunu yaparken de yaymlam olduu roman, deneme ve hikâyelerini kronolojik bir sra içinde lirizmden çok didaktik bir dille anlatmay yeledik.
Özdenören'in 1967'de yaymlad ilk öykü kitab olan "Hastalar ve Iklar" eserinde, yabanclam ve toplumsal deerlerden kopmu bireyin trajedisini, dramn, gerilimini, anlalamama sorununu, çkmazlarn hâsl hastalkl halini henüz yetkinlememi öykü diliyle anlatt görülür.
Yer yer saçt klar ya da yukarda saylan negatif hallere direnmeye çalan bireyin Iklar ya aydnlk içindeki halini de yanstmaktan geri durmaz.
1973'de yaymlanan ve TV filmine de uyarlanan ikinci öykü kitab "Çözülme" eserinde, birey ve ailede ba gösteren batllama sürecinin iç dünyalarnda meydana getirdii açmazlar, çarpklklar, çürümeyi ve kitabn ismiyle müsemma olan çözülmeyi titiz bir içilik diliyle anlatmay çaltn görmekteyiz.
1974'te yaymlanan ve Uluslararas Prag Film Festivali'nde ödülle dönen "Çok Sesli Bir Ölüm" hikâyesinde bireyin yabanclamasn, trajedisini, çarpklklarn, salt iç dünya ile d dünya arasndaki çatma hatt üzerinde anlatmakla yetinmez, toplumsalla kayan yönleriyle de meseleyi ele alan bir yönde derdini anlatt bu eserde görülür.
1977 ylnda yaymlanan "Çarplmlar" isimli üçüncü öykü kitabnda noktalama iaretlerini hiç kullanmayn "Kur'an'da hiç noktalama iaretleri yok ama anlalyor" eklinde savunsa da edebiyat eletirmenleri tarafndan olumsuz görülmesine engel olamaz.
Burada da önceki öykülerinde ana tema olarak görülen; Tanzimat'la balayan batllama sürecinin ailede ve bireyde meydana getirdii dejenerasyonu, çürümeyi, ok etkisini ve bu okun çarplmln; cinayet, zina, hrszlk, soygunluk ve yasak iliki balamnda ilemektedir.
1977'de yaymlanan ilk deneme eseri olan "ki Dünya" kitab, slam Medeniyeti ile Bat Medeniyeti eklinde özetlenebilecek iki apayr dünyay kyaslad bu eserinde, topluma dayatlan Batllama olgusunun yol açt tahribat, yabanclamay, çatmay oldukça eletirel bir dozda ama her zamanki gibi titiz bir dille anlatmay baarmtr.
1979'da yaymlanan, ilke ve son roman olan "Gül Yetitiren Adam", slami camia içinde kült ve popüler bir eser olarak temayüz etmi, tema olarak ise Cumhuriyet modernlemesi ile balayan süreçte sütre gerisine çekilen-ki romanda krk elli yln evde geçirip, gül yetitiren bir din adam üzerinden bu durum anlatlmakta- ulema geleneinin pasif direnile ya da sessiz protesto ile Batllama sürecine kar gül adamlar yetitirmesini eksenine almaktadr bu eseri.
1983'te yaymlanan "Denize Açlan Kap" isimli öykü kitabnda Özdenören'in, tarikata intisap etmi bir sufinin manevi dünyasn ve ruh zenginliini anlatt bu eserinde, zihin ve ruh dünyasnda bir çatallamann ya da yeni bir halkann eklendiini görüyoruz ki bu tasavvufa açld halka olduu rahatlkla görülür.
Nuri Pakdil bir ortamda, Özdenören'in tasavvufa yöneldiini dile getirir ve bu durumundan hiç hazzetmediini mezkûr ortamda bulunanlara hissettirdii ehir fslts ya da efsanesi olarak dillendirilir.
1985'te yaymlanan "Müslümanca Düünme Üzerine Denemeler" kitab, özelde gençler genelde Müslüman camiann, kendi dönemi içinde referans ald bir metinler toplamdr.
Dünyaya ve hayata Müslümanca bakn nasl olacana dair sorunsala yönelik bir perspektif veren bu eserinde; bata demokrasi, özgürlük, felsefe, kültür, bilim, materyalizm, pozitivizm, tasavvuf gibi kavramlara nasl baktn yine ayrnt avcs yönüyle ele alr ve kitap özetle Müslümana ve okura unu vermeye çalr: Çan gözüyle slam'a baklmamal, slam'n gözüyle çaa baklmaldr, adeta dedirtir.
1985'te çkard "Yaadmz Günler" eserinde, salt yaanlan gündelik hayat deil içinde bulunan çada hayat ve dünyay keskin gözlemiyle eletiriye tabi tutmakta ve modern çala kuatlm hayatmza dair çk kabilinden önermeler sunmaktadr bu eserinde.
Bunun için; çadalk kavramna getirdii itirazdan, feminizme, uyuturucuya, intihara, teknolojinin ruhsal tahribatna, kapitalizm ve tüketim basksna, TV'lerin ve siyasetin yol açt kirlenmenin boyutlarna hasl çada ikonlara yönelik sk bir sorgulamay bu eserinde gerçekletirdii görülür.
1986'de yaymlanan "Ruhun Malzemeleri" (kitab arnma ve nefis tezkiyesi niyetiyle almtm) isimli eseri, 1962-1983 yllar arasnda muhtelif mecralarda yazlm yazlarn toplam olup, deyim yerindeyse edebiyat özelde ise slami edebiyat poetikasna dair kesinlememi düüncelerini, kemale ermeyi bekleyen önermelerini içerir.
Kitapta; iyi edebiyat kötü edebiyatn ne'liinden metafizik romana, ruhun ve romann malzemelerinin ne olduundan iir tartmalarna, iirin ie yararllndan nesnel eletiriye oradan da edebiyat-hayat ilikisine daha birçok bal ksa ama öz bir anlatmla, kurama bomadan sade bir dille anlatmay baarmtr Özdenören.
slami kesimin edebiyata ilgi duyan veya edebiyatta ustalam aktörlerinin de bavurduu kaynaklardan biri olan bu eser, kimi yönleriyle bugün için arkaik kald da bir not olarak düülmelidir kanmca.
1987'de çkan "Kafa Kartran Kelimeler" isimli eserinde, kelime ve kavramlarla zihin dünyalarn nasl deitiine deinirken, hem batllama ile zihin dünyamza yerleen kimi kavramlarn yanl kullanmn hem de zihin dünyamzda bize ait olan kelimelerin ne denli boaltld tehlikesine dikkat çekerek, Müslümanca düünmenin nasl olacana dair bir teklif sunuyor burada Rasim Özdenören okura.
Bunu için de; pozitivizm, aklclk, hümanizm, diyalektik, bilim-irfan ilikisi, din-kültür ayrm ve ilikisi, gelenek, cihad, tasavvuf, özgürlük, laiklik gibi yapsal kavram ve sorunlarla kafas karm olanlara adeta bir yol göstericilikte bulunuyor ve de bir düünme yöntemi sunuyor.
1987'de yaymlad "Yumurtay Hangi Ucundan Krmal" isimli deneme eserinde, "ki Dünya" kitabnda olduu gibi Bat ve slam medeniyetini; zihniyet, çelikiler, farkllklar balamnda mukayeseli olarak ele almakla yetinmeyip, çadalama ve batllamadan ne anlalmas gerektiini ve neden uzak durulmas gerektiini içi bo ve sloganik deil, eserlerinde görülen rasyonalite içinde okura doyurucu bir ekilde anlatmaya çalmaktadr.
1988'de çkan "Müslümanca Yaamak" ve "Red Yazlar" ile 2004'te yaymlad "Düünsel Duru" isimli kitab, her ne kadar ayr kitaplar olarak okura sunulmu olsa da içerik olarak benzer konulara deinmektedir.
Modern çada bir Müslümann düünsel bir durua sahip olmasnn kaçnlmaz olduunu, toplumsal ve siyasal meseleler karsnda tarafszla yatmamas gerektiini, doku uyumazl yaad bu dünyada konumunu belirlemesi gerektiini, taraf olma tavrnn nasl seçileceini, hangi ilkeler ve stratejilerle yol alnmasn, Müslüman aydn ve siyasetçilerin slami bir söylem gelitirme imkânna sahip olduklarn ve bu söylemi yeni dünya düzeninden tutun Avrupa Birlii, geri kalmlk, demokrasi, rkçlk gibi birçok balkta söz söylemekle mükellef olduklarn uzun uzadya anlatr. Bu anlatm kâh aktüel kâh tarihsel perspektifle ilerler.
1996 ylnda yaymlad "Yeni Dünya Düzeninin Sefaleti" isimli eserinde, bu düzenin küreselleme olarak isimlendirildiini belirtse de aslnda bunun emperyalizmin yeni bir ad olduuna dikkat çekmekte ve bu düzende Müslümanlarn yüzletii laiklik, demokrasi, liberalizm ve insan haklar kavramlarna nasl baklmas gerektiini analitikçi kafa yapsyla ve de o ince zekâsyla bence bugün bile dikkate alnacak cümleler kurmay baarabilmitir Özdenören.
"Demokrasi slam'n neresinde?" sorusundan tutun "Müslüman demokrat olabilir mi?" gibi bugünün de günceli olan bu tip sorulara hatta eri devletin demokrasi ile yönetilip yönetilmeyeceinden, "Müslümann laik olup olamayacana" oradan da liberalizm-kapitalizm ilikisini ilerken "Müslüman liberal olur mu?" sorusuna da kendi zihin dünyasnca cevaplar vermeye çalmaktadr.
Yeni dünya düzeninin iki kutupluluu deil tek kutupluluu ile insan haklarn, demokrasiyi özgürlük gibi deerleri deil patolojiyi, kirlenmeyi, deersizlemeyi topluma ve bireye kazandrdn da açk bir yüreklilikle dillendirmektedir bu eserinde.
1997'de çkan "Ben ve Hayat ve Ölüm" isimli eseri, varoluçu felsefesinin temel balklarn kavramsal bazda ele ald bir eser olup, kendi ifadesiyle "kendi benimin dolaymndn geçerek hayat ve ölümü ve insann hayatla ölüm arasnda yer alan korkusunu, zaafn, yalnzln, suçunu, cezasn, kibrini, rüyasn, tövbesini, ak ve saadeti….. ksaca çeitli görüntülerini anlamaya teebbüs ettim" diyerek burada Özdenören'in kiisel serüvenine, ruh dünyasna kap aralad pekala rahatlkla söylenebilir.
Kitabn ayrt edici yönü ise tüm bunlar, açklamaya deil tasvir etmeye, ispatlamaya deil göstermeye çaltdr.
Her zamanki mütevazl ve naifliiyle tüm bu kallavi insanlk hallerini teet geçmeye çaltn, tümüyle hala srrna eremediini de not etmektedir Özdenören.
Özdenören'in "Anszn Yola Çkmak", "Hrt" ve Kuyu" isimli üç öykü kitab 2000 ylnda yaymlanm olup, uzun biradan sonra okuruna deneme ve düünce dnda kitaplar sunma imkân verdiini görmekteyiz bu üç eserle.
Kendisi Kuyu'da Hz. Yusuf'u ve kssasn ilemediini dile getirse de kitapta bunun izlerini ve hislerini görebiliyoruz.
"Anszn Yola Çkmak" eserinde ise, içinde ak-cenaze-metafizik-ölüm-zaman kavramlar yine metafizik öelerle ilenmekte, ancak burada lirizmi düük hali ise bir eksiklik olarak görülebilmektedir.
Zira akn olduu yerde lirizmin aranmas ya da volümünü yüksek olmas tabiidir. 2000'li yllar sonras öykülerinde görülen özenli dil ve berrak zihin bu üç öykü kitabnda rahatlkla görülür.
2000 ylnda baslan "Eikte Duran nsan" isimli eseri, tasavvufa kap araladn söylediimiz "Denize Açlan Kap" içeriinde ama deneme türünde yazlm bir eser olup, burada slam'n politik, toplumsal ve küresel vaatlerini deil manevi dünyaya yönelik slah edici yönünü yine keskin gözlemi ve derinlemesine tahlilleriyle iledii görülür.
Dua, rahmet, sabr, hicret, tövbe, arnma, utanma, edep ve teslimiyet gibi kavramlar modern hayat ve onun getirdii kirlenme ile ilikilendirerek, okura adeta manevi yol iaretleri sunmakta ve tasavvufa yönelik eilimini burada ise daha çok hissettirmektedir.
2002'de çkan "Yaz, mge ve Gerçeklik" isimli deneme kitabnda Özdenören, yaz dünyasna yönelik kiisel tespitlerini burada iler.
Niçin yazdna dair cevabi denemesini, öykünün kendisindeki karln, roman yazm sürecini, roman kahramanlarnn kontrol edilemezliini, yazmann zor mu kolay m olduunu, dinin hayattaki ve edebiyattaki yerini, sanatç ile yaz arasndaki ilikiyi, yazda önce imgenin mi kelimenin mi geldiini, yazma kefini, yaznn gerçei saptrp saptrmadn, yaznn keyfi ve kederini, yaznn gerçek ve imge ile dönüümünü ve yaamak kadar yazmann gereklilii üzerine bolca istifade ettiimiz bu eserinde, kiisel ama derinlikli tahlillerini sade bir dille anlatabilmektedir.
2009 ylnda yaymlad "mkânsz Öyküler" ile 2015 ylnda yaymlad Uyumsuzlar isimli öykü kitabnn ortak özelliklerinden olan, zamanszlk ve belirsizliin bu öykülerde baat bir faktör olduunu görmekteyiz.
"mkânsz öyküler" eserinde, seksen öykü yer almakta ve burada yabanclamay zaman-mekân skmas balamnda ele ald görülmektedir.
Neredeyse seksen öyküde de, öykü karakterleri üzerinden imkânszn snrlarn tasvir etmeye çalan Özdenören'in burada yapmaya çalt temel ey, kentli bireyin imkânlarn zorlayan, imkânsz olarak alglad eyin aslnda durumunun ve olaylarn içinde yaamsal olarak var olduudur.
Yani imkânsz olmaddr. Eserde yer alan u cümleler bunu anlatmaya yeterdir:
Gündelik hayatmzn imkânszlar, imkânsz olanlar, aslnda bizim gündelik hayatmzn içindeyken bile onlar skalyoruz. Oysa biz farkna varmasak da, olmayacak eylerin olmas devam edip duruyor. Birinin buna dikkatini yöneltmesi gerekiyordu.
"Uyumsuzlar" öykü kitabnda ise öne çkan iki unsurun, belirsizlik ve ak eksenli oluudur. Özdenören'in sanki Kahramanmara'ta genç bir âk iken yazm olduu hissini veren bu öykülerin genelinde; ayrlk, ak, kavuma, hasret, ihanet, kskançlk, sevgi, bekleyi ve buluma gibi temalar ilenir.
Geçmite yazd ama yaymlamad bir iki hikâyenin de bu kitapta yer ald "Uyumsuzlar" eseri, okurda sanki son yllarda yaam olduu bu halleri anlatt izlenimi vermektedir.
Bu eserinin, daha önce bireyi eksene ald "Çözülme", "Hastalar ve Iklar", "Çarplmlar" öykülerinde olduu gibi birey yine eksende ama bu sefer ak ve umutsuzluun belki de uyumsuzluun getirdii haller içinde olduu görülmektedir.
Kitapta yer alan yirmi üç öykünün neredeyse tüm karakterleri gerçekten de kitabn ismi gibi uyumsuzdurlar.
Hayata, mekana, zamana ve aka kar uyumsuz ama "Deniz Feneri" öyküsünde geçtii gibi bir çk yolu arayan ama bulamayanlardan oluan bir uyumsuzlar grubu adeta.
Özdenören'in "Uyumsuzlar" eserinden sonra yaymlad 2017 tarihli "Elli Yln Öyküsü", 2018 ylnda çkan "Hadislerin Inda Hz. Muhammed" ve 2022 ylnda yaymlad iki kitab olan "lk Öyküler" ve "Kör Pencereler" isimli eserleri ise maalesef kütüphanemin raflaryla tanmadklar için bu eserlerine dair bir eyler söyleyebilmem nâmümkün.
Mümkünat dâhilinde söylenebilecek olan ise, Özdenören'in Türkiye'deki fikir ve edebi hayata dair yeni bir soluk, katmanllk ve özgünlük getirdii gerçekliidir.
Özgünlük derken temada, yeni bir soluk derken de dilde ina ettii dramatik gerilim, katmanllk ise metafizik pencereden bakn getirdii imkân olduu rahatlkla söylenebilir.
Edebi dil ve teknik açdan kendisi lise yllarndan itibaren adlandramad ama sonradan örendii "bilinç ak" teknii ile yazdn söylese de, bunu kuramsal olarak örendikten sonra eserlerini bu kuram dorultusunda kaleme ald tabi ki söylenemez.
Tpk air Süleyman Çobanolu'nun iir poetikas, tarihi ve kuramlar hakknda okuma yapmadan bir halk airi kimliini kazanmas gibi.
Özdenören'in hikâyecilikte arlk olarak durum hikâyeciliine daha yakn durduu tür olarak rahatlkla söylenebilir.
Edebi diline ilikin bir eyler söylemeyi ise kendisini yakndan tandn tahmin ettiim edebiyat eletirmeni Necip Tosun'un 2016 ylnda Yeni afak gazetesinde yazd u güzel tespitleriyle sona erdirelim:
Özdenören, öykü serüveni boyunca, tasvirlere, sembollere, dil araylarna yönelip biçimsel yanlar ar basan bir öykü anlay sergilemitir. Düünce arlkl bir öykü evreni kurmakla birlikte, slogana ve kolaycla kaçmadan, gerçein/hakikatin hem bireysel hem de psikolojik yönlerini incelikle ilemitir. Ruhsal çözümlemelerindeki kuatc gerçeklii dikkat çekicidir. Tasvir en önemli anlatm imkânlarndan biridir ve simgesel soyutlamalarnda tasvirlerden yararlanr. Tasvir onun öykülerinde verilmek isteneni tamamlayan, onu zenginletiren ve anlam derinletiren bir görev üstlenir. Özellikle içsel yaantlarn, bilinçalt anlatmn baat olduu öykülerde, d görünümler, dolaysyla tasvir iç dünyalarn yanstlmasnn bir parças olur. Eya, nesne bir durumu, bir 'duygu'yu temsil için kullanlr.
Yaznn kaynana ulamak için tklaynz.
NOT: Yazda, bahsedilen her kitabn kapak resmi de bulunmakta ama biz buraya almadk. (Dorulu)
Yazar: Naman Bakaç |
07-08-22 |
||
| E mail: indyturk.com | Tweet | ||
 |
 |
||
