Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 453 |
Hapishaneler
ran-Irak Sava’nn (1980-1988) bütün hzyla devam ettii bir dönemde, 1986’nn ekiminde, ran kamuoyunun çok yakndan tand isimlerden Âyetullah Hüseyin Ali Muntazerî, Dini Lider Âyetullah Humeynî’ye hitaben bir mektup kaleme almt. Muntazerî, mektubunda, hapishanelerde devlet eliyle korkunç suçlarn ilendiini anlatyor; öldürülen hamile kadnlardan, iftar vakti katledilen dindar gençlerden, her gün düzenli biçimde atlan dayaklardan dolay hafzasn yitiren mahkûmlardan söz ediyordu. Vahi muameleler ve yargsz infazlardan dolay insanlarn “slâm Devrimi”ne sempatilerini yitirmeye baladn vurgulayan Muntazerî, satrlarnda u çarpc kyasa da yer vermiti: “ran slâm Cumhuriyeti’nin zindanlarnda ilenen suçlar, ah’n yaptklarn geride brakt!”
Söz konusu mektubu yazan kii, sradan bir insan deildi: Âyetullah Hüseyin Ali Muntazerî, ran ah Muhammed Rza Pehlevî döneminde hapis yatm, ikenceler görmü, ardndan ah’n devrilmesi sürecinde aktif rol oynayarak, “Humeynî’nin sa kolu” mertebesine yükselmiti. Öyle ki, Humeynî 1979’da zafer kazanm bir lider olarak ran’a dönünce, Muntazerî’yi kendisinin halefi ilân etmiti. Humeynî öldüünde, yerini Muntazerî alacakt. Ancak Muntazerî’nin hapishanelerde yaananlar sebebiyle Humeynî’ye gösterdii tepki (“Âhirette bunun hesabn veremem” diyordu), iki adamn arasnn açlmasna yol açacakt.
1988 yaznda, Tahran’daki ikenceleriyle ünlü Evin Hapishanesi bata olmak üzere, zindanlarda binlerce tutuklunun toplu ekilde infaz edilmesi, iplerin koptuu noktayd. Uyarlarnn dikkate alnmadn gören Âyetullah Muntazerî, bu defa kamuoyuna yönelik açklamalar yaparak ikence ve infazlar knadn duyurdu. Gerginliin büyümesi üzerine, Humeynî 26 Mart 1989 tarihli bir mektupla Muntazerî’yi halefliinden azletti. Âyetullah Muntazerî, 19 Aralk 2009’daki ölümüne kadar ev hapsinde yaayacakt.
(Muntazerî, 1988’deki toplu infazlar srasnda, Evin ve dier hapishanelerde öldürülen toplam mahkûm saysn 3 bin 800 olarak tahmin ediyordu. Baz rejim muhalifi kaynaklar sayy 30 bine kadar çkarsa da, bunun abartl bir rakam olduu açktr.)
ran halknn hafzasnda korku ve travmalarla eleen Evin Hapishanesi, 1972’de Muhammed Rza Pehlevî’nin emriyle kuruldu. ah’n acmaszlyla ünlü istihbarat tekilât SAVAK, sonraki 7 yl boyunca buray bir sorgu, ikence ve idam merkezi olarak kulland. Binlerce insann yolu Evin’den geçti, yüzlercesi de burada can verdi. SAVAK’n farkl mekânlarda ve biçimlerde yok ettii binlerce siville birlikte… 1979’da ah devrilip de yerine “slâm Cumhuriyeti” kurulduunda, Evin Hapishanesi bu defa artk yeni yönetimin muhaliflerinin tutulduu bir korku evine dönütürüldü. Görünen oydu ki, idam ilmii sadece el deitirmiti.
ran’n Ortadou’daki uydusu ve ana üssü konumundaki Suriye de, ölüm kusan hapishaneleriyle ünlü. Manda yönetimi srasnda, Franszlar tarafndan çölün ortasna kla olarak ina edilen Tedmur Hapishanesi, ilk akla gelen örnek. 27 Haziran 1980’de gerçekletirilen “Tedmur Katliam”nda, binlerce tutuklu hücrelerinde ve hapishanenin avlularnda otomatik silahlarla taranarak öldürülmütü. Hayatn kaybedenler arasnda, siyasî sebeplerle tutuklu bulunan çok sayda akademisyen, doktor, mühendis ve âlim vard. Baas rejimi, 1982’de Hama’da son noktay koyaca kitlesel Sünnî kymna Tedmur’den balamt. Ayn ekilde am’daki Mezze Askerî Hapishanesi, am yönetimi muhaliflerinin sa çkamad ikinci bir adresti. Burada can verenlerin en ünlüsü, 1960’larda Suriye Baas Partisi’nin yöneticilerinden biri olan Salâh Cedîd’di. Hâfz Esed’in sa koluyken, onunla dütüü ihtilaf sonucu kendini Mezze’de bulan Cedîd, 19 Austos 1993’te “kalp krizinden” ölünceye kadar zindanda tutulmutu.
Irak’n igalinden sonra, ABD’li igalcilerin sivillere yönelik insanlk d eylemlerine sahne olan Ebû Gureyb Hapishanesi, corafyamzdaki ikence merkezlerinin belki de en ünlüsü olarak herkesin hafzasnda. Oysa ABD, oray Saddam Hüseyin rejiminden devralmt. Keza Libya’nn bakenti Trablus’taki mehur Ebû Sâlim Hapishanesi de, Libyallarn hafzasnda ölümle edeerdeydi. 28 Haziran 1996’da Ebû Sâlim’de gerçekletirilen toplu bir infazda en az 1250 kiinin öldürüldüü biliniyor.
Ortadou çalanlar için, iki ayr tez konusu önerisi: “Radikal akmlarn ve terörün yaylmasnda hapishanelerin rolü” ve “Diktatör rejimlerin hapishaneleri kullan biçimlerinin ülkelere çok yönlü etkisi”.
Yazar: Taha Kýlýnç |
26-10-22 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
