Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÝL KALESÝ | Okunma Says: 2659 |
“Saray” mz “Palas” a Demez mi?
Güncel Türkçe Sözlük “palas” kelimesinin Franszca olduu kaydn dümü ve manasnn da “Lüks otel veya gösterili yap” olduunu belirtmitir. Bizim “saray” mzn Bat’daki karl, dilimizde “palas” eklinde kullanlan kelimedir. Mesela "Topkapi Palace" sözü Topkap Saray’mzn ngilizce ismidir. “Palas” kelimesi küçük farklarla nerdeyse bütün Avrupa dillerinde mevcut: ng. palace / Fr. palais / Alm. palast / sp. palacio / Por. palácio / t. palazzo / Yun. paláti...
(Sevan Nianyan’a göre stanbul'daki “Balat” semtinin ad da “paláti” kelimesinden gelmektedir.)
Yaklak yedi - sekiz asr önce Farsçadan Türkçeye geçmi olan “saray” kelimesi her naslsa TDK’nin katliam listesine girmemi. Niçin acaba? Muhtemelen TDK igüzarlar “saray” a bedel bir kelime bulamamtr da ondan…
“Palas” n Türkçedeki ya ise yüze çkmaz. imdi merak ediyoruz: TDK “palas” n yerine kelime yapt m? Hayr… Hiç olmazsa “palas” n karsna “saray” çkard m? Hayr… Güncel Türkçe Sözlük’ün “palas” için verdii “gösterili yap” manas "saray" a tekabül ettiine göre "palas" neden "saray" ile karlanmam?
Dikkat çeken bir ey daha var: Bu “palas” sözü ne Osmanlcadan Türkçeye Cep Klavuzu’nda yabanc saylm ne Özletirme Klavuzu’nda ne de Yabanc Sözlere Karlklar Klavuzu’nda… TDK kurulduundan beri “palas” kelimesini Türkçeden atmak için hiç teebbüs etmemi.
Teebbüs etmesini istemezdik ama beklerdik. Çünkü ayn TDK, Avrupal “palas” n Dou’daki benzerlerinden bir ksmn ykmaya çalt.
Bunlardan biri "malikâne" dir.
“Malikâne” yi Niye Ykmak stediler?
TDK’miz, Farsça - Arapça asll bir isim olup “geni bir alana kurulmu, büyük ve gösterili ev” manasna gelen “malikâne” yi ortadan kaldrp yerine 1935’te “yetil” diye bir sözü, daha sonraki devrelerde “yurtluk” kelimesini koymak istemitir.
Hâlbuki “malikâne” yi herkes seviyordu. Hele airler… Yahya Kemal, öldükten sonra ikinci bir hayata gelmek için ahiretten bir gün dönü imkân olsa, her ruh kâinata açlp semada keyfince bir mesken bulsa, talihi kendisine dönüp nazikçe “Sana malikâne olarak bir yldz vereyim.” eklinde iltifat etse dahi ona “bîgâne” kalacan; hiçbir yldzn stanbul kadar revnakl olamayacan ve ruhunun yalnzca stanbul’a dönmek istediini u msralarla anlatyordu:
Gelmek'çün ikinci bir hayâta,
Bir gün dönü olsa âhiretten;
Her rûh açlp da kâinâta,
Keyfince semâda bulsa mesken;
Tâlih bana dönse, nâzikâne;
Bir yldz verse mâlikâne;
Bîgâne kalr o iltifâta,
stanbul’a dönmek isterim ben.
Faruk Nafiz ise hasretinden alad sevgilisine öyle seslenmiti:
Mâlikânende bir çocuk sesi var,
Ki bugün dinledik karanlkta;
Ac bir gölge sard benzimizi
Seni göz yalaryla andk da…
TDK Avrupa’nn Villasn ve atosunu Sevmi
Avrupa’nn “palas” n seven TDK’miz Franszcann “ato” (< château) sundan, talyancann “villa” sndan da holanm; Fransz’n “apartman” (< appartement) n bile beenmi... (“Gönül bu…” diyeceksiniz; “… atoya da konar, apartmana da..." Doru söylersiniz aalar… Ama benim anlamadm bir ey var: TDK’nin apartmansever gönlü benim “mesken” imi niye beenmedi de ykarak “konut” yapt?.. Deyiverin hele…)
TDK, benimseyip sevdii atoya, villaya lügatlerinde de ihtimam göstermitir herhâlde, diye düünüyordum ki neler göreyim!..
Âh, âh!.. (Bu “âh” lar öyle bir feryatla çektim ki TDK’nin ikazn duyamadm, yazarken de Klavuz’a uyamadm.) TDK'nin ato ve villasn görmez olaydm keke!.. TDK’mize bu yaplr m ülen?.. atosever, villasever aamza layk gördüünüz ato resmen yklyor, villann her taraf dökülüyor!.. Güncel Türkçe Sözlük ve bilhassa Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü (Bu ikincisi, TDK sahasnda “En Çok Pot Kran Lügat Yarmas” birincisi.) “ato” ve “villa” y nerdeyse hâk ile yeksan etmi.
te o atonun, o villann perianl:
TDK’nin Yklan atosu Dökülen Villas
Ahmet Hamdi Tanpnar’n Huzur’undan iktibas edilen cümle:
“ngiliz mecmualarnda resimlerini seyrettii atolar on sekizinci asr kökleri gibi bolluk ve lüks içinde deildi.”
mla Hatas ve fade Kusuru: Yanl yazlan ve cümledeki manay bozan bir kelime: kök. Dorusu “kök” olmal…
***
Ruen Eref Ünaydn ’n Diyorlar ki’sinden nakledilen bir cümle:
“Kurûn- vustâ asilzadesi atolarn andracak derecede hametli bir ey.”
mla Hatas (I): TDK’mizin lügatlerinde “Kurûn- vustâ” diye bir terkip yok. Hatta “kurûn” veya “kurun” da yok, "vustâ” yahut “vusta” kelimeleri de… Dolaysyla bu sözün nasl yazlaca ancak kyas yoluyla belirtilebilir. TDK’nin bugünkü imla anlayna göre “Kurûn- vustâ” sözünde düzeltme iaretleri olmayacak; ayrca böylesi terkipler tek bir kelimeymi gibi yazlacaktr: Kurunuvusta.
Düzeltme (^) iaretini kendi kstaslarna göre lüzumlu yerlerde bazen kullanmayan TDK’miz bazen de – yukardaki kelimede olduu gibi – lüzumsuz, hatta yanl yerlerde kullanyor.
mla Hatas (II): Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü, Ruen Eref Ünaydn’n yukardaki cümlesini iktibas ettii eserin adn “Diyorlar Ki” eklinde yazm. Balama edat olan “ki” TDK’nin Yazm Klavuzu’na göre daima küçük harfle balatlr. Hatta Yazm Klavuzu’ndaki örnek cümlelerden birinde Ruen Eref Ünaydn’n o eserinin ad “Diyorlar Ki" deil “Diyorlar ki" eklinde yazlmtr:
“Ruen Eref Ünaydn'n ‘ Diyorlar ki’ adl eseri ne güzeldir!”
***
Orhan Pamuk ’un Beyaz Kale’sindeki bir cümle:
“… çocukluumda babamn elinde gördüüm kötü bir ressamn yapt Avrupa haritasnda, geyikler ve gotik ato resimleriyle süslenmi Karpatlarn eteklerindeydik.”
Noktalama Hatas (I): Bu cümlede art arda sralanm sfatlardan ilki olan “gördüüm” kelimesinden sonra virgül (,) konmalyd.
***
Attila lhan’n Aydnlar Sava’nda geçen bir cümle:
“Avrupal yoksul kont ya da düklerden, eski atolarn satp alp, ta ta Amerika’ya tayarak…”
mla Hatas ve fade Kusuru: Yanl yazlan ve bu sebepten cümlede manay bozan bir kelime: satp. Dorusu “satn” olmal…
Noktalama Hatas: TDK bir yandan Yazm Klavuzu’nda “Metin içinde zarf - fiil ekleriyle oluturulmu kelimelerden sonra virgül konmaz.” diyor, bir yandan da kendisi – yukardaki cümlede olduu gibi – bu dediine uymuyor: Nitekim bu cümlede geçen “alp” kelimesi bir zarf - fiil eki (- p) ile tekil edilmi fakat kendisinden sonra virgül konmutur.
Virgül (,) iaretini lüzumlu yerlerde bazen kullanmayan TDK’miz bazen de – yukardaki cümlede olduu gibi – lüzumsuz, hatta yanl yerlerde kullanyor.
***
Necip Fazl Ksakürek ’in Sultan Vahidüddin’inden nakledilmi bir cümle:
“Ondan mehur (Krup) fabrikas sahibinin, muhteem fabrikalar civarndaki atosuna davet edildik.”
mla Hatas: TDK’nin Yazm Klavuzu’na göre yukardaki cümlede parantez iareti kullanmak yersiz… Çünkü Klavuz’da böyle bir madde yok.
***
Ahmet Midhat Efendi’nin Haydut Montari adl eserinden alnan bir örnek:
“Giorgino'nun konaklarnda, villalarnda, atolarnda ikamete balayacandan, nafile bir hane itiras ve mefruat tedariki ile paradan çkmak istemiyordu.”
Noktalama Hatas: TDK’nin kendi koyduu kaidelere uymadn gösteren yüzlerce örnekten biri daha: “Metin içinde zarf - fiil ekleriyle oluturulmu kelimelerden sonra virgül konmaz.” diyen TDK’miz yukardaki cümlede “balayacandan” kelimesinden sonra virgül (,) koymamalyd. Çünkü o kelime bir zarf - fiil eki (- acandan) ile tekil edilmitir.
***
Peyami Safa ’nn Sosyalizm - Marksizm - Komünizm ismindeki kitabndan bir cümle:
“... villalarda yaayan lüks otomobillere binen bir snf olumu.”
Noktalama Hatas (I): Bu cümlede art arda sralanm sfatlardan ilki olan “yaayan” kelimesinden sonra virgül (,) konmalyd.
Noktalama Hatas (II): Peyami Safa’nn bu sözü yaklak on satrlk, uzun bir cümledir. Elbette tamamn nakletmek art deil. Nitekim TDK bu uzun cümleden kendisine lazm olan parçay almtr. Cümle banda atlad ksm üç nokta (…) iaretiyle belirtmi fakat sonunda almad ksm için bu iareti kullanmamtr.
ktibas Hatalar : TDK o cümleden aktard ksm deitirmitir. Peyami Safa’nn yukardaki cümlesi, 1955 ylnda Milliyet gazetesinde çkan “Garip Bir dare ekli” balkl yazsnda geçmekte olup Sosyalizm – Marksizm – Komünizm isimli eserinden eksik ve yanl aktarlmtr:
A) Cümlenin aslnda “... villalarda yaayan” ile “lüks otomobillere binen” cümlecikleri arasnda “ve” vardr.
B) TDK sekiz kelimelik iktibas cümlesinde iki kelimeyi deitirmi: Aslnda “hususi” diye geçen kelimenin yerine “lüks” konmu; “teekkül etmi” sözü de “olumu” diye tercüme edilmitir. (Kurumlular, Peyami Safa’nn kelimelerini beenmeyip tercüme etmiler: Türkçeden Türkçeye tercüme... Onlar bunu sk sk yaparlar…)
***
Adalet Aaolu ’nun Gece Hayatm’ndan bir cümle:
“Tam da altmzdaki, Suna Hanmlarn villasna gelince, onlarn kap önlerinde, yukardan doru iki ar yeil giysinin sarktn görüyorum.”
Noktalama Hatas (I): “Tam da altmzdaki” sözünden sonra virgül (,) olmamalyd. Çünkü bu söz “Suna Hanmlarn villas” nn sfatdr.
Noktalama Hatas (II): TDK’nin “Ele verir talkn, kendi yutar salkm.” hâllerinden biri daha: “Metin içinde zarf - fiil ekleriyle oluturulmu kelimelerden sonra virgül konmaz.” diyen TDK’miz kendi dediine yine uymam. Nitekim bu cümlede geçen “gelince” kelimesi bir zarf - fiil eki (- ince) ile tekil edilmi fakat kendisinden sonra virgül konmutur.
***
Güncel Türkçe Sözlük “villa” maddesinde N. F. Ksakürek’ten ald cümleyi öyle sunmu:
“Bütün konsolosluklar orada ve önleri bahçeli irin villalar içinde.”
Noktalama Hatas (I): Bu cümlede art arda sralanm sfatlardan ilki olan “bahçeli” kelimesinden sonra virgül konmalyd.
***
Yakup Kadri Karaosmanolu’nun Bir Sürgün adl eserinden bir cümle:
“Kargir binalar, zarif villalar, muntazam ba ve bahçeler, düz ve geni yollar gözüküyordu.”
mla Hatas: TDK burada kendi Yazm Klavuzu’na uymam, apkay yerine koymam: “Kârgir” yazacak yerde “Kargir” yazm.
Ah TDK!.. öyle uzun bir “âh” bile çekemiyorum!.. Tamam, ona da razym; peki ben imdi Fuzûlî’nin, “Cânmn cismimle zevk-i ittisâli kalmad / Âh kim sensiz dirilmek ihtimâli kalmad!..” beytini veya A. Hâmid Tarhan’n, “Gitti nazarmdan, âh, gitti!..” msrasn apkasz m yazacam?
u apkay ne zaman düzgün takacaksn? “Yok, oradan kaldrdm ama uradan kaldrmadm; yok, olmad, uradan da kaldrp buraya koydum...” Oldu olacak, tamamen kaldrp at; sen apkadan kurtul, apka senden kurtulsun, ben de “TDK apkay kaldrd...” diyenlerle tartmaktan kurtulaym... Ziyan yok, ben tartaym fakat senin kafann bu karklna çok üzülüyorum. Bu “apka” y o hâle getirdin ki resmî metinler bile kullanp kullanmayacan bilmiyor. Seninkiler dâhil... Millî Eitim bile çok kere “m i l l î” olamyor... Neyse, fazla ileri gitmeyeyim. Ne olur ne olmaz, bakanlm bana kzabilir. Kzmasa bile “Sen önce TDK’nin hâline bak!..” diyebilir. Hakl söze ne denir?..
"Çelebi böyle olur bizde de imlâ dediin..."
Yazar: C. Yakup Þimþek |
15-12-10 |
||
|
E mail: c.yakup_simsek@dogrulus.com Yazar Hakknda Bilgi ve Dier Yazlar |
Tweet | ||
 |
 |
||
