Kitap okuma oranlarmza dair verdiimiz rakamlar birilerine çok artc gelmi. Türkiye’de insanlarn kitap okuma oranlarnn Fransa, talya, ngiltere, Hollanda, Belçika, Avusturya ve Romanya’nn ilerisinde olmas birilerine nedense inandrc gelmemi. Oysa daha çok insan tam da hayatn içinden gelen gözlemleriyle bu rakamlarn pekâlâ gördüklerini doruladn söylüyor.
Tabii bu rakamlarn yüksek olmasna armann anlalr nedenleri var, onlar daha önce yazmzda ifade ettik. Birçok konuda kendimize gerilii bir kader gibi veya son zamanlarn popüler deyimiyle “örenilmi çaresizlik” üretecek ekilde benimsemi durumdayz. Kendimize iyi eyleri yaktramyoruz. Kahr edebiyatn, söylenmelerini çok seviyoruz, ne kazanyoruz bundan diye sorulacak olursa tabii ki hiçbir ey. Bu tür negatif söylemlerle insanlar bir kâr etmeyi ummazlar zaten. Kendine zarar veren hayatla ilgili genel bir tutum.
Oysa iddias olan, söyleyecei bir ey olan, yaad çevreyi, dünyay deitirmek isteyen bunu yapabileceine de inanr, inanmas lazm. Yoksa hiçbir eyi deitirmeye mecali olmaz.
Geri kalmlk veya bizden adam olmaz söylemleri kendine göre etik kodlar da üretiyor, en tehlikeli taraf da o. Topyekûn bir toplumun bütün olumlu iradesini, iyi olana doru hakkn vererek, bedelini ödeyerek, laykyla ve yeterliliiyle talip olmaya ket vurur.
Malik bin Nebi’nin mehur deyimiyle “Sömürgecilik sadece sömürgecilerin marifetiyle gerçeklemez, bu sömürüye hazr bir zihnin de olmas gerekiyor.” Maruz kald sömürüyü hak ettiine inanan, ona kar koyamayacan, farkl bir kiilik sergileyemeyeceini düünen bir zihin.
Oysa bir dönem vandalca inkâr edilip yok edilmeye çallmasna ramen Osmanl mirasnn üzerinde oturan Türkiye, kitaba zaten çok aina bir millet. Kitab kutsayan, onu hayatn merkezine koyan, kendi okumasa bile okuyanla temas hiçbir zaman kesmeyen bir millet. Kendinden olmayan insanlar deerlendirirken bile onlarla aralarnda kurduu ortak ba “kitap ehli” olmalardr. Yani sadece kitap okumay deil, kitapla kurduu ba dahi dost ve düman deerlendirmesinin merkezine koyuyor bu millet.
Bir insana yaplabilecek en büyük küfürlerden biri ona “kitapsz” demektir. Herkesi bir ekilde anlyor da kitapszlar hazmetmiyor bu toplum. Çünkü kitapsz olan, toplumda kendisini balayabilecek hiçbir ahlaki normla kstl olmamak, kendisinden neler gelebilecei tahmin bile edilemeyen bir insan demektir. Her eyi yapabilir, öldürebilir, çalabilir, ihanet edebilir, namusa göz dikebilir. Onu kstlayan bir kitab yoktur çünkü. Ehl-i Kitap, Yahudi ve Hristiyan bile olsa kendilerini balayan kurallara sahiptir, neyi yapp neyi yapamayacaklar önceden kestirilebilir.
Hadi açlmken tekrar Kur’an- Kerim’i yakan Paludan ve benzerlerinin tutumuna da deinelim bu vesileyle. Onun hareketi sadece Kur’an’a deil genel olarak kitaba kardr. O, Kur’an’ yakarak Tevrat ve ncil’in itibarn yükseltmi olmuyor. Genel olarak “kitapszca” bir hareket sergilemi oluyor. Bunu yapandan insanla her tür zarar beklenebilir.
Türkiye’de kitap okuma oranlarnn çok yüksek olmas elbette alacak bir ey deil. Kitapla ba bu kadar derin olan bir toplumda kitap okuma oranlarnn düük bile kaydedilmi olduunu söyleyebiliriz. Geçen yazmda Kütüphaneler ve Yaymlar Genel Müdürü Ali Odaba’tan aktardmz kitap okuma oranlarna dair rakamlarn üstüne baka eyler de eklenebilir. Mesela toplumun önemli bir kesiminin gündelik hayat rutini haline gelmi, sohbet meclislerinde topluca okunan, tedris edilen kitaplar. Kur’an, hadis, tefsir veya risale okumalar.
Bir dostum, belki bu rakamlara ararak baka türlü bir tepki verdi. “Acaba bu okuma oranlar okunan kitaplarn nitelii hakknda da bir ey veriyor mu? Zira görebildiim kadaryla mesela çok okunan popüler kitaplar var, o kadar bo, o kadar fabrikasyon kitaplar ki, bu tür kitaplarn okunmasndan faydadan çok zarar gelebileceini düünüyorum. Çünkü kötü, alabildiine s ve zararl ideolojileri kitap yoluyla yaym oluyorlar.”
tiraf ederim ki, bu, kitap okuma oranlar konusundaki iyimser tablonun tamamen dnda deerlendirilmesi gereken bir konu. Baka bir tür için ama benzer bir soru mezkûr dost meclisimizde Ali Odaba’a da yöneltildi. Dorusu bu konuda okuma oranlar çok fazla olan ülkelerde de çok farkl seyretmiyor. Hatta orada kitaplar için içerik üretimi konusunda tamamen endüstriyel bir mekanizma iliyor. Kültür endüstrisi istedii konuyu hatta istedii mesaj, bazen yazarn edebi maharetini de aarak tamamen profesyonel çerçevede üretip okuyucunun önüne koyuyor. Bestseller listelerde gördüünüz kitaplarn büyük ksm yazarndan daha fazla ona danmanlk yapan bir teknik ekip tarafndan verilecek alt ve üst mesajlar da inceden inceye ilenerek üretiliyor.
Belki bizde bu tarz endüstriyel üretimler o kadar da gelimi saylmaz. Hala büyük ölçüde yazarn maharetine, özgünlüüne ve özgüllüüne bal bir teveccüh sözkonusu. Kitaplarn tabiri caizse daha organik olma ihtimali daha yüksek. Yine de bombo kitaplarn ne tür etkileri olabilecei sorusunu da bir kenara kaydetmek gerekiyor.
Kitap okuma saylarnn son yllardaki artnda tabii ki zorunlu eitim süresinin 12’ye çkarlmas ve üniversite saysnn bütün yurt sathnda yaygnlaacak ekilde 210’a çkarlm olmasnn da büyük etkisini görmeliyiz. Yine de bu konuda daha fazla üniversitesi ve çok önceden zorunlu eitimini bu seviyeye çkarm sözkonusu toplumlara attmz bariz bir fark var.
Onu da kitapl bir toplum olarak aslmza çektiimize yoramaz myz?
