Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
Kültür de, toplum da öldü; hayat çöle döndü!
nsan nerede imdi? Nerededir, hangi “dereler”de “debelenmededir” peki?
Kültür, insann dünyasdr; insann eseri. Kültürün yok olmas, insan dünyaszlatrr.
Kültürünü yitiren toplumun yok olmas ise dünyay insanszlatrr; daha vahimi, hayat çöle dönütürerek insan ruhsuzlamaya mahkûm eder.
lk yazmda, kültür ve medeniyet kavramlarn kendilerine özgü kurucu, konumlandrc fonksiyonlar bakmndan tartmtm. Bu yazda ise kültürü tarif ederek hayatmzdaki deien yerini, konumunu gözden geçirecek ve farkl bir kültür felsefesi önereceim.
TABAT VE KÜLTÜR: YARATICI’NIN ESER VE NSANIN ESER
Kültür, bir tarm terimi: Ekip biçmek, yeertmek, yetitirmek, terbiye etmek anlamlarna geliyor Latincede.
Tabiatla ilikili bir kavram kültür ayn zamanda. Ama varln tabiata kar konumlanmasna, tabiatla çatma içinde olmasna borçlu. Düünce tarihinde kültür ve tabiat çatmas ve sava uzun bir tarihe sahip artk.
Kültür, ikinci tabiat olarak tavsif edilebilir. Tabiat, yaratlan, varedilen ey demek. Kültür’ü tabiat’a göre, tabiat’la ilikisi içinde tarif etmek gerekirse, yaratmak, varetmek, üretmek demek.
Tabiat’la kültür arasndaki en temel farkllk u: Tabiat, Allah’n yaratt, bahettii, bütün varlklara ihsan ettii nimeti. Rahman’n rahmetinin hem iareti hem de eseri.
Kültür ise, insann eseri: nsann tabiat kullanarak tabiata çeki düzen vermesi. Bir tür tanr rolünü oynamaya soyunmas.
Kültür, bir bakma, insann hem Yaratc’y hem de Yaratc’nn eseri tabiat taklit etmesi. Tabiata bakarak, yer yer tabiatla savaarak taklitçi ve yaratc rolünü oynamas insann.
Kültür, insann tabiatta gizlenen veya ifrelenen Allah’n isim ve sfatlarn kefetmesi, çözmesi farknda olarak veya olmayarak. Bir baka açdan kültür felsefesinin izlerini buradan süreceim ama birazdan. Birazdan çünkü kültür ve zihniyet tarihçilerinin kültüre ilikin genel geçer tariflerini gözden geçireceim. Buradan kalkarak kültür’ü tartmak, üzerinden yürüyeceimiz bir temel oluturmas açsndan bir hayli anlaml olabilir.
KÜLTÜRÜN TOPLUMU, TOPLUMUN KÜLTÜRÜ
Kültür, insann eyaya / varla müdahale ermesi, çeki düzen vermesi, oradan bir dünya ina etmesidir. nsann kendi iradesiyle bu dünyada yapp ettikleridir. nsann eyaya, dünyaya ekil vererek bir hayat ina ermesidir. nsann “yaratcldr”.
Toplumun ruhudur kültür. Alp verdii nefestir.
Kültür, düüncenin, sanatn, edebiyatn normlarn sunar.
Kültür topluma gebedir. Toplumda ete kemie bürünür.
Toplum da kültüre gebedir. Topluma hem dünyaya bak biçimini hem de yaama üslûbunu veren kaynaktr.
Kültür üretemeyen toplum varln sürdüremez. Kültürünü yitiren bir toplum yok olmaya mahkûmdur. Kültür, toplumun onsuz yapamayaca gdasdr. Toplumu yaatan, diri tutan ruhudur kültür.
Kültür’ün liberalizm tarafndan çok önemsenen ama en sorunlu, problemli yan, sâbiteleri yok etmesi, deikenleri sâbite katna yükseltmesi çelikisini kavrayamam olmasdr; kavrad durumlarda ise iin içinden nasl çkabileceini ya da çklabileceini bilememesi.
Deikenleri sâbite katna yükseltmesi hasebiyle kültür, en büyük küfürdür.
Kültürün deikenleri sâbite katna yükseltmesi, ifrata dayandnn bir göstergesidir. Her ifrat, kaçnlmaz olarak zddna inklap eder.
imdi kültür yok artk, sizlere ömür!
Kültürü yok eden ey, bir baka kültür biçimi, üçüncü tabiat olarak tarif ettiim popüler kültür’dür. Ki, bu mesele ayr bir yaz konusu.
ALLAH’IN SM VE SIFATLARININ TECELLÎS OLARAK KÜLTÜR
Meselenin püf noktasna gelince…
Kültür, insann, iradesini yeryüzünde hâkim klmasdr. Eyann / varln imkânlarn önce kefederek sonra da kullanarak eyaya / varla hükmetmesidir.
nsann iradesi nedir, peki?
te bir çrpda gözümüzden kaçrdmz ama meselenin püf noktas bu soruda gizli.
nsann iradesi, Allah›n bütün isim ve sfatlarnn insanda, insann yapp ettiklerinde tecellî etmesidir.
Kültür, bu anlamda, Allah’n isim ve sfatlarnn kefedilmesi ve tezahür ettirilmesidir.
Bu mesele basit deil, oldukça karmak, derinlikli ve kkrtc bir mesele. Düünmeye, kefetmeye, tefekküre kkrtc bir hazine...
Yazar: Yusuf Kaplan |
11-06-23 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
