Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÝL KALESÝ | Okunma Says: 499 |
XX. yüzyl Türkiye sahas Türk edebiyatnn önemli isimlerinden biri de Cemal Süreya’dr (1931-1990). iire ilgisi küçük yalarda balayan Süreya, daha orta mektep talebesiyken Türkçe ve edebiyat derslerindeki baarsyla öretmenlerinin dikkatini çeker. Onun sanata duyduu ilgi her geçen gün artar ve Cemal Süreya lise yllarndayken iirler yazar. iirleriyle edebiyatmzda 1950’den sonra nevünema bulan kinci Yeni Hareketi’nin içinde yer alr.
Mülkiyeli airler arasnda yer alan Cemal Süreya, velut bir kalemdir. Asl uras iir olmakla birlikte portre, eletiri, deneme, mektup türlerinde de eserler ortaya koymutur. Franszcadan iir, hikâye, roman ve düünce yazlar tercüme etmi; çocuklar için yazlar yazm ve antoloji hazrlamtr. Gazetedeki köesinde ve dergilerde dil, edebiyat, sanat bata olmak üzere hemen her konuda yazmtr. “Türkçe Bilenin i Rast Gider” balkl denemesi, dil bahsinde kaleme ald yazlardan biridir. Bu serlevha, vefatndan sonra Selahattin Özpalabyklar’n hazrlad deneme seçkisinin de ad olmutur.
Cemal Süreya “Türkçe Bilenin i Rast Gider” balkl denemesini 1 Temmuz 1976 tarihinde Politika gazetesinde “Günübirlik” isimli köesinde okura sunmutur. Bu satrlarda yazarn dil ve Türkçe konularndaki fikirlerinden izler bulmak mümkündür. kinci Yeni airi, yazsna adn verdii ifadeyi burada zikretmi ve bunun bir ran atasözü olduunu dile getirmitir. Fakat sözün kaynana ilikin bir açklama yapmamtr.
Farsçada böyle bir atasözünün olup olmad ayr bir aratrma konusudur. Ancak Türkçenin kadim metinlerinden itibaren Türklerin uzunca bir süre ran asll kavimlerle birlikte yaadna, onlarla kurduu ilikilere temas eden deyilere, iirlere rastlanr. Mesela Kâgarl Mahmut’un sözlüünde “Tatsz Türk bolmas, basz börk bolmas (Türklere karmam Fars yoktur, üzerine konacak ba olacak ki börk de olsun.), Tatg közre tikenig tüpre (Fars’ gözden vur, dikeni kökten sök.)” eklinde sözler vardr. Hâlen Türkiye Türkçesinde “Acem aslan, Acem ekmei, Acem klc (gibi), Acem pilav, Acem mübalaas” vb. birleikler ve deyimler vardr. Bunlar Türk-ran ilikilerinin derinliine ve mahiyetine iaret eden örneklerdir. Asrlarca geni bir corafyada iç içe yaayan ve birbirine komu olan iki toplumun kelime hazinesinde, her birinin seciyeleri ve kültürleri etrafnda gelimi deyimlerin, atasözlerinin bulunmas da kaçnlmazdr. Hâl böyle olunca ranllar arasnda “Türkçe bilenin ii rast gider.” eklinde bir darbmeselin vücuda gelmesi de mümkün ve tabiîdir. Türklerin uzun süre dünyann süper gücü ve geni bir corafyann hâkimi olmas, Türkçeyi Çin Seddi’nden Orta Avrupa’ya kadar olan bölgenin en prestijli dili hâline getirmitir. O çalarda komu topluluklar ve Avrupa devletleri bata olmak üzere büyük bir kesim Türkçeyi örenme, Türk kültürünü tanma çabas içine girmitir. Dil tarihimizdeki gramer ve sözlüklerin tertip nedenleri arasnda bu da vardr.
nsanlk, tarihin her döneminde yldz parlayan bir dile ahit olmutur. Dünyadaki yüzlerce dilden birinin dierlerinin önüne geçmesi; onun yaps, kökeni, kelime zenginliiyle ilgili deildir. Bunu belirleyen, Endülüslü âlim bn Hazm’n (ö. 1064) asrlar önce ifade ettii gibi, o dili konuan milletin siyasi ve ekonomik gücüdür; bilim ve teknolojide ald mesafe, kültür ve medeniyet yolunda oynad roldür. Mesela Roma’nn bir dünya devleti olmas Latinceyi devrinin en prestijli dili hâline getirmitir. slamiyet ve onun esaslar etrafnda hizmet ederek büyük zaferler kazanan slam devletleri, Arapçay VIII-XIV. yüzyllar arasnda en saygn ve tercih edilir bilim dili konumuna yükseltmitir. XVI ve XVII. asrlar Osmanl’nn gücüne bal olarak Türkçenin altn çadr. Son iki yüzylda ise Avrupa dilleri öne çkmtr. Sahneye önce Franszca, ardndan Almanca çkm; kinci Cihan Harbi’nden sonra o koltua ABD’nin yükselen gücüne paralel olarak ngilizce oturmutur. Kabul etmek gerekir ki küreselleme, tüm araçlaryla ngiliz diline ve kültürüne hizmet ederek onu tarihte hiçbir dile nasip olmayan itibar ve yaygnla ulatrmtr.
te, 2023’le birlikte balamas hedeflenen Türkiye Yüzyl; baarnn, enerjinin, teknolojinin, üretimin, bilimin yüzyl olduu kadar sanatn, felsefenin, edebiyatn, özellikle bunlar üretip gelecee tayacak olan Türkçenin de yüzyl olmaldr. Bunun için millî, tarih ve medeniyetiyle bark, kapsayc, birletirici, rasyonel, Türk dünyasn Türkiye Türkçesi ortak dili etrafnda toplayan bir dil siyasetine ihtiyaç vardr. Bu siyaset, 2023’le balayacak olan Türkiye yüzyln Türkçe Yüzyl hâline de getirecektir.
XXI. yüzyl, daha önce olduu gibi, bir kez daha Türkçe bilenin iinin rast gidecei bir ça olacaktr. Yllar önce Acem halkn böyle söylemeye sevk eden, belki de mecbur eden güç; baka milletlere de benzer sözleri söyletecektir.
Yazar: Ýdris Nebi Uysal |
08-07-23 |
||
| E mail: maarifinsesi.com | Tweet | ||
 |
 |
||
