Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
Hani ermiler tayy-i mekân ve tayy-i zaman yaparlar ya. Romanc bunlar her romannda yapar. Hatta gerekirse ayn romanda birkaç defa yapar. Yetmez… Ermiler bir de don deitirirler ya… Suret deitirirler. Romanc daha iyisini yapar. Don veya ayn anlamdaki suret deitirmek, nihayet ayn insann baka bir bedene geçmesi demek. Romanc tayyi-insan yapyor. Baka bir bedene geçmekle kalmyor, o bedenin ruhunu da üstleniyor. Bu, herhâlde, suret deitirmenin ötesidir.
Daha ziyade Leydi Chatterley’in Ak romanyla tandmz D. H. Lawrence için öyle bir methiye okumutum, mealen, “Bir aacn içine girer ve size dünyay o aacn gözünden, o aacn hisleriyle anlatr”. Rahmetli dostum Erol Güngör de bize, bir yazarn Bolevik htilali’ni bir köpein gözünden anlattn söylemiti, o keyifli ve muzip tebessümü ile. Muhtemelen Bulgakov’un Köpek Kalbi’nden bahsediyordu.
EFENDLER, GERÇEE DÖNELM!
Aacn ruhuna girmek, köpein ruhuna girmek biraz abartl olur ama romancnn insanlarn, romandaki kahramanlarnn ruhuna girmesi gerekiyor. Bu kolay deil ve kolay olmadndandr ki herkes romanc olamyor. Hikâye için de ayn eyleri söyleyebiliriz.
Yine bundandr ki romanc roman yazarken trans hâlinde bulunuyor. Dostum, air ve yazar Yamur Tunal, rahmetli eim Emine Insu’yu anlatt birkaç yazsnda, bir gün bize geldiinde, Insu’nun gözlerindeki dalgnln yok olduunu, biz insanlarn arasna indiini görüp, “Roman bitmi!” dediini anlatr.
Flaubert’in, Madam Bovary’yi yazd srada, bir arkada meclisindeki sohbetten sklp, “Gerçee dönelim arkadalar, Emma kiminle evlenecek?” diye sorduu hikâye edilir.
Romana ve edebiyata bu ani ilgim, Emin Insu Roman Ödülü’nden dolaydr. Daha önce yazdm gibi (https://bit.ly/karar-odul https://bit.ly/mdm-odul ) verimli bir süreç oldu ve 141 roman geldi. Böyle bir ödül veya yarma ilân edilirken düzenleyicilerin endiesi, “Ya yeterli kalitede eser gelmezse.?”dir. O felaket gerçekleirse, “…layk eser bulunamamtr.” gibi sevimsiz açklamalar yaplr. Bizim ödülde, çok ükür öyle olmak bir yana, keke birden fazla ödül ilan etseydik, dedirtecek sayda güzel roman geldi. Daha önce belirttiim gibi Ülkü Demiray Cümbezin Kz ile ödülü alrken onun arkasndan da birinci snf iki roman geldi, Üzeyir Karahasanolu’nun Gece Hep Gece ve Özlem Kvanç Kurt’un Serin eserleri… Daha baka deerli eserler de cabas...
TAYY ZAMAN, MEKÂN, NSAN
On yllardr edebi eserlerle deil, daha çok sosyal bilimlerin alanndaki kitaplarla ilgilendim. Onlar okuyup elimden geldiince onlar yazdm. Ödül vesilesiyle dikkatim yeniden edebiyata döndü. Emine Insu Roman Ödülü’ne katlan eserler bana gönderiliyordu. Fakat yarmann tertipçisi karmamal düüncesiyle gelenleri jürilere açmak dnda kimin neyi gönderdiine mümkün mertebe bakmadm. Ancak jüri kararn ve ne mutlu ki oy birliiyle verdikten sonra gelenleri okumaya koyuldum. Tabii önce Cümbezin Kz’ndan baladm. Onu ve sonra Gece Hep Gece’yi bitirdim. imdi Serin’i okuyorum.
Pek güzel romanlard. Elinizden brakamayacanz lezzetteydiler. Sonra souk bir sosyal bilimci veya daha beteri, tabiat bilimci gibi sordum: Pekâlâ, iyi roman iyi yapan nedir? te yukarda anlattm tayy-i mekân, tayy-i zaman ve tayy-i insan fikirleri böyle sorulardan çkar; daha önce de gözlediim, düündüüm fevkaladeliklerdir bunlar.
Sorunun cevab ne? Sorunun cevab u: yi roman gerçek olmaldr. “Nasl!?,” diyeceksiniz, “gerçek mi? Yahu ad üstünde, edebiyat diyoruz.” Hani “fiction” tercüme edip “kurgu” diyoruz... Ama romann bir gerçei var ve o gerçek ihlâl edildii anda roman çaklyor.
ROMAN SAHC OLMALI
Nedir bu “romann gerçei”?
te bunun cevab romancnn yukardaki “tayy-i mekân”, “tayy-i zaman” ve en önemlisi “tayy-i insan”da hata yapmamasna bal. lk ikisi nispeten kolay. Roman Osmanl döneminde geçiyorsa, kahramannz cep telefonuyla konuturamazsnz, deil mi? Ama daha zor olan, anlatm bir kahramann gözünden ve duygusundan anlatlrken aniden romancnn sesinin duyulmas. Eskiden anlalan buna katlanmak daha kolaym. “Ey kaari (okuyucu)” diyerek yazar araya giriverirmi ve bu normal karlanrm. Tolstoy bazen Harp ve Sulh’u kesip okuyucuya tarih felsefesi anlatr. Ancak bunu romann içinde deil, bölüm sonlarna ekledii ksa notlarda yapar. Eski nesirlerde de birden – hoppala – yaznn ortasna “Beyit” diye bir balk atlp bir iir eklenirmi. Artk hiçbir okuyucu bunlara tahammül edemez ve hiçbir akl banda yazar da bunu yapmaz. Fakat romann gerçeinin dna çkmann daha örtülü fakat yine de öldürücü yollar var. Sevgilisinden yeni ayrlm genç kz durup da aaçlar arasndan süzülen ay nn ne kadar güzel olduunu size anlatmaz. Deil mi? Anlatrsa roman çaklr ite…
Dostum fikir adam ve air Yamur Tunal’ya “Roman gerçek olmal, deil mi?” diye sordum. O baka bir kelime seçti: “Sahici olmal.” dedi.
Romann sahiciliinin tek yolu da yazarnn o trans hâlidir. O uyanrsa okuyucu da uyanr. Uyanmak o âlemi bir anda püf diye söndürüverir.
Yazar: Ýskender Öksüz |
23-07-23 |
||
| E mail: karar.com | Tweet | ||
 |
 |
||
