Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : TÂRÝH / TÂRÝHÝN ARA SOKAKLARI | Okunma Says: 477 |
Türk ordusu Yunan ordusu karsnda büyük zafer kazanmt. 11 Ekim 1922’de Mudanya Mütarekesi imzaland. imdi artk uzun süredir ertelenen bar masasn kurma zaman gelmiti. Taraflar, 20 Kasm’da sviçre’nin Lozan kentinde toplanacakt.
Ankara Hükümeti’nin kaygs, stanbul’daki hükümetin de görümelere çarlmasyd.
1 Kasm 1922’de Büyük Millet Meclisi saltanat kaldrd ve bu engel de ald. Ankara Hükümeti Türkiye’yi temsilde artk tek yetkiliydi.
Lozan’a gidecek heyet de hzla belirlendi. Dileri Bakan Yusuf Kemal Bey görevden alnarak yerine smet nönü getirildi. Lozan’da müzakereleri yürütecek heyetin bakan smet nönü olacak, ona Salk Bakan Rza Nur ve Maliye Bakan Hasan Saka elik edeceklerdi.
smet nönü’nün heyet bakan olmas çok tartld. Hiçbir diplomatik deneyimi yoktu. Sadece askerdi ve onda da baarl saylmazd. Ancak Mustafa Kemal srarla smet nönü’yü istemiti zira görümelerde liyakate deil, sadakate ihtiyac vard. Görümeler bir an önce balamal ve hzla sonuçlandrlmalyd. Ankara’da muhalifler, hzla ilerleyen ordunun durdurulmasndan dolay homurdanyorlard. Ordu yorgundu. stiklal Sava’nn daha banda 110 bin kiilik ordudan 8 bin nefer firar etmiti. zmir zaferi sonras askerler terhis müjdesi bekliyordu. Orduyu teyakkuzda tutmann manen olduu kadar maddeten de faturas ard. Düman devletler bir oldubitti yapabilirlerdi. Mustafa Kemal de Ankara’da o kadar rahat deildi; her an koltuunu kaybedebilirdi. Dolaysyla acilen imza atlmal, bar salanmalyd. Bu tela ve acelecilik ortamnda Lozan’a gidip tavizler vererek meseleyi kapatacak en iyi isim smet Paa idi.
Lozan’da görümeler 20 Kasm 1922’de balad. Bir tarafta Türkiye, dier tarafta ngiltere, Fransa, talya, Japonya, Yunanistan, Bulgaristan, Romanya vard. ABD ve Rusya kendilerini ilgilendiren konularda görümelere dâhil olacaklard.
Lozan görümelerinin daha ilk gününde smet Paa’nn acemilii ortaya çkt. Oturum bakanl ngiltere, Fransa ve talya arasnda dönüümlü olacakt. Genel Sekreterlie bir Türk temsilcinin atanmas reddedildi. Kurulan komisyonlarn bakanlklarna da hiçbir Türk delege atanmad. Konferans dili ngilizce, Franszca, talyanca olacakt. smet Paa Türk delege saysnn 2’den 3’e çkarlmasn bile baaramamt. Çou zaman ertesi gün görüülecek konular hakknda Türk heyetine haber verilmiyordu. nönü’nün telgraf görümeleri takip ediliyor, hatta Türk delegasyonu içinden rakiplere bilgi bile szdrlyordu.
smet Paa’nn karsnda ise Lozan’n ilk ksmnda Lord Curzon, ikinci ksmnda ise Sir Rumbold görev yapyorlard. kisi de hem Dou’yu tanyan, hem de çok deneyimli politikaclard.
Lozan’a giderken Ankara Hükümeti’nin snr politikas Misak- Milli idi. Musul, Kerkük, Süleymaniye Türkiye’de kalacakt. Güney snr Halep, Deyri Zor ve Hatay’ da içine alacak ekilde Musul’la birleecekti. Ege Adalar Türkiye’nin olacak, Bat Trakya’da halkoylamas yaplacakt. Boazlar’da yabanc güce izin verilmeyecekti. Mali olarak kapitülasyonlar kalkacak, tazminat konusu sk pazarlkla belirlenecekti.
Lozan’da üzerinde en çok konuulan konu Musul olmutu. Türkiye Musul’dan taviz vermek istemiyor, ngiltere çok srarc davranyordu. ngiltere Musul petrolünü önemsiyor, ayn zamanda, Kürt corafyasn ikiye bölerek, bölgeye fitne sokmak istiyordu.
Lozan görümeleri 4 ubat’ta kesildi, 23 Nisan 1923’te yeniden balad. Taviz üstüne taviz verildi. Musul, Kerkük, Süleymaniye, Halep, Hatay, Bat Trakya masada kaybedildi. Kapitülasyonlarn kaldrlmas dnda hemen hiç baar elde edilemedi.
Antalya’nn Ka ilçesinden yüzerek dahi ulalabilecek kadar yakn olan Meis Adas’nn talyanlara nasl brakldn, Lozan’a gazeteci olarak katlan Ali Naci Karacan kitabnda anlatyor: “Mösyö Montagna, Meis Adas’nn nihayet bir ta parçasndan ibaret olduunu, fakat Mussolini Kabinesi için bir eref ve haysiyet kayas tekil ettii için bu derece srar ettiklerini söylüyordu… Onun için bu ta parças, bu önemsiz Castellorizo Adas, Türkiye için hiçbir ey deilken, talya için bir hükümet haysiyetinin büyük sembolü halini alyordu. Mösyö Montagna’ya göre talya bu adadan vaz geçemezdi.
Çünkü bu fedakârlk, Mussolini’yi ve kabinesini gülünç duruma düürebilirdi…”
smet Paa srarlara dayanamam, adann aleyhimize kullanlmayaca teminat ve On ki Ada’nn borçlar hissesinin paylatrlmas karlnda bu “ta parçasn” talyanlara vermiti.
Bütün bu tavizler Ankara’da, Meclis’te youn tepkiye sebep oluyordu. Mebuslar tavizleri “vatana ihanet” olarak nitelendirmeye bile balamlard. nönü’nün derhal dileri bakanlndan ayrlmasn yüksek sesle dile getiriyorlard. Hyanet-i Vataniye Kanunu’na bir ek yapld ve Meclis ve Hükümeti eletirmek ihanet sayld. Ali ükrü Bey Ankara’da öldürüldü ve gözda verildi. Sonrasnda da seçimlerle Meclis’ten muhalefet uzaklatrld.
Lozan’da imzann önündeki pürüzler artk kalkmt.
Yazar: Aydýn Ünal |
24-07-23 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
