Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 400 |
srail'de abat tartmas
srail’in kurucu nesilleri, arlkl olarak Dou Avrupa kökenli Akenaz Yahudileriydi. Akenaziler çok dilli, seküler (hatta dinî inançlarnn varl bile tartmal), Ortadou kültürüne tamamen yabanc, Araplarla bir arada yaamaya kategorik olarak kar ve düünce dünyas olarak Batl insanlard. Bu yönlerden, 1492 sürgünüyle spanya’dan göçüp Filistin topraklarna yerleen ve asrlar içinde bölgeyle doal bir uyum gelitiren Sefarad Yahudilerinden ayrlyorlard. Ortadou gibi dinlerin her eyin temeline yerletii bir corafyada, Akenaziler “din-d” bir devleti sahada kabul ettiremeyeceklerinden, inanmadklar bir tanrnn inanmadklar kitabna dayanmak durumunda kaldlar. srail, “din devleti ambalajl bir kolonyal proje” olarak, böyle kuruldu.
1948’den itibaren, srail’deki dindar Yahudiler, kendilerini iki yönlü bir kskacn içinde buldular. Devletin kurucularnn ve nüfuslar giderek çoalan “srail vatanda” seküler Yahudilerin dine uzaklnn yaratt siyasî bask ile inandklar dinin modern hayat karsnda giderek daha fazla mevzi kaybetmesinin dourduu manevî gerilimin arasna sktlar. Bu noktada, yllar içinde geri adm atmak zorunda kalan, Yahudilik oldu:
abat’ta ate yakma yasa, cuma akamüzerinden ertesi gün akama kadar kesintisiz scak olarak kalan otomatik “abat ocaklar”yla delindi örnein. Cumartesi günü her katta duran ve kaplar kendiliinden açlp kapanan “abat asansörleri” icat edildi. Evlerin elektrikleri kendi kendine açlp kapansn diye “abat alterleri” yapld. Sokakta eya tama yasa, köylerin ve kasabalarn etrafna frdolay halat çekerek ve böylece meskûn mahaller “kapal alan” hale getirilerek ald. Böyle saysz “içtihat” yoluyla Yahudilerin giderek karmaklaan modern hayata intibaklar kolaylatrlrken, “hile-i er’iyye” diyebileceimiz bu tür fetvalarn yekûnu da epey yüklü bir miktara ulat.
Dünyann her ülkesinde olduu gibi, srail’de de sekülerlik bir moda halinde toplumda yaylyor. Kudüs bata olmak üzere dindar Yahudilerin atmosferi domine ettii ehirlerde Yahudi eriat hâlâ gözle görülür emareler halinde sokaklarda arz- endâm ederken, Tel Aviv ve dier ehirleri herhangi bir Batl ehirden ayrmak giderek güçleiyor. Bu, ayn zamanda srail toplumundaki keskin ayrmann da en net göstergelerinden.
u anda srail’i yöneten koalisyon, kât üzerinde dindar Yahudilerin geni desteini alm görünüyor. Ancak ayn koalisyonun parças olarak meclis bakanl koltuuna oturan Amir Ohana, açktan ecinsel. Meclisin açlna “eiyle” beraber katlan Ohana, Babakan Benyamin Netanyahu’nun partisi Likud üyesi. Öte yandan, LGBT bayraklar, aylardr Tel Aviv sokaklarn dolduran Netanyahu kart blokun elinden hiç dümüyor, o bayra da dindar Yahudilere ve Yahudilie kar sallyorlar üstelik. Nereden bakarsanz bakn, kelimenin tam anlamyla kaotik bir manzara arz ediyor srail cephesi.
Geçtiimiz günlerde srail’in en etkili gazetelerinden The Jerusalem Post’ta yaynlanan bir kamuoyu yoklamas, bu hengâmede daha büyük bir anlam kazanyor:
Ankete katlanlarn yüzde 71’i, abat günlerinde toplu ulamn serbest braklmasn istiyor. Dier bir yüzde 78, Yeiva (Yahudi eriatnn öretildii dinî okullar) örencileri için askerlik hizmetinin zorunlu olmasn destekliyor. Keza yüzde 69’luk bir kesim de, Yeiva’lara devlet tarafndan maddî destek verilmesine kesin ekilde kar olduunu ve bu destein kesilmesi gerektiini belirtiyor. Yüzde 77’lik bir baka oran, Yahudilere “Ultra-Ortodoks” dindar eitim müfredatnn dayatlmasn istemezken, “Yahudi dinî kurallarna göre evlilik yaparm” diyenler sadece yüzde 53 orannda görünüyor.
Söz konusu kamuoyu yoklamasnn sonuçlar, Yahudi eriatnn srail ehirlerindeki en bariz göstergesi olan abat yasaklarndan balayarak, srail toplumunda bundan sonraki süreçte yeni deiimlerin srarla ve daha sk biçimde gündeme tanacann iareti. Bu da srail’deki dindar-seküler çatmasnn derinleeceini, nihayet yönetilemez bir süreç halinde ülkenin istikbalinin önündeki devasa engellerden birine dönüeceini düündürüyor.
Yahudi tarihi, ayn zamanda Yahudiler arasnda bitmez-tükenmez bir iç savalar tarihidir. u anda srail’e baknca gördüklerimiz de, tarihin bu açdan tekerrür etmekte olduunu gösteriyor.
Yazar: Taha Kýlýnç |
30-09-23 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
