Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 361 |
u sralar Cumhuriyetin faziletleri saya saya bitirilemiyor. Bu ii son zamanlarda büyük ticarî firmalar yapyor. Kendi reklamlarn cumhuriyet üzerinden yapyorlar. Halk hakimiyeti, hürriyet, eitlik, seçim, eitim, iktisadî gelime, kadn haklar vs. Bu sloganlarn gerçekle irtibat ne ölçüde, onun üzerinde duran olmuyor. Biz bu övünme cumhuriyetini deil, gerçek cumhuriyeti bilmek zorundayz. Cumhuriyetin ilk yllarnda cumhuriyetle birlikte ad çok zikredilen bir “kurum” kimsenin aklna gelmiyor: stiklâl mahkemeleri!
Cumhuriyet’in ilan edili tarz, kurulutaki diktatörlüü besleyen otoriter-totaliter yaps, halk iradesinin tecellisine imkân vermeyen idare ekli hakknda günümüz vatanda bilgi sahibi deildir. Her kademede inklâp tarihi öretiminden geçirilen ve devlet yalanlar ile kafalar doldurulan nesiller, hakikat arayndan uzaktr. Cumhuriyetin halkn talepleri dorultusunda, Meclis tarafndan oybirlii ile ilan edildii ve ortaln enlik yerine döndüü sanlmaktadr.
Kurulu safhasnda Cumhuriyet’in oldu bitti eklinde ilân dönemin siyasilerinin, gazetecilerinin, aydnlarnn tepkilerine yol açmtr. Millî Mücadele’nin esas kadrosunda bulunan isimler, bata Rauf (Orbay) Bey, Kâzm Karabekir Paa, Ali Fuat (Cebesoy) Paa…olmak üzere cumhuriyetin ilann basn yoluyla örenmilerdir. ki ay öncesine kadar bavekil olan Rauf Bey, kendisinin de cumhuriyet taraftar olduunu, fakat millet hâkimiyetine dayanmayan bir idarenin ortaya çktn söylemektedir: "Her cumhuriyet kaytsz artsz millet hakimiyeti deildir, fakat kaytsz artsz millet hakimiyeti her zaman cumhuriyettir”.
stanbul basn da Cumhuriyet’in ilan edili tarzn tenkit etmitir. Meclis'in devre d kald ve talimatlar yerine getiren bir kurum haline sokulduu öne sürülmütür. Dönemin ünlü gazetecilerinden ttihatç-liberal Hüseyin Cahit (Yalçn) cumhuriyetin ilanndan iki gün sonra yaynlanan yazsnda, cumhuriyetin kendiliinden olaanüstü bir sonuç dourmayacan, yaamasnn da ancak doru bir idareyle mümkün olacan belirtir. Esas olan zihniyet deiikliidir; Cumhuriyetle birlikte yöneticilerin düünceleri de deimeli ve devletin ileyii hzlandrlmaldr. Millî Mücadele'nin kazanlmas ile birlikte zaten millet fiilen Cumhuriyeti kurmutur, önemli olan kurum ve kurulular ile Cumhuriyeti tam olarak tesis etmek ve ülkeyi kalkndrmaktr. Cumhuriyet taraftarln tekrarlayan Hüseyin Cahit, diktatörlük korkusunu ifade eder ve cumhuriyetin putlatrlmas halinde meselelerin kendiliinden çözülmesinin mümkün olamayacan belirtir.
Velid Ebüzziya, Ahmet Emin (Yalman) gibi gazetecilerin tenkitleri de eklenince, Ankara yönetimi stanbul basnn yola getirmek için sansürün tekrar uygulanaca haberini yayar. Matbuat Umum Müdürü Zekeriya Sertel Anadolu Ajans aracl ile haberin doru olmadn, hükûmetin matbuat hürriyetine müdahale etmeyeceini açklar. Ertesi gün Dahiliye Vekili Ferit (Tek) Bey Zekeriya Bey’i uyarr, Sertel de basn hürriyetine sayg göstermeyen bir hükümetle çalmayacan belirtir, bunun üzerine görevden uzaklatrlr.
Bu arada ngilizlerin siyasî operasyonlarda kulland iki Hindistanl Aa Han ve Emir Ali Cumhuriyet’ten sonra Hilafetin mevkii hususunda babakana bir mektup yazarlar. Her naslsa mektup, babakandan önce basna ular ve bu konu da basnn gündemine girer. Bu havada muhalefeti susturmak için stiklâl Mahkemesi kurularak gazeteciler vatana ihanetten yarglanr. Cebelibereket (Osmaniye) Mebusu hsan (Topçu hsan) Bey reis, Konya Mebusu Cevat Bey, Hakkari Mebusu Âsaf Bey, Kütahya Mebusu Cevdet Bey üye ve Saruhan Mebusu Vasf Bey savc tayin edilir. Tanin bayazar Hüseyin Cahit ile sorumlu müdür Baha Bey, kdam'dan bayazar Ahmet Cevdet ile sorumlu müdür Ömer zzettin, Tevhidi Efkâr'dan bayazar Velid Bey ile sorumlu müdür Hayri Muhittin Bey ile stanbul Barosu Bakan Lütfi Fikri gözaltna alnr. Mahkeme, basn ve aydn kamuoyu üzerinde uyandrd korku ile yetinir ve mahkeme edilenleri cezalandrmaz.
Böylece stiklal Mahkemesi cumhuriyetin ilan ile bir vaka olarak zihinlere kaznr.
Cumhur cumhuriyetin neresinde?
Cumhuriyetin ilan edili tarznn ve ortaya çkan yapnn eletirilmesi karsnda stiklâl Mahkemesinin devreye sokulmas salkl ve halka dayanan bir yönetim beklentisini tamamen boa çkarr.
lk dönem cumhuriyet yönetimi, Millî Mücadele’nin Kuva-y Milliye ruhunu ayakta tutarak milletle birlikte büyük hamlelere girimektense, Türkiye’yi baty memnun edecek devrimler girdabna soktu. Tek parti diktas altnda bütün hürriyetler, en bata din hürriyeti çinendi. Bu muhteva bütün tek parti yönetimi boyunca sürdürüldü. Cumhurun cumhuriyetle bulumas ancak 1950’de mümkün olabilecektir.
Günümüzde cumhuriyet bayram kutlamalar ile ilgili haber, bilgi ve reklam metinlerinin muhtevalar, “cumhuriyet” kavramnn içinin ne ölçüde boaltldnn en açk göstergeleridir. Cumhuriyet olsun da ne olursa olsun! Hüseyin Cahid “cumhuriyete put gibi tapmam” demiti. Cumhuriyet resmen putlatrld. En ufak eletiriler bile “cumhuriyet dümanl” ile damgaland.
Cumhuriyet’in 1950’ye kadar herhangi bir mutlakî monariden fark yoktur. Fark u olabilir: Seçim ve Meclis. Seçim, aadan yukarya doru deil, yukardan aa yaplmaktadr. Cumhurbakan parti bakan (babakan) ve genel sekreterin hazrlad seçilecekler listesini gözden geçirmekte ve esas belirleyici olarak sonucu tayin etmektedir. Meclis, onun seçtii vekillerle doldurulmakta, bu Meclis kendisini seçen cumhurbakann seçerek devir tamamlanmaktadr.
Böyle bir rejim stiklâl Mahkemesiz sürdürülebilir mi? Nitekim sürdürülememi, 1927’ye kadar bu “mahkeme” eliyle bir hayli masum vatanda siyaseten ar cezalara çarptrlm, birçou da idam edilmitir. 1927’den sonra stiklâl Mahkemesi kötü öhretinden ötürü kapatlm, adli sistem ideolojik bask ile istiklâl mahkemelerinin yapacaklarn yapar hale gelmitir.
Yazar: D. Mehmet Doðan |
28-10-23 |
||
| E mail: tyb.org.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
