Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 325 |
Kaybedecek bir eyi olmayanlardan korkulur. Bunu ilk defâ büyük târihçi bn-i Haldun görmütü. Ktla mâruz kalan veyâ kendilerinden daha büyük güçlerin basksna urayan , kâhir ekseriyeti göçebe olan asabiye unsurlarnn, refaha ermi, yerleik ümran karsndaki önlenemez zaferiydi bu. Tpk bunun gibi, asrlar sonra Karl Marx da târihin devrimci dinamiini “zincirlerinden baka kaybedecek bir eyi olmayan” içi snfnda buluyordu.
ABD’nin merkezinde olduu Atlantik dünyânn hâl-i pür melâlini tâkip ettikçe, bn-i Haldun ve Karl Marx’n akl yürütmelerini ve deerlendirmelerini hatrlamamak kâbil deil. Ne var ki küçük bir farkla. Bunlar, kazanmaya alm bir aktörün önlenemez kayplar yaamaya balad durumlar için de tekrarlamak doru olacaktr. Yâni, kazanmaya alp, birden kaybetmeye balamlar da, en az kaybedecek bir eyi olmayanlar kadar; belki onlardan daha fazla gözlerini karartabiliyor.
ABD’nin, II.Umûmî Harp sonrasnda kurmu olduu dünyâ hâkimiyeti, üç sütun üzerinde yükseliyordu. Bunlar, Yeni Dünyâ’nn ekonomik, teknolojik ve askerî gücüydü. 1970’lerden balayarak ABD ekonomik gücünü, sanayi kapitalizminin derin iç çelikilerinin eseri olarak, verimlilik düüleri üzerinden yava yava kaybetmeye balad. Almanya ve Japonya dünyâ üretimindeki paylarn arttrmaya devâm ediyordu. Dolar, her ne kadar Bretton Woods hayli gevetmi olsa da göreceli olarak hâlâ altna balyd. Yâni, meselâ Fransa, ABD ile gelitirdii ticâret üzerinden ona satt mallarn karl olan Dolarlarn altn olarak tahsil ediyordu. II.Umûmî Harp sonras ABD Avrupa’nn altn rezervlerini elinde toplamt. Bunun yaklak 16.000 ton olduu söylenir. Ama zamân içinde bunun yarsndan fazlasn kaybetmiti. Bunu durdurmak zorundayd. Harbin malûbu Almanya sesini çkaramyor; lâkin Fransa’da De Gaulle Eurodolar rejimine kar tepkileri en fazla seslendiren liderdi. Sonu devrilmek oldu. ABD gidiât kontrol etmek adna derhâl bir eyler yapmak zorundayd. Nitekim 1970’in hemen banda Nixon, dünyây oke eden bir kararla Dolar-Altn ban toptan ortadan kaldran o mâhut karâr açklad. Tek yanl, zorbaca bir karard bu. Artk ABD, herhangi bir üretim endiesi veyâ karlk disiplini kaygs gütmeden istedii kadar Dolar basabilecek, dünyânn artn dilediince çekebilecekti. Devâsa ve herkesi büyüleyen tüketim Amerikas da bu sûretle inâ edilecekti. ABD’nin bast Dolarlar, verimliliini kaybetmi olan ekonomiye dönmedi. Ölü yatrmlara, borsa oyunlarna ve tüketim sektörlerinde takl kald. Müthi bir lümpenlemeydi bu. Lümpenlemeyi öyle de somutlatrabiliriz: Üretimin ABD’den kaçp bata Çin ve Hindistan olmak üzere Asya’ya kaymasna ses çkarmadlar. Bidâyette ilerine geliyordu. Almanya, Japonya‘dan sonra Çin ve dier Asya toplumlar üretecek, ABD, hiç çalmadan bast Dolarlarla hepsine sâhip olabilecekti.
Bunlarn neticesinde ABD’nin bütçe aç vermesi kaçnlmazd. Ama bunu da uzun zaman umuruna koymad. Nasl olsa, matbaalar onun emrindeydi. bu açklar kapatmak için yine Dolar basmak mümkündü.
Ekonominin bâsit kâidelerinden birisidir. Bir maln nicelii arttkça deeri de düer. Kapitalizm, paray metâlar zincirine katan bir ekonomik tarz olarak gelitii hesâba katlacak olursa bu kâidenin de ilemesinin mukadder olduunu rahatlkla söyleyebiliriz. Çoalan Dolarn deerinin dümesi; bir zaman sonra da Dolar’dan kaçn yaanmas sanki mukadderdi. Ama öyle olmad. ABD askerî gücünü devreye sokarak, bata hayâtî derecede ehemmiyetli olan enerji olmak üzere dünyâ ticâretinin Dolar’a endeksli olmasn bir kanun hâline getirdi. Ödemeler rejimi Dolar temelli olduu için herkes onunla borçland ve ilem yapmak zorunda brakld. Bu da Dolara kar dâimî bir talep douruyor; yerlerde sürünmesi gereken Dolar deer kaybna uramam görünüyordu. En azndan ilemler seviyesinde..
2008 krizinden balayarak bu lümpenleme sürdürülebilir olmaktan çkt. ABD bugün kontrol edemedii bir emisyon hacmi ile ödemeyecei borçlarn basksnn altna girdi. Ekonomik kayplarn finansal olarak kapatamyor. Çin, Rusya, Hindistan, Brezilya vd devletler Dolar rezervine dayal bir ticâret ilikisinden son derecede rahatsz oldular. Ama en kritik gelime Suudî Arabistan’n Çin ile altn garantili Yuan üzerinden petrol satacan açklamas oldu. Bölgesel düzeylerde Dolar rejimini çatlatan çok sayda pratik ortaya çkmaya balad.
Japonya durgunlua girmi; Güney Kore yükselie geçmiti; ama verimliliini kaybetmemi olan Alman ekonomisi merkezde olmak üzere AB ekonomileri ile, bir Avrasya gücü olan Rusya arasndaki kurulu ve gelien ekonomik balar ABD için son derecede ürkütücü boyutlara ulamaktayd. Ama daha beteri, Çin ile AB arasndaki ekonomik ilikileri derinletirecek olan yeni ticârî yollarn somutlamaya balamas ABD’yi çlgna çevirmeye yetiyordu. Dier taraftan Çin kozasn krm, emek younluklu ekonomiden sermâye ve teknolojik younlu ekonomiye sçrama yapmt. Yâni ABD’nin teknolojik üstünlüü de sona ermekteydi. Hâsl, Avrupa-Avrasya ve Avrupa -Asya arasnda yeni bir dünya ekillenmeye balamt.(Afrika da buna dâhildir). ABD bunu durduracak bir alternatif ekonomik atlm baaramyordu. O hâlde kovboy rûhu derhâl devreye girmeliydi. Yaplacak eyler belliydi. 1) Avrupa ile Avrasya (Rusya) ba kopartlmalyd. 2) Avro bölgesi yalnzlatrlarak çökertilmeliydi 3) Avrupa’y Asya’ya balayan yollar çeitli sava, isyan ve gerllimlerle tahrip edilmeli; ilemez hâle getirilmeliiydi.. 4) Yeni ortaya çkan Kuzey Kutbu ticâret yolu kesinlikle kontrol altna alnmal; Çin ve Rusya’ya kapatlmalyd. 5) Yeni iklim artlarnda münbitleecek olan Sibirya’nn paylam hedefe konmalyd. 5) Bilhassa Tayvan’daki chip endüstrisi merkezde olmak üzere yüksek teknoloji yeniden ABD’ye çekilmeliydi. 6)Ortadou’da ve Dou Akdeniz’deki petrol ve doal gaz kaynaklar srâil’in patronajna verilmeliydi.
Kaybedecek eyleri olanlarn kaybetmeye balamas, onlar kaybedecek bir eyi olmayanlardan daha gözükara klabiliyor. Ama unutmayalm; târihin artk geriye çevrilebilir bir taraf kalmad. Marx 19.Asrda; üretici güçlerin geliime mâni olunamaz diye yazyordu. Haklyd..
Yazar: Süleyman Seyfi Öðün |
04-01-24 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
