Bu koturmaca içinde Diyarbakr’a da özel bir rol yüklemi oluyorlar. Oysa Diyarbakr’n özüne gidildiinde ilk görülecek olan ey slam’n kaps olmas, ilk görülecek kii de Halid bin Velid.
Dorusu büyük tevafuk. Halid bin Velid’le tantnzda tabii ki onu sadece Diyarbakr’n dolaysyla Anadolu’nun fatihi olma vasfyla kalmyorsunuz. Hatta onun bütün fetihlerini inanlmas gerçekten zor bir seri hikayeler bütünü olarak tanmakla da kalmyorsunuz. Elhak, sadece Müslüman olduktan sonra kumanda ederek katld savalarn says 62 olarak geçiyor kaytlarda. Hepsinin ayr bir hikayesi, ayr bir plan, uygulamas ve tecrübesi var. Medine’den yola çkyor, kâh am’da, kâh Irak’ta kâh Körfez taraflarnda kah Frat’n dousunda, Diyarbakr’da ve baka yerlerde. Önceleri üç yl boyunca bizzat Hz. Peygamber’den gelen emirlerle, sonra bakumandanlk görevinde Hz. Ebubekir ve Hz. Ömer’den gelen talimatlarla seferden sefere kouyor ve girdii bütün savalar kazanyor. Denilebilir ki tarihin hiçbir döneminde bu kadar hzl ve gerçekletii yerde kalc bir yaylmas olmamtr hiçbir yönetimin. Halid bin Velid’in fethettii her yerde bilahare slam’n bütün kurallar, ehir ve medeniyet hedefleri de kalc hale getirilerek uygulanm ve o topraklarn hepsi halen slam topraklar olarak duruyor.
Halid bin Velid’i hatrlamamz gerektiren eyse bana göre bu kumandanlklar ve sava kahramanlklar deil. Genellikle bu yanyla hatrlanr, oysa onun asl daha büyük kahramanl onun kendi nefsiyle mücadelesinde yatar.
Hereyden önce onu Müslüman olma eklinde muhteem, destans bir kahramanlk vardr. Müslüman olmadan önce Hz. Peygamber'e kar Kurey dümanlnn ahinlerinden ve öncülerindendir. Müslümanlara kar yürütülecek her türlü dümanlkta en ahin görüleri öne süren ve hepsinde fiilen yer alan kiidir. Müslümanlarn Uhud’da yenilmesini salam, bu sayede Kurey’in kahraman ve önde gelen, gözde liderlerinden biri haline gelmitir.
Dier yandan Kur’an- Kerim’de bizzat çok gurur duyduu ve kendisine Araplar arasnda an ve eref kazandran babas Velid b. Muire hakknda öyle bir sure vardr ki, slam’dan ve Müslümanlardan hayat boyu nefret etmesini gerektirecek telafi edilmez bir sebeptir. O sure orada durdukça Müslümanlar onu okumakta ve babas hakknda kötü düünecek kötü söyleyeceklerdir.
Bütün bunlara ramen kendi kardei kendisinden çok önce Müslüman olmu, kendisine göre büyük bir gaflet ve dalalete dümütür. Ama tam bu noktada, Halid en güçlü olduu, Kurey nezdinde en muteber olduu, Kurey’in de henüz malup görünmedii bir ortamda yapt sorgulamalarla slam’n hakikatine ahit oluyor ve Müslüman olmaya karar veriyor. Bana göre bu balbana Halid b. Velid’i girdii savalardan daha da büyük bir kahraman klan bir boyut. Kendi ailesine, geleneklerine, hatta kendi konumuna kar gelen bir çarya kulan açabilmek, ona icabet edebilmek.
Ancak Halid’in kahramanl burada bitmiyor. Bana göre bundan da daha az olmayan baka bir kahramanl tam da kumanda ettii 62 savan tamamn kazanarak Müslümanlar nezdinde oluturmu olduu doal otoriteden Hz. Ömer’in bir talimatyla hemen vazgeçebilmesi ve ordu içinde sradan bir nefer olarak görevine devam etmi olmas. Oysa kumanda ettii savalardaki emsalsiz baarlar dolaysyla inanlmaz bir güç biriktirmi durumda. Doas itibariyle bu kadar sava kazanm hiçbir asker edindii doal otoriteden, elinde bulundurduu güçten öyle kolay vazgeçmez. Öyle bir tablo ki, dardan bakann, azil karar geldiinde Halid’in “bana da bu yaplr m?” diyerek isyan etmesini çok doal göresi gelir. Onun durumunda nice insan bu kadar güç, maharet, sava yetenei varken böyle bir emir karsnda isyan etmekten baka bir yol seçmemitir.
O ise gelen emri (Yermuk sava esnasnda geldii ve karkla yol açmamas için) tebli etmekte geciken Ebu Ubeyde’ye kzmtr. Hz. Ömer’in azil kararnn bilinen bir gerekçesi tam da kazand bu kadar savatan dolay, “Halid’siz sava kazanlmaz” algsnn olumasnn Müslümanlar için tehlikesini bertaraf etmektir. Ama kararda Halid’e kar baz suçlamalar da var ve Halid kendisine isnat edilen suçlamalar karsnda isterse öfke ve isyan yolunu seçip Müslümanlar çok daha erken bir parçalanmaya sürükleyebilirdi.
Aslnda gerçekten Halid’in hayat hikayesini okuyan biri rahatlkla “Halid’e de bu yaplr m?” diye isyan edesi gelir. O ise bunu yapmak yerine hemen görevi ayn tevazu ve yüce gönüllüe sahip Ebu Ubeyde’ye devreder ve onun komutasnda hiçbir ey olmam gibi görevine devam eder. “Benden baka harcanacak adam yok mu?” demeden sradan bir nefer olarak slam ordusundaki hizmetine yine devam eder.
Bizde yllarca bir makamdan baka makama terfi ede ede yaad halde bir makamda kalma süresi bitti diye hemen saf deitiren insanlarn çokluu ne yazk ki bir norm oluturuyor gibi.
Diyarbakr’n ve aslnda bütün Anadolu’nun ilk fatihi Halid b. Velid ise bir yldz gibi bize yol gösteriyor. O yldz orada dururken bu yollarda kaybolanlarn ne bahanesi olabilir?
Halid bin Velid’in gittii ve gösterdii yoldan, Diyarbakr
