nsanlarn ekranla tanmasn takip ederek hayatn her alannda ve neredeyse her evde hissediliyor popüler kültür. Özellikle dijital ekranlarda yaymlanan dizi ve programlarla insanlar modayla tantrlyor, modaya uygun yaamaya altrlyor. Hatta azmsanmayacak bir kitle -bakalaryla bu duygularn paylamasalar da -moday takip edemediinde kendisini deersiz hissediyor. Popüler kültür bir bakma bize unu söylüyor: “Sen artk sadece sen deilsin, ben nasl olman istersem sen osun. Neyi nasl yiyeceini ben belirlerim. Sana neyin yaktna; ne yaptnda modern, çada olduuna; nasl davrandnda gerici, çad, barbar olduuna ben karar veririm.”
Bu sese kulak vererek denilenleri yaptnda gerçekten çada olacana inanlara da direnmeden gereini yapmak düüyor. Bu arada popüler kültür takipçilerine; hangi marka giysiyi, eyay kaç paraya nereden alacaklarn; vücudunun neresinin kapanp neresinin açldnn bir öneminin olmadn; bedenin kendisine ait olduunu ve istedii gibi kullanabileceini, sergileyebileceini de öretiyor.
Bu satrlar abartl gelebilir. Ancak çevreye bakldnda, ifade etmeye çaltklarmzdan daha fazlasnn yaand görülecektir.
Artk unu biliyoruz: Özellikle sosyal medyay ve iletiim araçlarn daha etkili kullanan; yalar gerei deiime, yenilie ve farkl olana kar daha ilgili olan çocuklar ve gençler popüler kültürden daha çok etkileniyor. Tüketim ikonlarnn “Bunu almazsan, böyle davranmazsan, unu giymezsen kimse seni önemsemez, toplumun dnda kalrsn; özgür davran…” dedii gençler popüler kültürün dümen suyuna çabucak girebiliyorlar.
Popüler kültürün kendi deerlerini yok saymasna direnç gösteren ya da seçici davranan baz ailelerle çocuklarnn aras açlyor. Ailelerinin güvenli yörüngesinden çkan çocuklar, gençler de; hayatlar hiç umurlarnda olmayan, onlar sadece “tüketici” ve “kültürel sömürü” arac olarak gören popüler kültürün finansörleri ve ikonlarnn çizdii yoldan gidebiliyorlar.
Bata anne-baba olmak üzere aile büyüklerinin örnek davranlarn ve deerlerini benimseyen çocuklar “tutucu” ve “ana kuzusu” oluyorlar. Ancak Popüler kültürden yana tarafn seçen bizim aile yapmz içinde el bebek, gül bebek yetitirdiimiz çocuklar popüler kültürün ikonlarna kaytsz artsz tabi olduklarnda “özgür” ve “modern” olduklarna inanyorlar.
Hayran olduklar moda ikonlar uruna evden kaçanlar, anne-baba olmak üzere aileyi yok sayanlar; üzerine titrenen deerleri ayaklar altna alanlar bizim çocuklarmzn arasndan çkyor. Saylar da gün be gün artyor.
Bu sadece bizim yaadmz bir durum deil. Kültürel sömürüye kar kendi medeniyetinin ve deerlerinin temsilcisi olmay amaçlayan milletler bata olmak üzere, herkesin belirli oranlarda etkilendii bir süreç.
Son zamanlarda giyim tarzyla birlikte; müzik, dans, popüler olmaya yönlendiren yarmalar, ikonlarn yaad ltl hayat ve onlarn “bu daha iyi, mutlaka sende de olmal” dedikleri eyalar çocuklar, gençleri daha çok etkiliyor. Özendirilen eyalar almak, hayaranlk duyduklar ikonlara benzemek için her yola bavuruyorlar.
Özenle pazarlanan bu kültür özellikle 8-18 ya aralndaki çocuklar hedef alyor ve kz çocuklarn daha fazla etkiliyor. Son zamanlarda K-Pop olarak bilinen Güney Kore pop müzii bata olmak üzere birçok grubun; özellikle geçeri cinsiyetsizletirmek, cinsiyete bal rolleri ve aile ilikilerini, mahremiyeti yok saymak gibi bir amaca hizmet ettikleriyle ilgili ciddi aratrmalar ve yaynlar var. Ülkemizin önemli Tp Fakültesi hastanelerinin birisine cinsiyet deitirmek için bavuran 12-18 ya aralndaki çocuklarn says “yok art” dedirtecek cinsten. simlerini çou da Anadolu’da yaygn olarak kullanlan isimler. Yani isimler Anadolu kültürünün ürünü. Ama çocuklar sömürge kültürünün hayran. Kendi kültürünün ve deerlerinin güvenli yörüngesinden çoktan çkmlar.
Profesyonel bir efin hazrlad sunum tabann ekli birçok insann dikkatini çekebilir. Ancak kullanlan malzemelerin nitelii ve hazrlan ayrntl olarak bilinse ve yemek tadlsa, görüntüden holanan insanlarn bir ksm bu gösterili yemei beenmez. Hatta bazlar malzeme içeriini ve tadn tiksindirici bulunabilir.
Belli dönemlerde özel projeler olarak kullanma sokulan müzik, dans, moda gibi unsurlar da ef taba gibi sunulur. Ancak taban hazrlan, kullanlan malzeme, ortamn temizlii, amac ve tad konusunda bilgi sahibi olamazsnz. Görüntüsü size cazip gelir. stenen udur: Görüntüyü taklit et, yeter.
Popüler kültür de böyle bir mantkla sunuluyor gençlere. Bunda baarsz olduklarn da söyleyemeyiz. Kendi deerlerini çeitli nedenlerle içselletire(e)memi azmsanamayacak oranda çocuumuz, özellikle kz çocuklar hayranlktan öte bir tutkuyla izliyor popüler kültürün ikonlarn. Her davranlarn emir gibi benimseyip taklit etmeye çalyorlar. Onlar için artk rol model, gösterili ambalajlarda sunulan ve yldzlar proje sahiplerince parlatlan popüler kültürün vitrinindeki mankenleri. Bazen genç kzlar tutkuyu o kadar ileri götürüyorlar ki, bir yolunu bulup hayran olduklar ikonlara ulamann yollarn aryorlar.
Ancak unu ne yazk ki çou bilmiyor: Ulamalar mümkün deil. Bu yol onlar yutacak ve insan olduklarna piman edecek tuzaklarla dolu. Hadi diyelim birçok diyet ödeyerek ulatlar. Kendilerini canlarndan öte seven anne-babalarn yok sayarak, terk ederek ulatklar ikonlar yüzlerine bile bakmayacak, onlar “insan” yerine bile koymayacaktr.
Aslnda soruna sadece moda, müzik ve dans tutkusu olarak baklmamaldr. Yaplmak istenen, gençliin kültürel genleriyle oynamaktr. Gençliin “yenilik” ve “deiiklik” taleplerinin gölgesinde yerleik deerleri ve geleneksel kültürü reddederek takndklar aykr tavr “özgürlük” kavramyla masumlatrmaktr. Bu çaba ilk deildir, son da olmayacaktr.
Kültür istilas dün baka ikonlarla yaplyordu, bugün baka akmlarn öncülünde yaplyor, yarn da baka baka projelerle karmza çkacaktr. Sorun; onlarn bu projelerle gençlerimizin kültürel kodlaryla oynama isteklerinden çok; bizim çocuklarmzda deerlerimizin kodlarn olutur(a)mamamzdr. Burada da her zaman geçerli toplumsal bir gerçek karmza çkaryor: Hayat boluk kabul etmiyor. Verimli topraklarda salkl fidanlar yetitiremezsek, o alanlar çer çöp dolduruyor. Sonra da onlar temizle temizleyebilirsen.
Yaznn kaynana ulamak için tklaynz.
