Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 365 |
Yanna yaklap tam dibinde durunca, heybetini ve güzelliini, tevazu içinde etrafndaki turkuaz kubbelerle paylam olduunu fark ettim. Uzaktan seyrederken, etrafn saran binalar ann arasndan yükseliyor gibiydi. Yakndan baknca ise, çevresinden tamamen syrld; gözümde büyüdükçe büyüdü, tek bana göklere doru uzanan nazenin bir sütuna dönütü. Cesaretimi topladm. Yeil, mavi, beyaz ve kahverengi tonlarn ustaca ilendii tepe noktasna doru trmanmaya koyuldum. Tam 118 basama sabrla çktktan sonra, pek Yolu güzergâhndaki kadîm ehirlerden Hîve, nefes kesici güzelliiyle gözlerimin önüne serilmiti.
Kaidesiyle birlikte yükseklii 56 metreyi bulan slâm Hoca Minaresi, Hîve’yi somut bir ekilde kavramak için mutlaka çklmas gereken bir zirve. “Zirve” kelimesini sadece mimarî anlamda kullanmyorum, minareyi yaptran slâm Hoca, günümüzde Özbekistan’n batsnda küçük bir ehre dönüen Hîve’de vaktiyle hüküm süren Hîve Hanl’nn en dikkate deer isimlerinden biri:
1511’den 1920’ye kadar Hîve ve çevresinde hâkim olan Hanlk, 1873’te Rus Çarl tarafndan “himaye” yönetimi altna alndktan sonra, Hîve erafnn Ruslarla yakn terik-i mesaisi balam. Ruslarn geliinden bir yl önce doan Seyyid slâm Hoca, klâsik medrese tedrisatnn yan sra, Batl tarzda eitim de alm. St. Petersburg ve Moskova’y defalarca ziyaret eden slâm Hoca, 1898’de Hîve Hanl’nda babakanlk vazifesine atandnda henüz 26 yandaym. slâm Hoca, önce II. Muhammed Rahim Han’a, ardndan 1910’da tahta geçen olu sfendiyâr Han’a hizmet etmi; ayrca kzn sfendiyâr’la evlendirerek Hanlk ailesiyle akrabalk da kurmu.
Kendi adyla anlan minareyi, hemen yanndaki 42 hücreli ve iki katl medreseyle birlikte 1908-1910 arasnda ina ettiren slâm Hoca, özellikle eitimin modernletirilmesi yönünde att admlar yüzünden geleneksel ulemann hedefi haline gelmi. Nihayet, bizzat damad sfendiyâr Han’n görevlendirdii suikastçlar tarafndan 1913’ün 9 Austos gecesi bçaklanarak öldürülmü. Hem de sarayda damadnn tertipledii bir ziyafetten dönerken…
Sonrasnda sfendiyâr Han 1 Ekim 1918 günü bir ayaklanma srasnda öldürülecek, onun olu Seyyid Abdullah Han’n ksack yönetiminin ardndan, Bolevikler 1920’de Hîve’yi resmen ilhak edecektir.
Bugün ziyaretçilerin keyifle ve adeta huu içinde sokaklarn admladklar Hîve’de, neredeyse her sembol eserin arkasnda bir baka suikastn ve ölümün gölgesi var:
slâm Hoca Minaresi’nin hemen batsna düen büyük medresenin bânîsi irgazi Han, 1726’da kendi köleleri tarafndan öldürülmü. Hîve’nin bir baka simgesi olan Kalta Minor’un (Ksa Minare) inaat, bânîsi Muhammed Emin Bahadr Han 1855’te katledilince yarda kalm.
***
nsanolu kendi yaad zaman diliminden baka zamanlara öykünmeye çok meyyal olduundan, tarihi okurken, sklkla muhayyilemizin bize kurduu tuzaklara düeriz. “Eski zamanlar”n hep bugünden daha güzel olduunu düleyip dururken, o zamanlarda yaanan dramlar, trajediler, istikrarszlklar, emniyetsizlikler, kaos ve krizler, suikastlar, düman saldrlar, savalar ve daha birçok ey, aklmza gelmez bile. Maziyi bugün turist klnda kolaçan etmek ve hayaller kurmak hiçbir risk barndrmaz çünkü. Taraf tutmann da bize kaybettirecei bir ey yoktur.
“Eski zamanlar”da muhakkak keyifli, ansl ve nasipli hayatlar süreceimizi düündürür bize uuraltmz. Oysa imdi kitaplarda okuduumuz hadiselerin bizzat içine dümü olsak, hangi safta duracamz asla kestiremeyeceimiz gibi, aniden patlak veren bir savan isimsiz kurbanlar arasna yazlmayacamzn da garantisi yoktur. Ancak kimse bu talihsiz ihtimalleri kendisine yaktrmaz elbette.
***
Hîve’yi bu yedinci ziyaretim. Her birinde, ehrin ruhunda ve karakterinde bambaka pencereler açld benim için. Bu defa, ölümün gölgelerinin Hîve’yi ne kadar sk kuattn fark ettim. Dünden bugüne muhasebeler eliinde.
Siz bu yazy okurken, ben Kzlkum Çölü’nü geçmek için uzun bir yolculua hazrlanyor olacam. Çaramba günü, Buhara’dan izlenimlerle bu köede bulumak üzere…
Yazar: Taha Kýlýnç |
13-04-24 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
