Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : DÜNYADA NELER OLUYOR / ÝSLÂM ÂLEMÝ | Okunma Says: 379 |
Normalleme
ABD basnna da geni bir biçimde yansd üzere, Suudi Arabistan’la srail arasnda “tam normalleme” esasna dayal kapsaml bir bar anlamasnn eli kulanda. Söz konusu anlama belki imdiye kadar çoktan imzalanm olabilirdi, ancak 7 Ekim’de Hamas tarafndan balatlan Aksâ Tufan Operasyonu, bu süreci sanc dolu birkaç ay boyunca geciktirdi. Riyad yönetimi, Hamas’a bu yüzden oldukça kzgn. Suudi Arabistan penceresinden bakldnda, Aksâ Tufan, “ran’n kontrolünde hareket eden Hamas’n Suudi Arabistan’a att bir gol” eklinde okunuyor. Taraflar, zaman zaman yaptklar açklamalarla bu okuma biçimini kamuoyu önünde tasdik ediyor üstelik.
imdiye kadar, toplamda alt Arap ülkesi srail’le resmen bar anlamas imzalad: Msr (1979), Ürdün (1994), Birleik Arap Emirlikleri (2020), Bahreyn (2020), Sudan (2020) ve Fas (2020). Bu ülkelerden son dördü, dönemin ABD Bakan Donald Trump’n ortaya att “brahim Anlamalar” (Abraham Accords) çerçevesinde bar masasna oturdular.
srail, Msr’la ibirlii içinde Gazze dosyasn kotaryor. Ürdün, srail’le imzalanan anlama gerei, Mescid-i Aksâ bata olmak üzere Kudüs ve Filistin’deki Müslümanlara ait tarihî ve dinî mekânlarn hamisi. Birleik Arap Emirlikleri (BAE) ve Bahreyn’in srail’le yaknlamas, daha çok ekonomik temelli. Denklemin en garip parças olan Sudan’n duruu, darbeyle ibana gelen askerî kadrolarn güvenlik kayglarn yanstyor. Fas ise, on yllardr srail’le zaten birçok sahada son derece derin ve yakn ilikiler gelitirmi bir ülke.
Suudi Arabistan’la srail arasnda imzalanacak bir bar anlamas, Suudileri Filistin ve Ortadou sahnesinde daha görünür hale getirecek kukusuz. Bunun da hem Râmallah / Mahmûd Abbas yönetimi hem Hamas hem srail cephesi hem de bölge ülkelerine bakan etkileri olacaktr. Zira Suudilerin elinde sadece muazzam bir maddî güç yok; Riyad’da son birkaç yldr bütün fiilî kontrolü tekeline alan Veliaht Prens Muhammed bin Selman, Ortadou’da kendisine ve iktidarna kar hiçbir rakip istemeyecek derecede hrsl bir ahsiyet. Bölgeyi yakndan izleyen herkes, “resmî düman” ran dnda, Suudi Arabistan’n BAE, Msr ve Katar’la münasebetlerinin son derece pamuk ipliine bal seyrettiini görecektir. Keza Ürdün de, Suudi devlet akl için “devreden çkarlmas gereken” bir aktördür. Filistin’e her anlamda en yakn Arap ülkesi olan Ürdün, bölgesel itah kabarm bir devletin gözünde elbette engel olarak alglanacaktr.
Suudi Arabistan’n, kendi ajandasn rahatlkla uygulayabilme noktasnda ABD’den yana en büyük beklentisi, kasm ayndaki seçimleri Donald Trump’n kazanmas. Özellikle Trump’n damad Jared Kushner’in bölge bakentleri arasnda yeniden mekik diplomasisine balayaca günlerin hayali kuruluyor. Trump-Kushner ikilisi, Suudi Arabistan’ tümüyle dünyaya açarak ve birçok “tabu”yu ykarak ülkeyi tamamen yeniden dizayn etmeye soyunan Riyad’n yeni siyasî elitlerinin gözünde en makul ve mantkl çifti oluturuyor.
Trump ve damadnn yeniden Beyaz Saray’n dümenine geçmesini sabrszlkla bekleyen biri daha var: srail Babakan Benyamin Netanyahu. Gazze’de atekes ihtimallerinin önünü tkayarak meseleyi çözümsüzlüe sürükleyen Netanyahu, muhtemel bir Trump iktidarnda çok daha rahat hareket edebileceini hesaplyor.
Trump, birçok konuda “geleneksel Amerikan politikas” olarak dünyaya lanse edilen kaideleri askya alarak, “sadece kârn düünen bir tüccar” gibi davranmasyla biliniyor. Ki bu tavrnn en bariz göstergesi, ABD’nin Tel Aviv’deki büyükelçilik misyonunun Kudüs’e tanmasyd. Böylece Amerikan yönetimi, Kudüs üzerindeki srail igalini de resmen tanm oluyordu. Trump daha baka neler yapabilir? Suriye’nin kuzeyinden çekilme karar alabilir. Ürdün’den vazgeçip onun yerine Suudi Arabistan’ ikame etmeyi seçebilir. Hamas’n üst düzey isimlerine nokta at suikastlar için yeil k yakabilir. Sadece bu üç ihtimal bile, Ortadou’daki bütün dengeleri yerinden oynatabilecek potansiyele sahip.
Körfez Sava (1991) balarken, yerel dengeleri ve ülkesinin çkarlarn düünen Ürdün Kral Hüseyin, ABD ve müttefiklerinin deil Saddam Hüseyin’in tarafn tutmutu. Kraliçe Nur, Ürdün’ün o günlerde nasl devre d kaldn ve Kral’n ne büyük bir psikolojik çöküntüye sürüklendiini hatratnda uzun uzun anlatr. ABD’nin tamamen kendi normlarna uygun davrand bir dönemde yaanan sarsnt, Ürdün’de o zaman deprem etkisi meydana getirmiken, bugünkü belirsizlik atmosferi Amman’daki saray koridorlarnda endieli ve gergin toplantlara konu oluyordur muhakkak.
Yazar: Taha Kýlýnç |
15-05-24 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
