Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 457 |
Osmanl kendisini bir iddia ile kabul ettirmiti. Neydi bu iddia?
Osmanl bir projeyle ortaya çkmt. Neydi bu proje?
Osmanl, yaad çada tam da çözmesi beklenen düümü çözdüü için muvaffak olmutu. Neydi o çözmesi beklenen düüm?
Osmanl’nn iddiasndaki sr, Fransz tarihçi Fernand Braudel’in Balkan fütuhat hakknda yapt çarpc tahlilde mevcut düzenden daha insanî, daha aklc, daha gerçekçi bir üst çözümü getirebilmesinde yatyor. Yaanan çelikilere sunduu daha ilevsel, gerçekleri daha iyi göüsleyen ve âdil çözümdür Osmanl Devleti’ni üç ktada asrlarca baarya gark eden sr. Nitekim bulduu sahih çözümün çandaki alternatiflere galebe çaldn, kabulündeki kolaylk ve sahip olduu uzun ömürlülükten de kolaylkla anlayabiliriz.
1402 Temmuz’undayz. Osmanl Devleti kurulal bir asr geçmi geçmemiken Çubuk ovasnda cereyan eden Ankara Sava’nda Timur’un kuvvetleri Osmanl ordusunu malup edince elde ettii topraklar eski sahipleri olan Türk beyliklerine iade etmiti. Böylece sayaç sfrlanm ve saatler yarm asr geriye döndürülmütü. Dier beyliklere, bu savata ar bir darbe yemi bulunan Osmanl’nn yerine geçebilmek veya yeni Osmanl olabilmek frsat altn bir tepside sunulmutu. Fakat sonuçta hiç beklenmeyen bir gelime yaanacakt.
Fetret Devri’nden sadece on yl sonra ayan beyan görülecekti ki, Anadolu birlii mayas her eye ramen yaral arslan Osmanl’nn mahir elleriyle karlacaktr. Dier beylikler yakaladklar bu fevkalade avantaja ramen yarta yine geri kalacak, dar mahalli çerçeveden kurtulamayacak ve olanca artlar aleyhine olmasna ramen ‘Osmanl teklifi’ kendisini kabul ettirmeyi baaracakt.
Bu vaka da bize Osmanllarn en bandan itibaren büyük düündüklerini, gayet planl, programl, uzun vadeli, gelecee ve kalc olana, yani hakiki manada insana yatrm yaparak ilerleyen çok katmanl bir strateji izlediklerini gösterir. Bu çok yönlü politikann semerelerini görebilmek için Gazi Evranos Bey’in Balkanlar’daki planl fütuhat admlarnn izini takip etmek yeterli olacaktr.
Amerikal (ama artk Türkiye Cumhuriyeti vatanda olan) Osmanl tarihçisi Heath Lowry’nin dedii gibi Evranos Bey ve aknc gazileri Kuzey Yunanistan’ köe bucak fethederken arkasna çil çil hanlar, hamamlar, camiler, medreseler, kervansaraylar, çemeler, hayrat vakflar vs. serperek ilerliyordu. Bir baka deyile fethedilen topraa pençelerini geçire geçire…
Böylece -bir kere daha Braudel’in tespitiyle söylersek- Osmanllarn Balkanlar’daki “imek hzyla yaylmas”nn srr da bir nebze açklanm oluyor. Rumeli evet klçla fethedilmiti ya, bir toprak klçla fethedilir ama orada yalnz klçla kalnamazd ki. Osmanl ise medeniyet ve imar silahnn klçtan daha keskin bir yol açtnn pekâla farkndayd.
Velhasl Osmanl kudreti yalnz klçla deil, ayn zamanda ruhunu taa bir deri gibi geçirerek, dahas o bölgeye yeni ve üstün bir hayat standard, yani nizâm getirmek suretiyle kalc olarak fethetmiti Rumeli yakasn.
Osmanl modeli mi?
Peki, ‘Osmanl modeli’ tabir ettiimiz ey günümüz için de bir çk yolu salayabilir, çamzdaki sosyal ve siyasî problemlere deva olabilir mi?
Bu soru ister istemez önümüze ‘Hangi Osmanl?’ sorusunu getirecektir.
Eer Osmanl’y olmu bitmi, tarihe mal olmu, defteri dürülmü, maziye karm, müzelik bir nesne telakki ediyorsanz, evet bu anlamda ona tarih olmutur diyebiliriz. Bu durumda Osmanl’dan ancak müzecilik nokta-i nazarndan, yani arkeolojik ve turistik alanlarda yararlanabilirsiniz. Bu ise Osmanl’nn fosilletiine inanan ilerlemeci tarih görüüne kap açar. Oysa Osmanl’nn bitmediine, günümüzde dahi yaayan kanl canl bir hadise olduuna, hatta yer yer bugünkü sorunlarmza çözüm sunabilme yeteneine sahip gümrah bir kaynak olduuna inanyorsanz manzara bir anda deiir.
Benim anladm Osmanl, gelenekteki 1299 veya Halil nalck hocann iddiasyla 1302 ylnda kurulup Lozan’n imzalanmas üzerine sona ermi 624 yllk uzun bir yeryüzü serencamnn mimar deildir yalnzca. Ayn zamanda insanln afandan bugüne uzanan “Sonsuzluk Kervan”nn görkemli duraklarndan biridir de.
Öncesi vard elbette, tabii sonras da olacaktr. Kadim varlk zincirinin onsuz olmaz halkalarndan biriydi çünkü Osmanl. Bir ezelî rekabetin bayran Selçuklulardan devralm olup onu atom çann afana kadar tamay baarmt. Daha önemlisi, mirasn, sancan ve vizyonunu bizim ellerimize devredip tarihte hak ettii yere çekilmesiydi.
Peki, Osmanl sahneden çekildi mi gerçekten de?
Gazze ve Osmanl
Bana sorarsanz hayr, Osmanl bir yere gitmi deil. Bir sis, bir ses, bir tür toz bulutu gibi aramza kart sadece. Cildimize dedi rüzgâr, orada bir kar tanesi gibi eriyip kurudu ve ‘ruhu’nu yüzümüze emanet etti. (Baka meru vârisi yoktu ki zaten.)
‘nsanln Son Adas’na bu pencereden bakarsanz hazin hikâyesini okuduunuzda gözlerinizin yaaraca Adakale gibi sular altnda kald için bir kta iken bir adaya, bir cihan devleti iken Anadolu yarmadasna büzülmü bir kadîm düzen hayaletinin ufuklarmzda gezindiini fark edersiniz.
nanyoruz ki, sularn çekilecei, hatta tamamiyle kuruyaca ve ‘insanln son adas’nn olanca hametiyle yeniden belirecei bir rehin alnm zaman, eskilerin deyiiyle “vakt-i merhûn” mutlaka gelecektir. Zira inancmz bize “Zulüm ebediyen payidar olmaz” demiyor mu? Biz de ‘Bir kere baarlan neden bir kere daha baarlamasn’ sözünü ilave ediyoruz buna.
Dünyada Gazze misali utanç verici zulümler devam ettikçe ‘bir Osmanl’ya daima ihtiyaç duyulacaktr. Vatan airi Namk Kemal öyle demiti çünkü:
Kilâb- zulme kald gezdiin nâzende sahrâlar
Uyan ey yâreli îr-i jeyân bu hâb- gafletten.
u demeye gelir:
Ey yaral arslan, bir zamanlar senin gezip tozduun o nazl beldelerde zulüm köpekleri cirit atmakta. Bir an önce daldn gaflet uykusundan uyan da onlara hadlerini bildir.
Yazar: Mustafa Armaðan |
26-05-24 |
||
| E mail: yeniakit.com | Tweet | ||
 |
 |
||
