Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 387 |
Hem hayat tarzmza (“yaam biçimimize”) asla karlmasn diyen ama öte yandan dier bütün “yaam biçimlerine” müdahale hakkn kendinde bulan ilginç bir Kemalist taarruz döneminden geçtiimizi görüyorsunuz. Gün geçmiyor ki, baörtüsü ve özellikle çarafa sözlü veya fizikî saldr olmasn.
Kemalistlere sorarsanz “Atatürk kadnlarn giyim kuamna asla karmad”. yi de Atatürk karmadysa siz neden karyorsunuz?
Kald ki, merkezi idare bir yasal düzenlemeye giderek kadnlarn çaraf ve peçesine müdahale etmemi olsa da, bu i valilikler eliyle çözülmeye kalklm, bunun için de valilik genelgeleri çkarlm, polis ve jandarma görevlendirilmi hatr saylr para cezalar da kesilmiti. Para cezasn ödeyemeyen kadn da soluu ya nezarethanede veya hapishanede alyordu. Ta ki ailesi cezay getirip ödeyene kadar.
Filistinli düünür Edward Said’in Oryantalizm adl kitab u birbirini bütünleyen iki tezle ortaya çkmt:
Oryantalistlerin gözünde Dou, hem bir bilgi nesnesi, hem de bir arzu nesnesidir. Bilgi nesnesidir; zira onun hakknda toplayaca bilgiler bir iktidarn, dünyaya egemen olma ihtirasyla dolu Batl öznenin iktidarnn iine yarayacaktr. Arzu nesnesidir; çünkü bu bilgi, onun kendisinden bakasna (öteki’ne) egemen olma, onun üzerinden kendini tanmlama, ele geçirme, fethetme arzusunun arac olmaktadr. Zaten bu iki araçla, bilgi ve arzuyu beraberce gerçekletirmek amacyla Avrupa’da Dou hakkndaki aratrmalar gerçeklemitir Edward Said’e göre. Çounlukla da, bilgi vastasyla doyduu halde oryantalist özne, Dou’yu arzusuna da ram etmek istemi; lakin bu arzuya Dou’nun kendini kolay ele vermeyen suskunluu, vakar ve haysiyetli direnii kar koymutur.
Daha somut planda ise Doulu kadn imaj, kadnn da peçesi, çaraf ve baörtüsü bu direniin sembolleri olmutur onlarn gözünde. (“Onlarn gözünde”nin altn çiziim bouna deil, birazdan tekrar döneceiz çünkü bu noktaya.)
Profesör Meyda Yeenolu, Bat’nn bu ikili iktidar aygtna Doulu direniin en somut sembolünü “çaraf ve peçe”de (veil) bulur. Çünkü çaraf ve peçe, Batllarn Dou’nun içerisine girme, “fetih ve nüfuz etme fantazilerinin etrafnda döndüü bir ekran” ilevini görmektedir. Hem kadnn içerisine nüfuz etmesine engel olan “bez”e öfkelenmektedir
Oryantalist özne, hem de ilginçtir merakn uyandrmaktadr.
Kadnn srlarn çaraf ve peçeyle gizlemesi, Batl ‘erkek’ gözün sorgusuz sualsiz “kef”ini engellemektedir çünkü. Çarafl ve peçeli kadn bu haliyle onu reddetmekte, hatta onu kaale bile almaz görünmektedir. Bir arzu nesnesi halinde fantazilerini süsleyen Doulu kadn, kendisini açmadan Batl erkei bir kamera gibi izlemekte, o ise bu alçaltc, tek yanl ve kendisiyle ilgilenmeyen “yabanc” baklarn karsnda ezilmektedir. Cezayirli düünür Frantz Fanon’un diliyle söyleyecek olursak, “Kimseye görünmeden herkesi gören bu kadn, sömürgeciyi kzdrmaktadr. likide karlkllk yoktur. Kadn kendini teslim etmez, vermez, sunmaz.”
Çaraf ve peçe takan kadn ile erkek arasndaki roller tersine çevrilmi gibidir. Burada artk egemen rol erkein, beyaz Avrupal erkein deil, çarafl ve peçeli kadnn oynamakta olduu roldür. Erkein “bakan ve kefeden” özne olma özellii elinden alnmaktadr. Bir yanyla çaraf ve peçe keif arzusunu, erkein kendisini yitirdii masumiyet ve derunilii bir bakasnda elde etme arzusunu kkrtmaktadr, öbür yanyla ise erkee meydan okunmaktadr.
Bazlarnn zannettii gibi kadnn çarafn arkasna saklanmas onun ikinci snf insan olduu anlamna gelmez; tam tersine çaraf giyip, peçe takarak asl inisiyatifi, görülmeden bakma inisiyatifini ele geçirmektedir kadn. Karsndakini edilgenletiren bu baktr ite Doulu kadn karsnda Avrupal erkei rahatsz eden ey.
Çaraf ve peçe çkarlmad sürece Batl erkek, bu kendini saknan ve srlarn kendine saklayan kadn üzerinde egemenlik tesis edemeyecek, o kendinden menkul üstünlüünü kantlayamayacaktr. Batl erkek, tam da Dou’yu kefettiini sand bir srada vurgun yemi gibi olur bu baklar karsnda; çaraf ve peçenin ördüü duvar, onun kahraman ve kaif kimliini kurmasna ar bir darbe indirir.
“Peçeyi açmak” tutkusuyla Dou’ya yönelen Gérard de Nerval, Elias Canetti, Gustave Flaubert ve Novalis gibi Avrupal edebiyatçlar çaraf ve peçenin kahredici direniiyle karlanca garip bir biçimde Dou’dan sourlar. Dou’nun ‘esrar’ ve bu esrarn kkrtt fantezileri suya dümütür çünkü. Bu nedenle Paul Valéry “Dou kelimesinin insann zihninde bir etki uyandrmas için (…) o diyarlara hiç ayak basmamak” gerektiini dahi söyleyecektir.
Bir “fark” marj çkmaktadr karlarna; asla kapatlamayacak olan bu “fark” her eyi kendisine ram etmeye ve dönütürmeye ant içmi olan oryantalist özne için son derece rahatsz edicidir. Peçe denilen “maske” çkartlmal ve Doulu kadn, direnmeden, arzu nesnesi olmaya raz Batl kadn gibi teslim alnmaldr.
Yaadmz “baörtüsünü açtrma” saplantsnn altnda da, baörtülülerin onlarla aralarna diktikleri bu “radikal fark” engelini ama nevrozu yaanyor. Baörtülü birinin baörtüsünü takmak suretiyle oryantalist bak özümsemi mercilerle aralarna almaz bir fark koymas, onlarn bakyla arzu nesnesi deil, bir baka özne olmay seçmesinden gelmektedir. Her eyi özdeletirme ve kendisi dndakileri, farkl olan reddetme ve kendine benzetme hrsndaki bu toptanc bakn karsna baörtülülerin farkl olduklarna dair bir bilinçle çkmalardr onlara asl rahatszlk verici olan.
Yazmzda da faydalandmz Meyda Yeenolu’nun “Peçeli Fantaziler: Oryantalist söylemde kültürel ve cinsel fark” balkl makalesinde unlar okuruz:
“Peçe, kendi araclyla Dou’nun kavranp anlald bir figür, Dou kimliinin kurucu bir öesi haline gelir. Dou’nun kimlii elden kayp giden bir muamma, Bat rasyonalitesi araclyla aydnlatlmas gereken bir sr gibi nitelenir. Batl özne, Dou’nun gizli gerçeini onu figüratif bir biçimde temsil ederek aydnlatmaya çalr. Böylece peçe, Dou’nun perdesi, aldatc biçimi ve maskesi gibi gösterilir; ama bu durum ayn zamanda ister istemez Bat’nn Dou’yla bir derdi olduunu da gösterir”. (Oryantalizm, Hegemonya ve Kültürel Fark, Der: Fuat Keyman, Mahmut Mutman, Meyda Yeenolu, letiim Yaynlar, 1996.)
Yazar: Mustafa Armaðan |
02-06-24 |
||
| E mail: yeniakit.com | Tweet | ||
 |
 |
||
