Dikey bir eksende bakacak olursak Türkiye tam da iki büyük istikrarszlk sâhasnn arasnda kalyor. Kuzeyimizde, Karadeniz’i içine alan Rusya-Ukrayna sava; güneyimizde ise srâil-Filistin sava devâm ediyor. Bu savalar ate hattndaki münferit güçlerin savalar olarak deerlendirmek son derecede hatâl olacaktr. Daha tutarl ve ihâtal olan ve ate hattndakilerin arkasnda hangi güç kümelenmelerinin olduunu dikkate alan deerlendirmelerdir.
lkinden balayalm. Rusya-Ukrayna sava sâdece Rusya ile Ukrayna’nn sava deildir. Rusya’nn farkl derecelerde de olsa , ran, Çin ve Kuzey Kore’nin desteini aldn biliyoruz. Beyaz Rusya, Slovakya ve Macaristan tâlî , ama hatr saylr derecede Rusya’ya yakn duran devletler topluluunu oluturuyor. Buna mukâbil ngiltere merkezde olmak üzere Almanya, Fransa , Polonya, sveç, Finlandiya, Norveç, Danimarka,Hollanda ve Baltk devletlerinden mürekkep Avrupa güçleri Ukrayna’y destekliyor. ABD, Biden devrinde bu kümenin içinde idi. Bu kümelenmeyi nasl izah edeceiz? Bunu, kaynatrc NATO balamnda büyük çapl bir ABD -Avrupa ittfâk olarak deerlendirebiliriz. Daha yakndan bakldnda ise bunun Angloamerikan çekirdei olan bir ABD-Avrupa ittifâk olduuna da iâret edebiliriz. Daha mikroskobik çalacak olursak; mezkûr kümelenmenin ABD ve ngiltere’den meydana gelen Angloamerikan çekirdein, Kt’a Avrupas’n güttüü ve sürükledii bir oluum olduuna da hükmedilebilir.
Angloamerikan çekirdek krlmaz sertlkte bir çekirdek deildir. Kendi içinde de bir çekimenin potansiyeli tadn görmek lâzmdr. II.Umûmî Harp sonrasnda ngiltere’nin dünyâ hâkimiyetini ABD’ye teslim etmesinin gönüllü bir devir teslim olmadn hesap etmek ve unutmamak icap eder. Bana kalrsa, ngiltere bu devir teslim sonrasnda ikili bir dorultu tâkip etti. Bir taraftan, küresel ekonomik kazanmlarn emniyet altna ald ve ABD’nin güçlü koruyucu kanatlarna tutunarak ve ona kuvvetli bir ortaklk salayarak konumunu muhafaza etti.(Körfez Sava bu ortakln zirve yapt bir hâdisedir). Dier taraftan, bir gün yeniden ondan dünyâ hâkimiyetini yeniden alabilmesinin imkânlarn kollad. Bunu yapabilmek için, bilhassa elitler ve entelektüeller seviyesinde, karmak kurucu unsurlardan oluan ABD içindeki köklerini kulland. ABD’nin elitlerini yetitiren ,Ivy League olarak bilinen en güzîde üniversitelerinde derin bir ngiltere kokusu hissedilir. Dier taraftan ABD elitleri ,estetik ve edebî eksiklerini Paris’de telâfî etmeyi severler. Ortabat (Midwest) olarak bilinen ; kaba ve Amerika olan Amerika’dan arlanmann farz bir Fransa Hacc’ yaamaktr. (Daha rafine olanlar buna talya’y da katarlar.. Woody Allen filmlerinde bu tiplere hayli yer verir ve onlar hayli talar). Bu da ABD elitlerinin Avrupa kompleksini ortaya koymaktadr. Avrupa’nn ABD’nin elitler ve okumu orta snflar arasnda arlkl bir hegemonyas olduunu söyleyebiliriz. Belki biraz tuhaf görünecektir ama , II.Umûmî Harp sonrasnda ekonomik ve askerî kapasitesiyle Avrupa’y kskaca alana ABD; kültürel olarak Avrupa tarafndan teslim alnmtr diyebiliriz. Tabiî ki bu entelektüel dünyâlar ve elitler için böyledir. Daha aaya doru bakacak olursak,ABD’nin tüketici avam kültürü , Avrupa’nn lümpenlemeye müsâit alt tabakalarn ve bilhassa Dou Avrupa’y istilâ etmitir. Avrupal orta snflar ise ABD’nin tüketici avam kültürüne kar ,son senelere kadar hayli ciddî bir mukâvemet gelitirmilerdir.
Bunlar anlatmamn sebebi, bata ngiltere olmak üzere ABD’deki Avrupa varlna dikkat çekmekti. Bilhassa tabanlar daha çok memleketin iki yakasnda younlam olan Demokratlar bunun siyâsal sâhadaki yansmas olarak deerlendirilebilir. ABD’deki Avrupa’ya mukâbil, tecrit olmu, Amerika’nn devâsa derin tarasna dalm olan ve daha kendisi olan bir Amerika da mevcuttur. Ortabat (Midwest) ve ncil Kua(Bible Belt) tam da bu nüfuslarn youn olduu corafyalardr. Cumhûriyetçilerin tabanlar da yine buralarda younlar. ki parti arasndaki kültürel farkllk, Avrupâî tarzda medenî incelmilik ile ABD’ye özgü yrtclk ve kabalk farkdr. Kriz evresinde bu farkn hamuru yeniden yorularak dönüüm geçirmitir. Artk, entelektüel derinliini kaybetmi olan ve soluu LGBT’cilikte alan incelik iddialar krlganl ve yabanclamay; kabalk ise sâhicilii ve dürüstlüü çartrmaktadr. Burada hemen ilâve edilmesi gereken husus, ncelik entelektüel derinliini kaybedip krlganlat nispette de akln yamaya verip saldrganlaabiliyor. ABD’deki saldrganln küresel düzleme yayan Demokrat-Neocon ibirlii tam da bunu gösteriyor. Kurumsal ABD olarak bilinen de budur.
Trump, siyâsal kültürel olarak tam da ABD’deki Avrupa’ya sava açm ve bu sava en azndan sandkta kazanm bir liderdir. Yine burada dikkat edilmesi gereken husus,Trump’n Demokratlarn kalelerinden birisi olan Bat yakasn düürmesidir. Dou yakas ne kadar entelektüalist ve bürokratik zihniyetli ise; Bat yakas o kadar teknolojist; dolaysyla köksüz, yüzeysel ve her an çrndan çkp görgüsüzleebilecek niteliktedir.(Musk bunun prototipidir). Nitekim öyle olmu iki yakay birletiren Demokrat yaptrc son seçimde tutmamtr. Dier taraftan Trump’n o mâhut mottosu MAGA aslnda Amerika’daki Amerika’nn , Amerika’ya yük olarak görülen Amerika’daki Avrupa’ya kar bir savan slogandr. Bunun esriklii ile, meselâ üniversitelerde olduu gibi ABD’deki Avrupalln her kurum ve kuruluuna ; yerleik kadrolarna sava açm durumda. Trump Rusya-Ukrayna sava bir Avrupa-Rusya sava olarak görüyor ve berisinde durmaya çalyor. ABD’yi kaybetmekten korkan ,bata ngiltere olmak üzere Avrupa güçleri ise sava trmandrarak ABD’yi yeniden anafora çekmek istiyor.
Bir de Avrupa içindeki ABD’ye bakmak gerekir. Avrupa’daki ar san yükselii Trump ABD’si ile son derecede uyumlu görünüyor. Bu, müstakil bir baka yaznn konusu. Ama u kadarn kaydederek bitirelim: Rusya-Ukrayna savann derinliklerinde ABD içindeki Avrupa ile ABD olmak iddiasndaki ABD’nin; Avrupa olmak iddiasndaki Avrupa ile Avrupa’daki ABD’nin sava tekmil hzyla devâm ediyor.
