Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / PORTRELER | Okunma Says: 447 |
Baz insanlarn dünyamzda kaplad yerin genilii, ancak vefatlarndan sonra bütün berraklyla fark edilir. Ne acdr ki, onlarn ardndan oluan boluk kolay kolay dolmaz. Yokluklarnda daha çok hatrlanr, daha çok anlrlar.
Hayatn yalnzca kendi kariyerine adayanlar, hedeflerine ulasalar bile ebediyet makamna eriemez; ksa bir süre sonra unutulup giderler. Oysa bir fikir, bir ideal, bir ülkü ve ülke uruna yaayanlar, göçtükten sonra da gönüllerde yaamaya devam eder. Dostlar onlar anmaya, gözler onlar aramaya devam eder; yllar geçse de izleri silinmez, özlemleri tükenmez.
“Kimin himmeti milleti ise, o tek bana bir millettir.” Kültür ve medeniyet tarihimiz, tek bana bir millet olmay baarm büyük öncülerle doludur. Bu öncülerden biri de geçtiimiz yl rahmet-i Rahman’a kavuan merhum D. Mehmet Doan’dr.
Hayat boyunca memleket namna gördüü boluklar doldurmaya adayan Doan, vefatyla ardnda büyük bir boluk brakt. Taziyesi için TYB’yi arayan yal bir hanmefendinin telefondaki hüzünlü sesi hâlâ kulaklarmzdadr:
“Ah evladm… imdi Türkçemize kim sahip çkacak?”
Evet, onun Türkçe davasna ne büyük omuz verdiini imdi daha iyi anlyoruz. Nerede dilimize yönelik bir saldr görsek aklmza hemen o geliyor. Geçen gün Yldz Teknik Üniversitesi’ne akademisyen bir dostumu ziyarete gittim.
Sabk rektör, Türkçeye adeta sava açarcasna tek bir Türkçe tabela bile brakmam. Vücuduma binlerce bçak darbesi alm gibi ac duydum. Ülkeyi ngiliz valisi yönetse ancak bu kadar acmasz olurdu. Hatta o bile göze batmamas için birkaç Türkçe tabela brakrd. Rektör efendi onu bile çok görmü.
Türk devletinde, Türk çocuklarnn okuduu bir üniversitede Türkçenin maruz kald bu zulmü görünce, barm yanarcasna birden “Ah Mehmet Abi ah!” dedim. Ah ki, ne ah… Milyonlarca ah… Milyarlarca eyvah…
FERYÂD Ü FGÂN
Mehmet Aabeyin bütün ömrü bu yanllklarla mücadeleyle geçti. Medeniyetin kültür ve dil ile ina edildiini haykrd. Korkusuz tabiatyla sözünü dudaktan gözünü budaktan esirgemedi. “Kamus, namustur.” diyen Cemil Meriç’in anlayn benimseyerek meseleyi derinden ele ald.
Türkçe’ye ömrünü vakfeden, dilimizi milletin hafzas ve varolu cevheri olarak gören Mehmet Doan, köklerimizden koparlmza, kelimelerimizin hoyratça katlediliine feryâd ü figân etti. Çok sevdii Yunus’un msralarndaki “kastm budur ehre varam / feryâd ü figân koparam” kararllyla, kelimelerden bir direni sanca dikti bu topraklara. Onun mücadelesi yalnzca bir dil kavgas deil; hafzay, kültürü ve medeniyetin öz suyunu müdafaa eden kutlu bir istiklal savayd.
Yllarca yazlar ve konumalaryla Türkçeyi tahrip eden her türlü müdahaleye kar uyank olmamz gerektiini hatrlatt. Özellikle son senelerde akademinin sentetik dilinden bizar idi. Akademik dilin hem halkn dilinden hem de köklü Türkçeden kopmas, akademik metinlerin yüksek tahsilliler tarafndan bile anlalamamas, onun ifadesiyle tam bir garabetti.
Makalelerde kendi balarna kelime uyduran akademisyenlere, “Fransz akademisyenlere sorun bakalm, dillerine böyle bir kötülük yaparlar m?” diye sormutur.
Doan, ayrca Teoman Dural gibi, yükseköretim dilinin, tedrisat dilinin ngilizce olmasn bir felaket olarak deerlendirmitir. Türk akademisyenlerin bu dil fukaralyla ilim üretmelerinin mümkün olmadn belirtmitir.
DL DEVRM
Dünyada dil reformu yapan ülkeler olmutur; ancak “dil devrimi” yapan tek ülkenin Türkiye olmas, onun altn çizdii büyük bir talihsizliktir. Rza Pehlevi, “Niçin harf inklab yapmadnz?” diye soran Mustafa Kemal’e u tarihi cevab verir:
“Milletimi Hâfz- irâzî ve Sâdî-i îrâzî’nin metinlerinden mahrum edemezdim.”
imdi biz brakn yüz yllarca önce yazlm aheserlerimizi, elli yl önce yazlm eserleri bile sadeletirerek gençlere okutmaya çalyoruz. Büyük eserleri okuyamayan nesiller büyük düünemiyor, büyük rüyalar göremiyor.
Mehmet Doan’a göre günümüz edebiyatçlarnn büyük eserler vücuda getirememesinin balca sebebi dildeki yozlamayd. Zira çürük temel üzerine salam bina ina etmek mümkün deildi. Klasik Türkçeye sadk kalmadan edebiyat yaplabileceini iddia edenlere gülüp geçti.
Türkçenin tarihî müktesebat yok saylarak köksüz bir dil yaplmak istenmesine isyan etti. Yabanc kelimeleri atarak saf dil meydana getirmeye çalanlarn yanl yaptklarn her frsatta haykrd.
Dilimize yerlemi Arapça ve Farsça kelimelerin atlmasn savunanlarn, Bat dillerinden geçen kelimeleri hovardaca kullanmalarn ise büyük bir tenakuz, hatta dilimize kar ilenen en büyük tutarszlk olarak gördü.
Dil, onun nazarnda geçmiten gelecee uzanan canl bir varlkt. Onu yaatan da gelitiren de milletin konuan ve yazan evlatlaryd. Tarih boyunca medeniyet deiimleri, kelime hazinemizi derinden etkilemiti.
slâmiyet’in kabulünden sonra Türkçe, Arapça ve Farsça ile büyük bir zenginlik kazanmt. Doan, bu durumu Bat dillerindeki Latince ve Yunanca kökenli kelimelerle mukayese eder, “Bundan gocunmamak; aksine kültürel zenginliin tabii bir parças olarak görmek gerekir” derdi.
DL KAVGASI
Aydn sorumluluu içinde gördüü problemlere daima çözüm önerileri sundu. Ona göre, dilimizin ruhuna aykr biçimde yerletirilmi sentetik unsurlar ayklandnda, klasik Türkçe yeniden hayat bulacak; böylece büyük edebiyatçlarmz sahih biçimde anlalacakt. Bu durumda Yahya Kemal’den Mehmet Âkif’e, Tanpnar’dan Peyami Safa’ya uzanan nice kalem, adeta yeniden doacakt.
Neredeyse her konumasnda, gençlerimizin bu büyük yazarlar anlayamamasndan duyduu derin acy dile getirirdi. Uydurma kelimelerden ve uydurukçulardan nefret ederdi.
Ona göre, 1930’lar ve 1940’larda yürütülen dil politikalar, yerlemi bir yapnn temellerinden tulalar çekmek gibiydi. Dilde yaplan devrimlere isyan ederek, slah edici çalmalarn ancak dilin yaps, teknii ve ruhu dikkate alnarak; ilim, fikir ve edebiyat adamlarnn eliyle yürütülmesi gerektiini savundu.
D. Mehmet Doan, Türkçe meselesini bir dava hâline getirmiti. Ona göre Batllama ad altnda yürütülen ihanet, nesilleri mankurtlatrmt. Geçmiin inkâr edildii Cumhuriyet döneminde yaplan yeniliklerle toplumun deerlerine yabanclatrldn savunuyordu.
ESERLER VERD
Doan, dil kavgasn yalnzca sözle deil, kalc eserlerle de yürüttü. Malubiyet deolojisinin Sonu ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihine Giri gibi derinlikli eserlerinin yan sra; Bir Lügat Bulamadm, Yüzyln Soykrm, Devlet Sözlük Yazar m?, Kelimelerin Seyir Defteri, Ortadou’nun Türkçesi ve Neden Klâsiklerimiz Yok? adl kitaplarnda, Türkçenin maruz kald darbeleri sarih ve çarpc bir ekilde ortaya koydu.
Türk diline büyük hizmetlerde bulundu. Özellikle 1981’de yaymlad Büyük Türkçe Sözlük, milyonlara ulam; hacim ve muhteva bakmndan sürekli zenginlemitir. Türk Dil Kurumu’nun kelime kadrosu anlayn deitiren bu eser, “sözlük” kavramn dar çerçeveden kurtaran önemli bir beser olmutur.
Doan’a göre, dil giderse devlet de dalr, millet de yok olur; çünkü milleti var eden, onu ayakta tutan en temel unsur kültürdür. “Dil, kültürün taycsdr, hatta yapcsdr” sözü, onun meseleyi kavrama derinliini en özlü biçimde yanstr. Ona göre mimariden hat sanatna, minyatürden musikiye kadar bütün kültürel üretimler ancak dille ifade edilebilir ve kayt altna alnabilir. Kültürün bütün katmanlar, varln ve devamn dilin yaamasna borçludur.
DL PROBLEM
Doan, siyasetteki kör dövülerin, ksr çekimelerin ve kuru gürültülerin temelinde de dildeki bozulmann yattn söylerdi. Ona göre, ülkede topyekûn bir dil problemi vard. Basn-yayn kurulularnn, Türkçeyi doru dürüst konuamayan kiileri ekranlara ve mikrofon bana çkarmasn anlalmaz bulurdu.
Günlük hayatta az kelimeyle konumamz; ders kitaplarnda kullanlan snrl kelime kadrosuna ve toplumda kitap okuma alkanlnn yerlememesine balard. Sözlük kullanmayan nesiller yetitiini vurgular, okur-yazar kesimdeki dil savrukluunu ve basmakalp sözlerin tekrarn eletirirdi. “Dil uuruna sahip olmadan bu gidiat deimez” uyarsn skça yinelerdi.
Yazar adaylarna tavsiyesi açkt: Önce Yunus Emre’den balanmal; ardndan Dede Korkut Kitab, Tazarruname, Âkpaazade Tarihi ve Evliya Çelebi Seyahatnamesi gibi eserlerle dilin ruhu tannmalyd.
Divan airlerini okumadan Türkçenin gerçek lezzetine varlamayacan hatrlatrd. Ayrca Tanzimat’tan günümüze Mehmet Âkif’ten Yahya Kemal’e, Tanpnar’dan Sezai Karakoç’a uzanan bir yazar silsilesini takip ederek dil zevki kazanlmasn öütlerdi.
KÜLTÜREL SOYKIRIM
Mehmet Doan, dil üzerinden yürütülen yanl projelerin bir kültürel soykrma yol açtn vurgulad. Soykrmn yalnzca biyolojik yollarla gerçeklemeyeceini; kültürel soykrmn da bir milleti yok edebileceini tespit etti. Ne yazk ki, bu tespitinde ne kadar hakl olduunu zaman içinde ac bir ekilde tecrübe ettik.
Türkiye’de dil üzerinde uygulanan deiimlerin ac faturasn sadece içeride ödemediimiz snrlarmz ötesindeki kardelerimizle gönül ve kelime bamz kopardn; Türk dünyasnn yüzyllk dil birliini parçalamaya dönük bu planlarn asla masum olmadn, aksine kökümüze yönelmi bir suikast olduunu her frsatta gür bir sesle haykrd.
Ona göre Türkçe, milletimizin varolu davasdr. Kendi kelimelerimizi, kavramlarmz ve hafzamz korumak; istiklalimizi ve istikbalimizi korumakla edeerdir.
Ömrünü bu davaya vakfeden D. Mehmet Doan, ardnda yalnzca eserler deil, ayn zamanda bir dil uuru ve bir medeniyet bilinci brakmtr. Onun mücadelesi, gönüllerde ve satrlarda yaamaya devam edecektir.
“imdi Türkçemize kim sahip çkacak?” diye soran teyzemize gür bir sesle hepimiz, “Biz!” diyebilmeliyiz. Doan, vazifesini hakkyla yerine getirdi; emanet imdi geride kalanlarn omuzlarnda.
Yazar: Mahmut Býyýklý |
12-08-25 |
||
| E mail: haber7.com | Tweet | ||
 |
 |
||
