Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / TEFEKKÜR | Okunma Says: 384 |
Herhalde modern slam düüncesine damgasn vuran kavram çiftlerinden biri gelenek ve yenilenmedir. ster gelenei eletirip modernist bir tavr bir benimsesin ister gelenekçi kabul edilsin ister modernistliin veya gelenekçiliin daha alt kategorilerinden birine dâhil edilsin hemen herkes bir tür yenilenmeyi savunmakta ve savunduu yenilenmenin karakterine veya dozuna bal olarak gelenekçilikten gelenek kartlna uzanan ayrntl yelpazenin bir yerine konulanmaktadr. Pek az hariç bütün tavrlar, gelenein bir ekilde yenilenmesine vurgu yapmakta ama yenilenmenin nasl olaca hususunda farkllamaktadr.
Gelenein nasl yenilenecei hem çok yönlü hem de çok katmanl bir sorundur. Çünkü gelenek dediimiz ey, tek yönlü ve yalnkat bir durumu ifade etmez. Hayatmz bir çrpda ana hatlaryla bile saylmas mümkün olmayan pek çok unsurun bir arada bulunduu bir aktr. nançlar, düünceler, sanatlar, adetler, alkanlklar, bilim kabul edilen bilgiler, tavrlar vs… Bunlarn hepsi tek bir nesne, olay veya olguda bir araya gelir. Bunlardan birine dokunmak farknda olarak veya olmayarak dierlerine de dokunmak demektir. Bu sebeple bir eye yapacanz müdahaleyi onun ilikili olduu tüm unsurlar hesaba katarak yapmanz, muhtelif unsurlar arasndaki uyum ve uyumsuzluklar takdir edebilmeniz gerekir. Maalesef “ben yaptm, gayet de güzel oldu” demekle mesele hallolmuyor. Herhangi bir alanda gelenein ruhunu kavramadan yaplan yenileme teebbüsleri ayet kahir bir siyasi gücün desteini alp zor kullanma imkânna sahip deilse bir fikir yorgunluu ve emek israfna dönüüyor. Zorla dönütürme çabalar ise uzun vadeli uygulamalarda bir dönüüm gerçekletiriyor ama hakiki bir yenileme yapamyor, sadece düünce, inanç, duygu ve hayat tarz parçalanmalarna yol açyor.
Aslnda muhtelif alanlardaki gelenekler uzun zaman diliminde oluur. Tespit edebildiimiz yahut edemediimiz bir sfr noktas veya kökten türeyen gelenekler, zaman içinde her alandan büyük üstatlarn katklar ve toplumlarn yeni eklemeleri benimsemesi ve onlara sadakatiyle büyür, geniler, incelir ve dönüerek devam eder. Bu süreçte gelenek ruhunu köklerinden alr ama köklerdeki sadelik süreç içinde katmanl bir hüviyet kazanr. Kökü ihmal edersek gelenein kurucu ruhunu anlamaktan mahrum kalrz. Fakat bu ruha sadakati tarih boyunca snanp kabul görmü ekleri ihmal etmek de gelenein zindeliini koruma ve kendini yenileme kabiliyetine kar körlemeye sebep olur.
Gelenekler, onlar tayan ve yaayan toplumlar gibidir, sadece kendi içinden çkan eletiri ve katklarla yenilenmez. Dtan gelen eletiriler, ilave farkndalklar, daha önce bulunmayan bilgi ve hünerler de bir gelenei yenilenmeye zorlar. Fakat ister içerden ister dardan kaynaklansn bütün yenileme teebbüslerinin iki temel kural vardr.
Birincisi, ilave ve dönüümlerin önceki aamalar içerip amasdr. Yani yenilenme, mevcut kazanmlar yitirme üzerine kurulamaz, onlar içererek yeni bir duruma geçilebileceinin fark edilmi olmas gerekir. Bazen bu durum eklen öncekilerin terki olarak dahi görünebilir ama gerçekte öyle olmaz. Kimi durumlarda dtan veya içten kaynaklanan gelimelerin önceki gelenei dönütürmesi hatta yeni bir gelenek olarak kabulü, ksa veya uzun bir süre sonra tartma konusu olmaktan çkar. Bunun en tipik örnei, muhtelif medeni havzalarndaki bilim geleneklerinin zamanla dönümesidir. Mesela Bat Avrupa’da on yedinci yüzyldan itibaren ortaya çkan ve yirminci yüzylda hala geliimini sürdüren fizik ve matematik bilimler, eski dünyadan kalan fizik ve matematik hikmeti kabiliyetlerini içerip aarak dönütürmütür. Artk modern dönemdeki kabiliyetlerini kullanacak ekilde fizik örenmek için Aristoteles’e ya da bn Sînâ’ya gitmek gelenekçilik olarak bile nitelenemez. Kimi durumlarda ise dtan veya içten kaynaklanan gelimelerin önceki gelenei dönütürme teebbüsleri bizzat gelenein ilgili olduu meselenin doasndan dolay -insanlar yorulup brakmad sürece- tartma konusu olmaya devam eder. Çünkü yenilik teebbüslerinin eskiyi yenileyen, zenginletiren veya incelten bir ilave olduu yahut onu içerip at açk deildir. Bunun yaadmz dönemdeki tipik örnei, matematikselletirilmi fizii din ve metafiziin yerine koyma teebbüsleridir. Zira bu teebbüsler, din ve metafiziin kazanmlarn inkâr üzerine kurulmakta, dini ve metafiziin insana açt varlk idrakini budayarak yenilik yapma hevesindedir.
kincisi, ilave ve dönüümlerin telafisi mümkün olmayan uyumsuzluklara yol açmamasdr. Ka yapaym derken göz çkaran igüzar, aceleci ve yarm akll teebbüsler gerçekte yenilik yapamazlar, sadece kargaaya sebep olurlar. Geleneklerin zinde ve güçlü olduu dönemlerde uyum ekseriyetle ilgili alanlarn yöntemleriyle garanti edilir. Mesela slam’n on üçüncü yüzylnda bir fakih, mutasavvf veya kelamc ilgili olduu alanda bir görü dile getirdiinde ayet bunu usule uygun yapyorsa alanlar aras uyumu temin etmi demektir. Onun kendisinin her bir uyumu tek tek açklamasna ihtiyaç yoktur. Usule uygunluk genel uyumu garanti eder. Sadece büyük müdahalelerde daha geni çapl izahlara gerek duyulabilir. Fakat geleneklerin dtan ve içten kaynaklanan krizlere girdii durumlarda daha önceden kabul görmü yöntemler ekseriyetle uyumu garanti edemez. Bu durumlarda parçal zihinle yenileme yapmak imkansz deilse de çok çok zordur. Zira bütündeki uyumun kavranmas ve yaplacak müdahalelerin vüsat ve etkisinin takdir edilebilmesi gerekir.
Öyle görünüyor ki slam dünyasnda yenileme teebbüsleri önemli ölçüde bu iki maddeyi ihmal ettiler. Dikkatle incelendiinde yenilik tekliflerinin önceki kazanmlar içerip atna dair hiçbir yeterli izahla karlalmamaktadr. Ayn ekilde yenileme teebbüslerinin çou, Müslümanlarn daha önce muhtelif alanlarda ina ettii uyumlar kavrayp gelenein ruhuna sadk kalarak yenileme önermemektedir. Aksine eski halin anlam, önem ve ilevini yitirdii yeni durumlar oluturmaya çalmakta, gelenek içinde uyumu nesiller boyu tasdik edilmi ilaveleri takdir edememektedir. Bu sebeple son iki yüz yldr nazariyesi hakiki anlamyla kurulmam bir yenileme süreci içinde bocalayp duruyoruz. Kukusuz bunun bir ksm bizim elimizde olan, bir ksm ise kesinlikle bizim irademizi aan çok farkl sebepleri saylabilir. Lakin mevcut durumumuz bu. Gelenek ve modernle sahih bir ba kurmay mümkün klacak yeni bir yöneliin kaplarn aralamamz gerekiyor.
Yazar: Ömer Türker |
08-09-25 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
