tiraf etmeliyim ki, BM’nin kuruluunun 80. sene-i devriyesi için yaplan toplant, orada yaplan konumalar ve bunun hemen akabinde Beyaz Saray’da tertip edilen; Trump ve Erdoan’n bakanlk ettii müzâkereler bu yaznn ikinci bölümü için tasarlad deerlendirmeleri yeniden ekillendirdi.
Evvela BM için bir eyler yazmak istiyorum. Artk herkes farknda ki, II.Umûmî Harp sonras kurulan tekmil yaplar ve bu dünyây idâre eden kâideler hzl bir çökü içinde. BM de bunlardan birisini meydana getiriyor. Âdeta su alan ve neredeyse yar yarya batm bir gemide toplanld. Bunu küçümsendiim zannedilmesin. Her ne kadar köhnemi olsa da dünyânn ahvâline dâir tekmil muhasebeler, salamalar orada yaplyor. BM hâlâ en baat uluslararas forum olarak vazife görüyor. Çok sayda devlet bakan, babakan ve yüksek dereceli liderin yapt konumalarn bilançosuna bakldnda bu târihî toplantda kesin olan bir ey var: srâil faizmi kesin olarak lânetlendi. Türkiye Cumhûrbakan Erdoan kendisinden beklenen konumay yapt. Gazze kasab Netanyahu’nun yapt konumada ortaya çkan manzara, çounluun salonu terk etmesi bunun niânesi oldu. Hâsl toplant, kesin olarak srâil ve siyonizmin lânetlenmesiyle neticelendi. Bu da azmsanacak bir ey deil. Demek ki insanlktan ümidi kesmemek için elimizde hâlâ bir eyler var.
Türkiye-ABD müzâkerelerine gelince bunu husûsî olarak deerlendirmek icap ediyor. Evvelâ bir eye dikkat çekmek istiyorum. Yaklak 2 saat devâm eden bu müzâkereler Türkiye’de henüz olgun bir tartma zeminine tanm deil. Medyadaki deerlendirme programlarnn bir ksmna baktm. Ortada iki temel görü var. Muhalif kanad temsil eden , kâhir ekseriyetinin derdi buradan iç siyâset için malzeme çkarmak olan gazeteciler bu müzâkerelerin aslnda müzâkere bile olmadn, Türkiye’nin ABD’ye mutlak teslimiyeti mânâsna geldiini iddia etti. Bu toptanc deerlendirmeyi, müzâkerelerin medyaya szan ksmna bakp yaptlar. Hâlbuki müzâkerelerin esas ve en uzun ksm basna kapal olarak yapld. Kimse içeride neler konuulduunu ve ne gibi anlamalar salandn bilmeden bu hükmü veriyor. Buna mukâbil dier kanattaki gazeteciler ise Beyaz Saray toplantsnn Türkiye için muazzam bir kazanm olduunu iddia ediyor. Onlar da meselenin künhüne vâkf olmadan konuuyor ve yazyorlar. Hepsini çöpe atmak için o kadar çok sebep var ki..
Toptanc bir hüküm vermemek gerekiyor. Basna açk yaplan ksmda Sayn Erdoan sâdece 1 dakika civârnda konutu. Trump ise 20 dakikay aan izahatlarda bulundu. Hâl böyle olunca toptan bir deerlendirme yapmannda imkân zora girdi. Trump gibi mahdut bir ngilizceye sâhip, mulâk ifâdeler kullanan , üstelik bir dedii dieriyle tutmayan , sabah söylediini akam yalanlayan, tutarsz çklar yapan bir liderin izahatlar ne kadar kaale alnabilir. Türkiye sefiri Barrack’ da ayn hatta görebiliriz.
Bunlarn içinden belki de çok somut olanlar ayklayp üzerinde düünmek gerekiyor.
Trump’n Erdoan medhiyelerinin ne menfi ne de müspet bir karlnn olduunu düünmüyorum. Buralara taklmamak gerekir. Gördüüm o dur ki, Türkiye Beyaz Saray’da hayli zamandr muhatab olmad bir hüsn-ü kabûle mazhâr oldu. Bunu, ABD’nin artk Türkiye’ye bir ekilde, u veyâ bu niyetle “ehemmiyet verdii” olarak deerlendirmek en dorusudur. Bunu, ABD’nin Türkiye’ye kymet verdii eklinde alglamak ve yorumlamak ise kompleksli ve yüzeysel bir bak ifâde eder. ABD , hele hele Trump gibi bir MAGA’c, iki istisnâ hâricinde; o da ikinci derecede olmak üzere bu dünyâda kendisinden baka hiçbir devlete ve millete deer vermez. Bu istisnâlar srâil ve Britanya’dan bakas deildir. Trump, brakn Türkiye’yi Kt’a Avrupasna bile kymet vermez. ABD’nin dünyâsnda üç kategorinin dolatn düünüyorum. Ehemmiyet verilen, ehemmiyet verilmeyen ve lânetlenen devletlerdir bunlar. Kategorik olarak bakldnda Türk-Amerikan münâsebetlerinin ehven olduu zamanlar ise daha çok Cumhûriyetçilerin i banda olduu devirlerdir. Türkiye umûmî olarak Demokratlar’n dünyâsnda hanidir ihmâl edilebilir olmak ile lânetlenmi olmak arasnda seyretmitir. Biden devrinde doz hayli kaçm, Türkiye’yi ihmâl etmekle kalmam, bizi hemen her frsatta lânetlemenin yollarn zorlamtr.
Trump bir Cumhûriyetçi. Hâl böyle olunca Türk-Amerikan münâsebetlerinin ehven bir hatta çekilmesi için bir frsat olduunu düünebiliriz. Ama bunun ön art Türkiye-srâil münâsebetlerinin normal olmasdr. Ama bugün olduu üzere iki devletin savan eiinde olmas durumunda ise manzara farkllar. Bahar hzla ka dönüebilir. Buna mânî olabilecek tek gelime ABD ile srâil arasnda bâz meselelerin zuhûr etmesidir. Bugün yaanan tam da budur. srâil faizan inatçlnn hudutsuz ve kontrol d saldrlarnn bata Suudi Arabistan olmak üzere zengin Körfezi ABD’ye kaybettirecei bir durum zuhûr ediyor. Son Katar saldrs barda tard. Suudlarn Pakistan , aslnda Çin ile yaknlamas ABD’de alarm çaldrd. Böyle giderse , ABD’nin Körfezi sâdece Çin deil, son zamanlarda ksmen ayr kulvarlarda kulaç att Britlere de kaptraca ortaya çkt. Trump buna mâni olmak üzere alelacele bir Gazze plân hazrlatt. Bu plân ngiltere’deki yakn adam Blair’in riyâsetinde bir Türk-Arap askerî konsorsiyumuna havâle etmek istiyor. Aslnda bu, ngiltere’nin ban çektii ve Fransa vd Avrupa devletlerinin balatt srâil’i dizginleme dalgasna ABD’nin de evet dedii mânâsna geliyor. ngiltere’nin derdi srâil’i dizginlemek ve nazlansa da Alaska sonras hayâl krkl yaam olan ABD’yi yeniden Rusya’ya kar ABD-Avrupa ittifâkna dâhil etmek. Burada militerlemekte olan Avrupa’ya , son zamanlarda askerî gücü katlanarak gelien Türkiye’den tâze kan tamak niyeti de var. Türkiye’nin Washington’da gördüü hüsn-ü kabûlü ve kendisine ehemmiyet verilmesini bu gelimeler ve niyetler ekseninde deerlendirmek gerekiyor. Dier taraftan dikensiz bir yol deil bu. Türkiye de herhâlde bo durup bunu seyredecek deil. Masaya kendi taleplerini, bilhassâ da Sûriye ile alakal olanlar getirmitir. Pazarlk nasl seyretti, bundan sonra nasl seyreder, bunlar bilmiyoruz. Zamân gösterecek...
Evet Mikado oyununun çözülme safhasndayz artk.
Yaznn kaynana ulamak için tklaynz.
