Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / TASAVVUF | Okunma Says: 348 |
Türkçede son yllarda çokça kartrlan terim gruplarndan biri de nefs ve ruh ikilisidir. Hem çeitli vesilelerle verdiim konferanslarda hem de televizyon programlarnda konuma nefs veya ruh hakknda ise bu iki kelimenin anlam hususunda mutlaka sorularla karlayorum. Aslnda meselenin epeyce ayrnts var. Kalb, fuâd, sadr, sr gibi kelimelerin de üzerinde ayrca durulmas ve bunlarn nefs ve ruhla ilikisinin belirginletirilmesi gerekiyor. Fakat imdilik sadece nefs ve ruh terimlerinin kullanm alanlarna iaret edip ksmen açkla kavuturmak istiyorum.
Türkçe ruh kelimesini insan bedeninden farkl ve ferde kimliini veren cevher anlamnda kullanyoruz. Ruhun cevher olmas bedenin bir hali olmamas ve bedenden ayr ama bir ekilde bedenle ilikili bir cevher anlamna geliyor. Nefs kelimesini de genel olarak cismânî veya bedensel arzu ve isteklerimizi ifade eden hevâ anlamnda kullanyoruz. Daha incelikli kullanmda hevâ, arzu ve isteklerin kendisinden kaynakland yap anlamna gelir.
Nefs ve ruh kelimelerinin bu kullanm, aslnda er’î bilimler geleneinden bilhassa kelâm geleneinden geliyor. bnü’l-Arabî öncesindeki tasavvuf metinlerinde de ruh ve nefs genellikle bu anlamda kullanlr. Fakat nefs ve ruh kelimelerinin felsefe geleneine ait metinlerdeki kullanm epeyce farkldr. Filozoflar, kelâm geleneinden farkl olarak ruh kelimesini insan veya hayvan bedenindeki canllk anlamnda kullanrlar. Bedendeki canllk kalpte meydana gelip bedene yaylan cismânî veya fiziksel bir durumdur. Nefs ise filozoflara göre Türkçede ruh kelimesinin karl olarak kullanlsa da daha geni bir balama sahiptir. Esas itibariyle Aristoteles ve Eflâtûn metinlerine kadar uzanan bir geçmie sahip bu kullanma göre nefs, esas itibaryla fizik bilimlerinde hareketin ilkesi anlamna gelir. Bitkinin beslenme, büyüme ve üreme hareketlerinin ilkesi, bitkisel nefs; hayvann beslenme, büyüme, üreme ve iradeli hareketlerinin ilkesi, hayvanî nefstir. nsann beslenme, büyüme, üreme, iradeli ve ihtiyârî hareketlerinin ilkesi ise insanî nefstir. nsanî nefse “düünen, bilen” anlamnda nâtk nefs de denir. Bu nefslerden bitki ve hayvana ait olan, bitki ve hayvann bedenine yerlemi olup cismânî veya fiziksel bir cevher iken insann nefsi fiziksel bir cevher deildir. Bu sebeple insan nefsi, bedene veya bedenin herhangi bir organna yerlemi deildir. nsan “ben” derken aslnda bedenine deil bu nefse iaret eder. Bu nefs gerçekte bedendeki canlln yani ruhun da kaynanda bulunur, manevî veya aklî bir cevherdir, beden gibi elementlerden olumadndan bedenin ölümüyle ölmez, yaratlm olmakla birlikte varl ebedîdir, ölüm sonrasnda azab yaayacak yahut nimetleri tadacak olan da bu nefstir. Filozoflar bu anlamdaki nefsi ifade etmek için nadir veya ender olarak “ruh” kelimesini kullanrlar. Hatta ruh kelimesinden ziyade nefsin manevî ve aklî varlk oluundan kaynaklanan durumlar nitelerken “ruhânî” tabirini kullanrlar. Türkçede hevâ veya hevânn kayna anlamnda kullandmz nefs, filozoflarn “ruh” kelimesiyle ifade ettii ve hayvanî canllk anlamyla kesimektedir. Türkçede kullandmz anlamyla “ruh” kelimesi de filozoflarn nefs kelimesiyle kesimektedir.
Pekâlâ, Türkçede oturmu bir stlah varsa bu karklk nereden çkt? Karkln nedeni son krk ylda slam düüncesini kaynaklardan hareketle yeniden yazma faaliyeti ile kaynaklarn Türkçeye kazandrlmasn amaçlayan tercümeler. Filozoflarn metinlerinin çevirisinde ruh ve nefs terimlerini tercüme etmeyip onlarn kulland eklinde kullanmaya baladk. Mesela slam düünce geleneinde en mehur psikoloji metni, bn Sînâ’nn e-ifâ külliyatnn Nefs kitabdr. Bu metin, Aristoteles’in Peri Psykhēs’inin slam dünyasndaki mukabilidir. Aristoteles’in bu metni Arapçaya Kitâbü’n-Nefs, Latinceye De Anima, Türkçeye Ruh Üzerine adyla çevrilmitir. Fakat biz yeni çevirilerde Arapça terimleri koruduumuzdan hem bn Sînâ kitaplarndaki hem de dier slam dönemi filozof, mütekellim ve sûfîlerinin kitaplarndaki nefs terimlerini Türkçede yine nefs olarak karlyoruz. Konuyu yazarken ve anlatrken “nefs teorisi” bal altnda ele alyoruz ve muhataplarda kafa karklna yol açmamak için zaman zaman buradaki nefs kelimesinin ruh anlamn ifade ettiine ve hevâ anlamna gelmediine iaret ediyoruz. Dolaysyla slam filozoflarnn insan tasavvuru anlatlrken ya ruh kelimesi kullanlmamakta ya da çok az kullanlmaktadr. bnü’l-Arabî sonras nazarî tasavvuf metinleri de felsefe geleneinin nefs teorisini kullandndan onlarn metinlerinde de nefs hevâ anlamndan çok insana kimliini veren cevher anlamnda kullanlmaktadr. Bu sebeple dikkatsiz veya hazrlksz bir okur ayn sorunu mesela Sadreddin Konevî’nin metinlerini okurken de yaayabilir. Bilhassa son otuz yldr yazlan metinler ve konu etrafndan yaplan konumalar, bu terimlerin kullanmnda epeyce kargaaya yol açt. Bu bakmdan bir metni okurken yahut bir konumay dinlerken kafa karklndan kurtulmak için ya metnin ait olduu veya konumacnn sözünü ettii gelenei gözden kaçrmamak ya da anlatlan görülerin muhtevasn takip etmek gerekiyor.
Yazar: Ömer Türker |
24-11-25 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
