Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : TASAVVUF / TASAVVUF VE TARÎKATLAR | Okunma Says: 420 |
Vahdet-i vücudun etkili savunucular kadar etkili eletirmenleri de olagelmitir. Fakat düünce tarihinde üç ahsn öne çkt söylenebilir: bn Teymiyye (ö. 1327), Saadettin et-Teftâzânî (ö. 1390), mâm Rabbânî (ö. 1624). Bu üç düünürden her birinin etki alan farkl olmakla birlikte bir takm ortak mülahazalardan hareket ettikleri de görülür.
Genel olarak Halidî Nakî çevrelerdeki bnü’l-Arabî eletirileri mâm Rabbânî’nin Mektûbât’ndaki eletirilerden gelir. Hatta bu çevrelerdeki bnü’l-Arabî bilgisi ve yorumu da münhasran Mektûbât’ta mâm Rabbânî’nin deerlendirmeleriyle ekillenir.
Earî ve Mâtürîdî çevrelerde özellikle bir tür kelamî tavrn uzants olarak deerlendirilebilecek eletirilerin kayna, Saadettin et-Teftâzânî’nin erhu’l-Makâsd ve Risâle fî vahdeti’l-vücûd adl eserlerindeki eletirileridir.
Selefi çevrelerde gördüümüz eletiriler ise bn Teymiyye’nin bnü’l-Arabî hakkndaki eletirilerden beslenir ama bn Teymiyye’nin eletirileri özellikle modern dönemde selefîliin “selefî olmayan” çevrelere yayld ölçüde klasik dönemdeki snrlarnn dna çkmtr.
Ad geçen ahsiyetlerin her üçü de etkili düünürlerdir ama klasik dönemde bunlar arasnda en öhretli ve etkili olan hiç kukusuz Teftâzânî’dir. Zira yirminci yüzyla kadar takip edilen medrese müfredatnn temel eserlerinin bir ksm Teftâzânî’ye aittir. erhu’l-Akâid ve erhu’l-Makâsd orta ve ileri düzey kelam metinleri olarak; Mutavvel ileri düzey belagat metni olarak; Telvîh ve Hâiye alâ Muhtasari’l-Müntehâ fkh usulü derslerinin temel metinlerinden biri olarak kullanlmtr. Bunlardan baka tedavülde olan ve çokça kullanlan eserleri de bulunmaktadr. Önceki yazda belirtildii gibi Teftâzânî on dördüncü yüzyldan yirminci yüzyln ilk çeyreine kadar devam eden medrese geleneinin Seyyid erîf el-Cürcânî’yle birlikte en etkili iki düünüründen biridir.
bn Teymiyye’nin eletirileri bilhassa Osmanl döneminde zaman zaman Teftâzânî’nin eletirilerine yaklatrlmtr ama iki düünürün eletirilerinin mâm Rabbânî’nin eletirilerinden bamsz olarak birletirilmesi modern dönemde görülür. Özellikle Türkiye’de ilahiyat fakültelerindeki kelam kürsülerinde görülen bnü’l-Arabî kartl yahut bnü’l-Arabî’ye yönelik mesafeli tavr bir ekilde bu iki düünürün eletirilerinin birletirildii bir bak açsna dayanr. Bilindii üzere ilahiyat fakültelerindeki kelam anlaynn ekillenmesinde iki hocann büyük rolü vardr: Hüseyin Atay ve Bekir Topalolu. Allah rahmet eylesin her iki hoca da kelam öretiminde etkin olan kitaplar kaleme kald ve kelam kürsülerinin karakterini tayin eden pek çok talebe yetitirdi. Ayrca Bekir Topalolu Hoca TDV slam Ansiklopedi’sinin de belkemii olan birkaç hocadan biriydi. Muhtemelen Türkiye’de slam düüncesi ve tarih çalmalarnda son otuz yln en çok kullanlan kitab olan bu ansiklopedide kelam maddeleri de esas itibariyle onun kelam anlaynn derin etkisini tamaktadr. Dolaysyla iki hocann tavr bir ekilde kelam bölümlerinin reflekslerini derinden etkiledi. Her iki hoca da selef anlayna (selefî deil) yakn akâid merkezli bir kelam anlayn savunuyordu. Hocalarn tasavvuf kart olduu söylenemez ama bnü’l-Arabî ve vahdet-i vücuda kar açk bir tavra sahiptiler. Bu tavr, hocalarn yakn talebeleri tarafndan tevarüs edilmitir. Bu sebeple Osmanl medreselerinde uzun tartmalarn ardndan kurulan denge, lahiyat fakültelerinde bozulmutur.
Bu üç düünür ve modern dönemde bunlar takip eden aratrmac ve okurlar, nazarî açdan bnü’l-Arabî’nin varlk anlay ile Tanr, âlem ve insan ilikisine dair görülerini, itikâdî açdan Ehl-i sünnet akâidine dair yorumlarn eletirir. Dolaysyla eletiriler iki noktada toplanabilir. Birinci grup eletiriler, esas itibariyle teoriktir ve bnü’l-Arabî varlk (vucûd) kavramna verdii anlamn ve eyann hakikatinin ezeliliine dair düüncesinin yanll üzerine kurulur. kinci grup eletiriler ise genelde Tanr-âlem özelde Tanr-insan ilikisini anlatan naslarn anlamnn saptrld ve batnî yorumlara tabi tutulduu üzerine kurulur. Öyleyse önce bnü’l-Arabî’nin görülerini özetleyelim ve tasavvuf, kelam ve felsefe geleneklerinden kaynaklarna iaret edelim, ardndan eletirilerin younlat noktalarn deerlendirmesini yapalm.
Yazar: Ömer Türker |
08-12-25 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
