Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / RAMAZAN- ORUÇ- ÝNSAN | Okunma Says: 226 |
Türkiye’de din ile toplum arasndaki ilikiyi anlamak isteyen herkesin dönüp bakmas gereken en canl alanlardan biri Ramazan’dr. Ramazan, tabi sadece tek tek insanlarn tuttuu oruçtan ibaret bir ibadet mevsimi deil. Ayn zamanda toplumun hafzasn, ritmini, alkanlklarn, sayg kodlarn ve dayanma duygusunu her yl yeniden harekete geçiren, insanlar bir araya getiren emsalsiz bir toplumsal hadise bir festival. Bu yüzden Ramazan’a bakmak, aslnda Türkiye toplumunun derin yapsna bakmaktr.
Her yl tekrarlayan bir festival boyutu itibariyle her yl çekilmi fotoraflarn yan yana koyduumuzda toplumumuzun deien veya deimeyen boyutlarna dair çok salam bir izleme penceresine sahip olduumuz çok açk. O yüzden her yl Ramazan ve oruç üzerine yaplm aratrmalar özellikle izlerim. Önceki yllarda bu sütunda paylatmz veriler arasndaki süreklilikleri ve deiimleri kaydetmeye devam edelim:
GENAR’n ubat 2026’da yaymlanan son aratrmas tam da Türkiye toplumunun bu derin yapsna dair güncel verileri ortaya koyuyor. Aratrmaya göre toplumun yüzde 78,3’ü “Ramazan gelince çok mutlu olurum, tazelenirim, manevi hazlar yaarm” diyor. Ramazan orucunu “mutlaka” tuttuunu söyleyenlerin oran yüzde 67. Salk sebebiyle tutamayanlar yüzde 9,6. Frsat buldukça tuttuunu söyleyenler yüzde 6,9. Zekât, fitre veya sadaka verdiini söyleyenler yüzde 80,4; iftar davetlerine katlanlar yüzde 68,6; teravihe gidenler yüzde 43,5. Bu rakamlar bize çok açk bir ey söylüyor: Türkiye’de Ramazan hâlâ toplumun ana omurgalarndan biridir.
SEKÜLERLEYOR MUYUZ, DNDARLAIYOR MUYUZ?
Bu veriler, yllardr bir tür ideolojik temenni halinde tekrarlanan “toplum hzla dinden kopuyor”, “gençlik bütünüyle sekülerleti”, “Ramazan artk sadece folklorik bir kalnt” türünden iddialarn en azndan toplumsal gerçeklii tam yanstmadn gösteriyor. Elbette deiim var. Elbette kentleme, eitim, dijitalleme, bireyselleme ve snfsal hareketlilik dini pratiklerin icra biçimini etkiliyor. Fakat bütün deiim anlatlarnn içine yerletirilmek istenen o keskin kopu tablosu, sahada ayn berraklkla görünmüyor. Tam tersine, Ramazan pratii bize çok güçlü bir süreklilikten söz ediyor.
Tabii ki bu süreklilik yeni deil. Önceki yllarda burada aktardm baz verileri hatrlatarak bu süreklilii daha görünür hale getirebiliriz: Mesela Diyanet’in 2014 tarihli “Türkiye’de Dinî Hayat Aratrmas”nda “salm elverdii sürece Ramazan aynda oruç tutarm” diyenlerin oran yüzde 83,4’tü; hiç oruç tutmam diyenler ise yüzde 2,5 seviyesindeydi.
Burada önemli olan yalnzca fiilen oruç tutanlarn oran deil, toplumun ezici çounluunun kendisini oruç pratiinin meruiyet alan içinde tarif etmesidir. Yani baz insanlar salk nedeniyle tutamyor olabilir, düzensiz tutuyor olabilir; hatta hiç tutmuyor da olabilir, fakat kendisini orucun dnda, ona yabanc, ona kar bir yerde kurmuyor. Bu, toplumsal dindarlk bakmndan son derece önemli bir göstergedir. Çünkü din sadece yerine getirilen ritüellerle deil, o ritüellere yönelik sayg ve aidiyet duygusuyla da yaar.
Sonraki yllarda yaplan aratrmalar da bu çizgiyi büyük ölçüde doruluyor. Mesela Ankara Enstitüsü’nün 2023’te yaymlad “Türkiye’de Dindarlk Algs” çalmasnda düzenli oruç tuttuunu söyleyenlerin oran yine yüzde 67 çkyor. Nianc ve arkadalarnn “Saylarla Türkiye’de nanç ve Dindarlk” aratrmasnda ise Ramazan’da “sk sk” veya “her zaman” oruç tuttuunu söyleyenlerin oran yüzde 75; “ara sra” tutanlar yüzde 9; “nadiren” ya da “hiç” tutmayanlar yüzde 16. Yani elimizde tek bir aratrmann tesadüfi fotoraf deil, yllara yaylan ve birbirini genel hatlaryla dorulayan bir veri hatt var. Bu hattn söyledii ey de udur: Ramazan pratii Türkiye’de çözülmüyor; dönüüyor belki, ama çözülmüyor.
Burada özellikle dikkat çekici noktalardan biri gençler meselesidir. Türkiye’de son yllarda en çok dile gelen balklardan biri “gençler hzla ateistleiyor” söylemi olmutur. Bu söylem belli örnekler üzerinden, özellikle sosyal medyada çok büyütüldü. Oysa saha aratrmalar daha karmak, daha nüansl ve daha gerçek bir tablo sunuyor. Nianc’nn çalmasnda 18-24 ya grubunda düzenli oruç oran yüzde 76; 25-34 ya grubunda yüzde 73; 35-44 yata yüzde 77; 45-64 yata yüzde 76; 65 ya üstünde yüzde 74. Yani Ramazan orucu bakmndan gençlerle yallar arasnda dramatik bir kopu görünmüyor. Hatta baz genç gruplarda oranlarn yallarla ayn seviyede seyrettii görülüyor. Bu, en azndan oruç üzerinden bakldnda, genç kuaklarn dinle bann sanld kadar zayf olmadn gösteriyor.
DN PRATKLERN HEPS AYNI SOSYOLOJK MANTIKLA LEMEZ
Aslnda burada çok temel bir sosyolojik noktay gözden kaçrmamak gerekir: Dini pratiklerin hepsi ayn sosyolojik mantkla ilemez. Namazla oruç ayn deildir. Namaz, yln her gününe dalm, yüksek süreklilik ve disiplin gerektiren bir pratiktir. Oruç ise takvimsel olarak younlam, güçlü bir toplumsal elik mekanizmasyla desteklenen, aileyi, soka, iyerini, medyay ve kamusal hayat kuatan bir pratiktir. Bu yüzden sekülerleme süreçleri varsa bile, bunlar bütün ibadet biçimlerini ayn ölçüde andrmaz. Nitekim KONDA verileri de bunu gösteriyor: 2021’de düzenli namaz klanlarn oran yüzde 44 iken düzenli oruç tutanlarn oran yüzde 67 seviyesindeydi. Nisan 2024 Barometresi’nde de toplumun yaklak yüzde 60’nn Ramazan aynn tamamn oruçlu geçirdii ve 2022’den bu yana anlaml bir deiim görülmedii belirtiliyor.
Bu u anlama geliyor: Türkiye’de dini hayat yekpare bir blok halinde ne yükseliyor ne de çöküyor. Baz pratikler daha krlgan, bazlar daha dayankl. Ramazan ise bu dayankl alanlarn banda geliyor. Çünkü Ramazan, sadece bireysel takva meselesi deildir; ayn zamanda kültürdür, hafzadr, ailedir, mahalledir, ikramdr, sabrdr, bekleyitir, paylamadr. Toplum bir bütün olarak Ramazan etrafnda yeniden kendini ayarlar. Sahurdan iftara, fitreden teravihe, mukabeleden bayram hazrlna kadar bu ay, hayatn sradan akna baka bir ritim kazandrr. Tam da bu yüzden Ramazan, sosyolojik anlamda güçlü bir “habitus” üretir; insanlarn tek tek niyetlerinden bamsz olarak davran kalplar, duyarllklar ve aidiyetler ina eder.
GENAR verilerinde zekât, fitre ve sadaka orannn yüzde 80,4 çkmas da bu yüzden çok önemlidir. Çünkü bu veri bize Ramazan’n sadece “oruç tutan birey” üretmediini, ayn zamanda “paylaan toplum” ürettiini gösteriyor. ftar davetlerine katlmn yüzde 68,6 olmas da böyledir. Teravihe katlmn yüzde 43,5’te kalmas, bütün Ramazan pratiklerinin ayn younlukta yaanmadn gösterir; ama asl omurgann, yani oruç ve paylama kültürünün çok daha geni bir tabana yayldn da ortaya koyar. Bir baka ifadeyle Türkiye’de Ramazan sadece camide yaanmyor; sofrada, evde, sokakta, akrabalkta, komulukta ve yoksula uzanan elde de yaanyor.
Yukardaki verilere dayal sosyolojik analizleri Beyan Yaynlarndan çkan Ramazan Aynasnda Sosyoloji, Tarih ve Siyaset kitabmzda daha ayrntl biçimde ele aldk
Ramazan Aynasnda Türkiye’nin görünen manzarasnn hulasas u: Toplum, baz mühendislik projelerinin zannettii gibi tek hamlede dönütürülebilecek bo bir levha deildir. Cumhuriyet boyunca dine kar kimi zaman sert, kimi zaman inceltilmi biçimlerde sürdürülen sekülerletirme çabalarna ramen Ramazan’n hâlâ böylesine canl kalabilmesi, dinin bu toplumdaki yerinin sadece kurumsal deil, ayn zamanda kültürel ve varolusal olduunu gösteriyor. nsanlar bazen namazda geveyebilir, bazen günlük dindarlkta dalgalanma yaayabilir, bazen inanç dilinde farkllamalar olabilir; fakat Ramazan geldiinde toplum hâlâ kendisini tanyor, hatrlyor, toparlyor. Bu yüzden Ramazan, Türkiye’de sadece bir ibadet ay deil; toplumun susturulamayan hafzasdr.
Yazar: Yasin Aktay |
11-03-26 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
