Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : TÂRÝH / TÂRÝHÝN ARA SOKAKLARI | Okunma Says: 3926 |
Yeni Osmanllar, 1865 ylnda stanbul’da bir araya gelmi bir genç aydnlar grubudur ki, Franszlarn bunlara verdii isimle Jön Türkler (Jeunes Turcs) diye de anldlar (“jön”, genç demek). talya’daki o çan Karbonari gizli cemiyeti taklid edilerek kuruldu. Hemen tamam Osmanl aristokrasisine mensup 245 yüksek kültür edinmi, hepsi Franszca da bilen genç bir araya geldi. Hürriyet, anayasa, merûtiyet dedikleri taçl demokrasi, daha açk ifadeyle seçimle gelen millet meclisi, hâkan-halîfeye deil de bu meclise kar sorumlu hükûmet, her eyi yazp söylemek hakk istiyorlard. Bunlar elde etmek için çalacaklard. Ne güzel deil mi? Hem de 1865 ylnda...
Ancak, gerçekte, kdemli devlet adamlarn atlayp kendi ahslar için iktidar istiyorlard. Askeri bu ie kartramyorlard. Zira 1826 Sultan Mahmud rejiminde subayn politikaya girmesi yeniçeri ilkellii saylr, derhal ordudan atlrlard. Zaten 1865’te de imparatorluumuz rejimini Sultan Mahmud Efendimiz yönlendiriyordu, sk kontrole almt. 1839’da ölen Sultan Mahmud’un 1865 Türkiyesi’nde ne ii var? diye tereddüt buyurmayn. Padiahmz, kurduu rejimi, Caalolu’ndaki Türbesi‘nden yönetiyordu.
Yeni Osmanllar denen gazeteci-airlerin çounluk oluturduklar topluluun hedefi, Sadrâzam (imparatorluk babakan) Âlî Paa’y, yönetimde onun ikizi gibi hareket eden Keçeci-zâde Dr. Fuad Paa ile beraber iktidardan düürmekti. Yerlerine 1865’te 39 yanda olan -çok büyük âir- Ziyâ Bey (Paa) ve 25 yandaki en yakn arkada Kemal Bey (Nâmk Kemal) geçecekti. lki sadrâzam, ikincisi -o çada babakandan sonra gelen en önemli bakan saylan- hâriciye nâzr oluvereceklerdi.
Cemiyetin onur bakan durumundaki Velîahd-i Saltanat Murâd Efendi (5. Murad), 35 yandaki genç amcas Sultân Abdülazîz’in ölecei günü hesaplamakla meguldü. ki ya küçüü, 23 yandaki kardei ikinci velîahd ehzâde Abdülhamîd Efendi (2. Abdülhamîd) de cemiyet toplantlarna katlm, malûm keskin zekâs ile hedeflerini hemen kavrayp çekilmiti.
Yeni Osmanllara göre statükocu Âlî-Fuad Paalar ikilisi, 1857’de Mustafa Reid Paa’nn ölümüyle onun Tanzimat’ sürekli ve sür’atli gelitirme yolunu tkamlard. Tanzimat ise sürekli refomlarla imparatorluumuzu çadalatrmak demekti, istikamet daha 1793’te 3. Selim tarafndan çizilmiti.
1861’de 7 ya büyük aabeyi Sultân Abdülmecîd’in yerine geçen Sultân Abdülaziz de, babasnn ve aabeyinin yolundan ayrlmad. imdi Âlî-Fuad Paalarn iktidarna, hiç bitmeyecekmi gibi destek veriyordu. Ama Yeni Osmanllara da kar deildi. Zira bir hükümdar için iktidarda hangi partinin veya kiinin bulunmas önemli deildir. Nitekim Avrupa’ya kaçan Ziyâ Paa’ya gizlice 1.000 altn göndermiti. Hattâ bir ara Ziyâ Paa’y hâriciye nâzr yapmak istemi, Bâb- Âlî bürokrasisi, ihtilâlci sayd büyük aire kar ayaklannca vazgeçmiti.
Ziyâ ile Kemâl, dehâ sahibi airler, yüksek fikir adamlar, ateli Osmanl milliyetçisi idiler ama, ykmak istedikleri Âlî ve Fuad Paalar, tesadüfen, 19. asr dünyasnn en büyük diplomatlar idiler. Onlarn boluunu doldurmalar mümkün deildi. Önceleri Tanzimat Edebiyat’nn kurucusu saylan Ziyâ Paa, Âlî Paa, Fuad Paa, Cevdet Paa ve daha niceleri gibi Reid Paa yetitirmesi olan inâsî Efendi öncü gibiydi. Sonra Ziyâ Bey (Paa) lider pozisyonuna girdi ve bizim imdi Nâmk Kemâl dediimiz o zaman Kemâl Bey denen arkada onun ayrlmaz parças oldu. Cemiyet, dünyann en zengin adamlarndan ve Osmanl nâzrlarndan olan Kavalal Prens Mustafa Fâzl Paa’nn muazzam servetine dayanyordu. Kavalal Paa, bu iten çekilip Sultân Abdülazîz’in Paris’te ayan öpünce, finans ii Velîahd Murâd Efendi’ye kald. mparatorluk velîahdmz ise, ahsî servetini tükettikten sonra 1 milyon altn gibi akl almaz bir mebla borçland. Amcas padiahn “bu kadar paray nereye harcadn?” demesinden korkmaya balad.
Cemiyet Avrupa’dan stanbul’a dönünce, gittikçe kozmopolitleti. Farmasonluk szd ve epey yayld. Zira bu vastayla Avrupa destei kolaylayordu. Skalyeri, Dr. Capoleone, Azîz Bey gibi Farmason büyükleri cemiyete girdiler. Sultan Murâd adna stanbul’da Murad Locas kuruldu. Ermeni banker Köçeolu Agop ve Rum banker Hristaki Efendiler gibi düük ahlâkl adamlar cemiyete alnd. Ama her tip ve deerde insan vard: Fevkalâde nüfuzlu Yenikap Mevlevî-hânesi eyhi Osman Salâhaddin Dede’den dejenere gazeteci Alî Suâvî Efendi’ye kadar. Galatal Rum banker Zafiri Efendi’den Kavalal Mehmed Ali Paa olu Abdülhalîm Paa’ya kadar. Üstelik 1871’den sonra Mütercim Rüdü, Mahmud Nedim, Midhat Paalar gibi sadrâzamlkta bulunmu vezirlerce desteklendi.
Yeni Osmanllarn âkbetini, baka bir sohbetime brakyorum. Ancak Türk Yenileme (Osmanlca: Teceddüd) tarihimizdeki yerlerini belirtmem gerekiyor. öyle özetleyeyim:
Yeni Osmanllar-Jön Türkler, Türkiye’yi Türkistan ve Kafkasya illerimizin âkbetine düürmekten kurtarmak için 3. Selîm ile amcasnn olu 2. Mahmûd’un radikalletirerek Reid Paa’ya intikal ettirdikleri yenileme inklâplarmzn, önemli bir safhasn oluturur. Âlî Paa muhalefetini, bu paamz derecesinde dehâ sahibi diplomat olan 2. Abdülhamîd muhalefetine dönütürdüler. Zamanla bu muhalefet husûmet (dümanlk) derecesine yükseldi. Artk Ziyâ ve Kemâl gibi büyük adamlardan mahrumdular. Hayallerinde ideal bir Midhat Paa oluturdular. Paris merkezin nüfuzu zamanla Manastr ve Selânik’e geçti (Manastr 3. Ordu merkezi idi, bir kolordusu Selânik’te bulunuyordu). Yasa d muhalefet ttihad ve Terakkî adn ald. 3. Ordu (7 ordumuz vard) küçük rütbeli subaylar boazlarna kadar politikaya battlar. mparatorluk çözüldü. Balarn Balkan ve Cihan Savalar belâlarna soktular. Ama hemen hemen ayn ekip, Müdâfaa-i Hukuk cemiyetleri kurarak en liyakatli Osmanl generali olan Mustafa Kemal Paa’y baa geçirmek dirayetini gösterdi (yakalarn, Türkiye’den kaçan Enver’den kurtarmlard). Arkas, Atatürk’ün Cumhuriyet ve en radikal inklâplar dönemidir...
Yazar: Yýlmaz Öztuna |
09-01-11 |
||
| E mail: turkiyegazetesi.com | Tweet | ||
 |
 |
||
