Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÝL KALESÝ | Okunma Says: 2959 |
(TDK’den Bir Düzine Hata – 23-24)
Komisyon Türkçe mi?
"Sapna kadar Avrupal" olan “komisyon” kelimesini 1930’larn TDK’si "sapna kadar Türkçe" saym!.. TDK’nin Cep Klavuzlar “encümen” kelimesini “Osmanlca ve yabanc” olarak yaftalam, “komisyon” lafn da Türkçe diye markalam... (nanmayan varsa o klavuzlara baksn. Ayrca, “Hangisi doru, neye inanacaz; yani imdi bu kelime Türkçe mi, Franszca m?” diye sual eden varsa bana deil TDK’ye sorsun.)
Sevan Nianyan’n tespitlerine göre “komisyon” 19. Asr’dan, “encümen” ise 17. Asr’dan beri Türkçede mevcut. Aslen Farsça olan ve Türkçeye en az 300 sene önce giren “encümen” yabancym ama aslen Franszca olan ve Türkçeye gireli henüz 150 yl bile geçmeyen “komisyon” yerliymi!..
aracak Bir ey Yok
Siz buna aar msnz, bilmem. Ben hiç armyorum. Çünkü ayn klavuzlarda Arapça ve Farsçadan gelerek birçou bin yldr Türkçenin mal olmu binlerce kelime de “Osmanlca ve yabanc” saylm: meclis, heyet, murahhas, ûrâ, cemiyet, içtimai gibi... Mesela “heyet” kelimesinin dilden atlmas için bütün manalarna karlklar bulunmu; bunlar Osmanlcadan Türkçeye Cep Klavuzu’nda aynen u imla ile yer alm:
1. ekil = Forme;
2. Kur = Corps;
3. (Murahhas heyet anlamna) Salkur = Délégation;
4. Salgt = Mission;
5. (Meclis anlamna) Kurul = Assemblée, conseil
(Görüldüü gibi, “heyet” imizi bütün azalaryla mezara gömmek istemiler. "Heyet" henüz ölmedi fakat onun karsna çkarlan "kur, salkur, salgt" isimli elemanlar cenin-i sakt olarak TDK çöplüüne atldlar.)
Buna karlk, Avrupa dillerinden Türkçeye yeni gelmi binlerce kelime yabanc görülmemi; hatta bunlardan yüzlercesi “Osmanlca ve yabanc” saylan kelimelerin yerine “Türkçe ve yerli” etiketiyle dil piyasasna sürülmü: komisyon, delege, grup, klüp, klas, sosyete, sosyal gibi…
Komisyon ve Encümenin Bugünü
Köprülerin altndan çok sular akm, TDK nispeten ilerleme kesbetmi; önceleri Türkçe sand – veya sayd – “komisyon” un yabanc olduunu nihayet kefetmi... "Encümen Farsçaysa komisyon da Franszca; ona da bir karlk bulaym..." diyerek “komisyon” yerine “yarkurul” sözünü dourmu. Fakat zavall "yarkurul" birkaç sene yaamadan ölmü… Daha önce vefat eden "kur, salkur, salgt" isimli kardelerinin yanna gömülmü...
(Bu maceralar için de 1978'in Özletirme Klavuzu'na baklabilir. O kitapta “encümen” in esamisi dahi okunmuyor; yabanc saylan kelimeler arasnda bile yok... Herhâlde artk tamamen öldü diye darda braktlar… Hâlbuki asl ölü “yarkurul” ucubesiydi.)
“Encümen” hâlâ ölmedi. Kültür ve siyaset tarihimizde Encümen-i Dâni, Encümen-i Muallimîn, Muhafaza-i Âsâr- Atika Encümeni, Encümen-i Emanet gibi köklü tekilatlarn ismi onunla kurulmutu. Elbette o isimler - biri hariç - bugün yaamyor... Ama hâlâ “encümen” diye bir kelime var; hâlâ “belediye encümeni” bütün gücüyle yayor. Günümüz TDK’sinin nternet sitesinde “Türkiye Türkçesi Azlar Sözlüü” ismiyle hizmete sunduu Derleme Sözlüü’ne bakarsak “encümen” halk diline kadar yaylm bir kelime. Bugün köylerde bile “encümen” deyince herkes anlar ama ne yazk ki yalnzca “belediye encümeni” olarak: Mana ve mazisinden koparlp ayrlm; vurulmu, krlm, krplm, çarplm vaziyette…
TDK’nin yeni çkan Yabanc Sözlere Karlklar Klavuzu’nda “komisyon” yok. 1970’lerde “komisyon” u yabanclar listesine alan TDK bugün listeden çkarm. Artk “komisyon” un srt yere gelmez. Devlet gücünü arkasna alm; encümenin, heyetin, simsarn ve simsariyenin mülküne dalm, sömürüp semiriyor. Elbette dalacakt, her yeri alacakt…
Fazla uzatmaya lüzum yok: Belli ki TDK’miz "komisyon" u seviyor... “Mademki seviyor, bize laf dümez…” derdim ama bizi üpheye düüren hareketleri var. TDK lügatlerindeki “komisyon” un hâli perian… nsan sevdiine böyle mi yapar? Dorusu, TDK'ye hiç yaktramadm!..
TDK’nin Komisyon Perianl
Kör deneini beller gibi “TDK’den Bir Düzine Hata” diye balk atmaya almm bir kere; iyi mi oldu, kötü mü, bilmiyorum. Ama serinin yirmi üçüncüsü için u “düzine” kelimesi bana çok dar geldi. En iyisi, yirmi dördüncüyü de "komisyon" a vermek... Çünkü TDK’nin Büyük Türkçe Sözlük’ü ile Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü’nün “komisyon” maddesinde en az 25 hata var. ki düzineden fazla…
Büyük Türkçe Sözlük’te Komisyon Hatalar
Nazm Hikmet Ran’n “Kan Konumaz” kitabndan:
“Bir ermeni komisyoncu vardr:Artn Efendi.”
mla Hatalar (2 adet): “Ermeni” ismi büyük harfle balatlmam; iki noktadan sonra ise boluk braklmam.
***
Attila lhan’n “Batnn Deli Gömlei” nden:
“Akdenizdeki Amerikan üsleriyle…”
mla Hatas: “Akdenizdeki” kelimesinde kesme (’) iareti kullanlacakt: Akdeniz’deki.
***
Peyami Safa’nn “imek” eserinden:
“Beyolu tarafndaki numara Galatada Ömer Abid Hannda bir komisyoncu yazhanesini gösteriyordu.”
mla Hatas: “Galatada” kelimesinde kesme (’) iareti kullanlacakt: Galata’da.
***
Buket Uzuner’in “airler ehri” nden:
“Nevbahar Hanmn evine yabanclar tandlar.”
mla Hatas: “Nevbahar Hanmn” isminde kesme (’) iareti olacakt: Nevbahar Hanm’n.
Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü’nde Komisyon Hatalar
Sami Paazade Sezai’nin “Bütün Eserleri III” adl eserinden alnan cümle:
“Ve ayn sene de Pirene imendiferleri beynelmilel komisyonuna reis intihap olunmutur.”
mla Hatalar (3 adet): “Pirene imendiferleri beynelmilel komisyonu” sözü has isim saylr; dolaysyla “Pirene imendiferleri Beynelmilel Komisyonu” eklinde yazlmaldr.
***
Ahmet Rasim’in “Muharrir Bu Ya” adl eserinden nakledilmi cümle:
“Askeri komisyona ek görev olmak üzere, iki bin be yüz kuru maa zamm ile reis tayin klnm olduum...”
mla Hatas: TDK Yazm Klavuzu’na göre düzeltme (^) iareti “Nispet i'sinin belirtme durumu ve iyelik ekiyle karmasn önlemek için” de kullanlr. “A s k e r i” kelimesinin sonundaki harf aslnda nispet i’sidir ve bu kelime “A s k e r î” eklinde yazlmaldr.
Orijinal Olmayan Örnek Kullanmak: Yukardaki cümlede geçen “görev” kelimesini Ahmet Rasim kullanm olamaz; o “vazife” yi bilir, kullanrd ve TDK’nin “görev” ini asla bilemezdi. Çünkü kendisi TDK’nin kurulduu yl (1932) ölmütür. “Muharrir Bu Ya” kitab da 1926’da piyasaya çkm. Bu “görev” kelimesi büyük muharririn ölümünden on yl sonra, 1942’de – Türkçenin “vazife” sine son vermek için – TDK tarafndan üretildi.
Dolaysyla, TDK örnek cümle bulmak için “Muharrir Bu Ya” adl kitabn aslna deil, sahtesine müracaat etmi. Tabii ki oradan naklettii cümle de orijinal deil…
TDK lügatlerine böyle örnekler nasl giriyor? Anlamak mümkün deil…
***
Sevinç Çokum’un “Austos Baa” ndan iktibas edilen cümle:
“imdi o da tekalif-i milliye komisyonunda ya.”
mla Hatas: TDK burada “tekâlif” yazacak yerde “tekalif” yazm: apkay yerine koymam, Yazm Klavuzu’na yine uymam…
***
Tomris Uyar’n “Gündökümü” nden seçilmi cümle:
“Hah imdi önemli bir sorun tartlacak: hangi komisyonlarda kimler görev alacak?”
Noktalama Hatas: “Hah” kelimesinden sonra virgül (,) konmalyd.
mla Hatas: TDK bir yandan Yazm Klavuzu’nda “ki noktadan sonra gelen cümleler büyük harfle balar.” diyor, bir yandan da kendisi – yukardaki cümlede olduu gibi – bu dediine uymuyor. Nitekim Tomris Uyar’n bu cümlesinde iki nokta (:) iaretinden sonraki ksm da bir cümledir fakat küçük harfle balamtr.
***
Haldun Taner’in “Ölür se Ten Ölür Canlar Ölesi Deil” kitabndan bir cümle:
“Ahmet Kutsi Tecer’le birçok uluslar aras tiyatro kongresinde T Milli Komisyonu temsilcisi olarak birlikte katldk.”
mla Hatalar (2 adet): TDK burada “M i l l î” yazacak yerde “M i l l i” yazm. Yani apkay yerine koymam, kendi Yazm Klavuzu’na yine uymam… Ne yazk ki o kelime – resmî metinlerin çounda olduu gibi – burada da“M i l l î” olamam.
Burada “uluslar aras” diye (ayr) yazlan kelime ise TDK’'nin Yazm Klavuzu’na göre “uluslararas” eklinde (bitiik) yazlmaldr.
fade Kusuru: Cümledeki “kongresinde … katldk.” ifadesinin “kongresine … katldk.” eklinde kullanlm olmas lazm.
***
Ahmet Midhat Efendi’nin “Müahedat” ndan bir cümle:
“Sa taraf Havyar han, sol taraf Komisyon han ile mahdut olan Karaköy caddesine müntehî bulunan o ksa, güzel sokaa girildi.
mla Hatalar (5 adet): TDK’nin Yazm Klavuzu’na göre “Saray, kök, han, kale, köprü, ant vb. yap adlarnn bütün kelimeleri büyük harfle balar.” O hâlde yukardaki örnek cümlede geçen “Havyar han” ile “Komisyon han” sözleri “Havyar Han” ile “Komisyon Han” imlasyla yazlmalyd.
“Karaköy caddesine” deil “Karaköy Caddesi’ne” olacak.
Ayrca TDK lügatlerinde ve Yazm Klavuzu’nda bulunmayan “müntehî” kelimesi TDK’ye göre bugün apkasz ( m ü n t e h i ) olarak yazlmal. Düzeltme (^) iaretini kendi kstaslarna göre lüzumlu yerlerde bazen kullanmayan TDK’miz bazen de – yukardaki kelimede olduu gibi – lüzumsuz, hatta yanl yerlerde kullanyor.
***
Peyami Safa’nn “imek” inden bir cümle:
“Beyolu tarafndaki numara Galata’da Ömer Abid Hannda bir komisyoncu yazhanesini gösteriyordu.”
mla Hatas: “Ömer Abid Han” sözü bir çeit has isim sayldndan kendisinden sonra gelen ek, kesme (’) iaretiyle ayrlmalyd: Ömer Abid Han’nda.
***
Reat Nuri Güntekin’in “Damga” sndan:
“Becerebilirsen, bol komisyon alr, iyi para kazanrsn, diyordu.”
Noktalama Hatas: art ekinden sonra virgül konmayacan söyleyen TDK “Becerebilirsen” kelimesinde kendi dediine uymam. TDK kendi dediine uymuyorsa kim uysun?
***
Aziz Nesin’in “Adam Zorla Deli Ederler” inden bir cümle:
“Kazançtan yüzdeyirmibe komisyon üzerine anlatk.”
mla Hatalar (2 adet): TDK’nin kendine aykr hâlleri yalnz apkasnda deil hemen her eyinde görülüyor. te onun “Ayrsam m, yoksa birletirsem mi?” kararszlna bir örnek: yüzdeyirmibe… Bir üst satrnda “yüzde bir” diyen TDK, bu sefer “yüzdeyirmibe” diyor. Hâlbuki Yazm Klavuzu’na göre “yüzde yirmi be” olmal.
“Bu TDK’nin akl kark…” demeyeyim de ne diyeyim?..
***
Necip Fazl Ksakürek’in “htilal” inden bir cümle:
“Milyonluk resmi rüvet veya komisyonu da iddet ve infial ile reddetti.”
mla Hatas: Ayn zamanda cümlede manay da deitiren bir imla hatas: "Milyonluk resim" den mi söz ediliyor, yoksa "resmî rüvet" ten mi? Bunun cevab "resmi" kelimesinin imlasna bal: " r e s m i " mi, yoksa " r e s m î " mi?..
TDK’nin apkay kullanp kullanmama hususundaki aknlna sk sk ahit oluyorum. TDK'miz Ahmet Rasim’in “A s k e r î” sinden ve Sevinç Çokum'un “t e k â l i f” inden apkay arm, A. Midhat Efendi’nin “m ü n t e h i” sinin bana üürmü; Necip Fazl Ksakürek’in “r e s m î” sinde yine arm; apkay düürmü.
“Biz apkay hiçbir zaman kaldrmadk...” diyen TDK’lilere ben baka bir ey soruyorum:
“Siz bu apkay doru kullanabiliyor musunuz?”
Cevabnz ister komisyonda ister encümende verin…
Yazar: C.Yakup Þimþek |
22-01-11 |
||
|
E mail: c.yakup_simsek@dogrulus.com Yazar Hakknda Bilgi ve Dier Yazlar |
Tweet | ||
 |
 |
||
| AHMET | |||
TEÞEKKÜR |
Tarih : 22-01-11 | ||
Yakup Bey'in, artýk raðbet edilmeyen bir ecdad sanatýný ýsrarla yaþatmaya çalýþan bir sanatkâr gibi, kimsenin dert etmediði böylesi mevzularda dikkat, rikkat ve ýsrarla kalem oynatmasý teþekkür ve tebriðe þayan. Birgün hohlaya hohlaya buz daðlarýnýn eridiðini de görürüz inþaallah. Balýk bilmese de Hâlýk biliyor ya... Gam yok, devam Yakup Bey! |
|||
