Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÝL KALESÝ | Okunma Says: 2583 |
(TDK’den Bir Düzine Hata – 25)
TDK’nin resmî nternet sitesinde hizmete sunduu lügatlerde tespit ettiim hatalar bir yl akn bir zamandan beri TDK'DEN BR DÜZNE HATA balkl seri makalelerimde izah ediyorum. Büyük Türkçe Sözlük, Sesli Türkçe Sözlük, Kii Adlar Sözlüü, Terim Sözlükleri, Türk Lehçeleri Sözlüü, Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü, Türkiye Türkçesi Azlar Sözlüü, E ve Yakn Anlaml Kelimeler Sözlüü, Ekonometri Terimleri Sözlüü, Atasözleri ve Deyimler Sözlüü linkleriyle açlan sayfalarda tertip, imla ve noktalama hatas, cümle düüklüü, açklama yetersizlikleri vb. kusurlar hakikaten düzine düzine… Ben de bu hatalar düzine düzine tespit edip yazmay bir vazife saydm.
Bu lügatlerin yer ald nternet sitesi, TDK’nin verdii bilgiye göre 26.09.2006 tarihinden bugüne (21.03.2011) kadar 53555035 kez ziyaret edilmitir. Demek ki elli-altm milyon vatandamz, TDK’nin bu hizmetinden faydalanrken dizi dizi dil hatalaryla kar karya…
u ana kadar bulduum yaklak üç yüz adet hatann çou Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü’nde idi. Bundan dolay o lügate “TDK Lügatlerinin Hatalar ampiyonu” adn takmtm.
ampiyonun sitedeki yeri birkaç aydr TDK tarafndan kapal tutuluyor. (Levhas var ama dükkân kapal.) Zannediyorum, tamir ve bakmn yapyorlar. Kuvvetle muhtemel ki buna bendeniz vesile oldum. (Lügatlerinde yüzlerce hata bulup bunlar yazlarmda mevzu ettiimi TDK’ye bildirmitim. TDK’den Prof. . Halûk Akaln imzal teekkür yazs aldm. Makalelerimin heyetler tarafndan incelenip deerlendirilecei belirtiliyordu.)
Kendi adma memnuniyet verici…
Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü’nün bakm ve tamiri ne zaman bitecek, bilemem. Fakat TDK’nin de bilmedii bir ey var: TDK hatalar Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü’ne münhasr deil; TDK'nin hatalar, daha önce de belirttiim gibi, “Demâdem artar, eksilmez, tükenmez, bî-nihâyetdir.”
Aln, size TDK’nin en çok ziyaret edilen Güncel Türkçe Sözlük ve Büyük Türkçe Sözlük’ünden bir düzine hata daha…
TDK’nin lletli, Sebepli, Nedenli, Gerekçeli Hatalar
Güncel Türkçe Sözlük’te Madde Ba Hatalar
Güncel Türkçe Sözlük’te “sebep” ana maddesi altnda verilen “Birleik Sözler” unlar:
“sebep bilimi, arlatrc neden, arlatrc sebep, hafifletici sebep, mucip sebep, mücbir sebep, sudan sebep, sava sebebi, varlk sebebi”…
Bu sözlerin arasnda “arlatrc neden” ne aryor acaba? çinde “sebep” geçmemesine ramen “sebep” li sözlerin arasna girmesi, dadan gelip badakini kovarcasna “sebep” kelimesini dilimizden dehlemeye koturan u haddini bilmez “neden” in hâlâ gözünün doymadn gösteriyor.
Daha mantkl bir sebebi varsa onu da ancak TDK bilir. Varsa tabii...
Sonradan anladm ki TDK’ye ve “neden” kelimesine burada biraz hakszlk etmiim: Meerse Güncel Türkçe Sözlük’ümüz “sebep” ana maddesi altnda yeri yokken “neden” li bir söze yer verdii gibi, “neden” ana maddesi altnda da – yine yeri yokken – “sebep” li bir söze (arlatrc sebep) yer vermi…
Ama ben una karar veremedim: Bu yanllk, TDK hatalar için arlatrc bir sebep mi, yoksa hafifletici bir sebep mi?
Kurumlular bu hatalarna muhtemelen bir “sudan sebep” bulurlar…
***
Güncel Türkçe Sözlük ve Büyük Türkçe Sözlük’te Noktalama Hatalar
Güncel Türkçe Sözlük “arlatrc neden” sözüne örnek olarak Murathan Mungan’dan ald cümleyi öyle nakletmi:
“Böyle bir suç ilendiinde, akn arlatrc nedenleri ne kadar hafifletici neden saylr, bilmiyorum."
TDK bir yandan Yazm Klavuzu’nda “Metin içinde zarf-fiil ekleriyle oluturulmu kelimelerden sonra virgül konmaz.” diyor, bir yandan da kendisi – yukardaki cümlede olduu gibi – bu dediine uymuyor: Nitekim bu cümlede geçen “ilendiinde” kelimesi bir zarf-fiil eki (-diinde) ile tekil edilmi fakat kendisinden sonra virgül konmutur.
Güncel Türkçe Sözlük ayn örnek cümleyi “hafifletici neden” maddesinde de vermi ve yukarda belirtilen hatay tekrarlam. Ayn yanllar Büyük Türkçe Sözlük’te de vatandalarn karsna çkyor. Tabii ki hata yekûnu da dörde çkyor…
***
Güncel Türkçe Sözlük ve Büyük Türkçe Sözlük’te Açklama Hatas
Güncel Türkçe Sözlük, içinde “sebep” geçen “Atasözü, deyim ve birleik fiiller” arasnda verdii “sebep olan sebepsiz kalsn” bedduasn öyle açklam:
“herhangi bir kötü duruma yol açanlar için kullanlan bir ilenme.”
Bu açklamadan tatmin olamadk: “Sebepsiz kalmak” da bal bana bir tabir olmalyd ve farkl bir manas bulunmalyd. Nitekim TDK, Atasözleri ve Deyimler Sözlüü’nde geçen “sebepsiz kalmak” tabirini “yoksul bir duruma dümek” diye izah etmi… H. Fethi Gözler’in “sebepsiz kalmak” tabiri için yapt açklama da bu yönde: “mkânlar darald için geçim durumu zorlap yoksul hâle gelmek.”
Mademki “sebepsiz kalmak” TDK’ye göre “yoksul bir duruma dümek” demek; o hâlde “sebep olan sebepsiz kalsn” bedduasnn açklamas öyle olmalyd:
“herhangi bir kötü duruma yol açanlarn yoksul hâle dümeleri için kullanlan bir ilenme.”
Ayn yanl açklama Büyük Türkçe Sözlük’te de karmza çkyor.
***
Güncel Türkçe Sözlük ve Büyük Türkçe Sözlük’te Açklama ve fade Hatalar
Güncel Türkçe Sözlük, içinde “sebep” geçen dier bir kelime grubu ve bir askerlik tabiri olan “sava sebebi” ni açklamak için öyle bir ifade kullanm:
“Ülkeler arasndaki çeitli sebepler yüzünden sava ilanna yol açan olay veya konu.”
Bu açklamada lüzumsuz söz var: “Çeitli sebepler yüzünden” kaydnn ibareye katt, atlmas hâlinde ibareden eksilttii hiçbir ey yok…
Ayn ifade ve açklama hatasna Büyük Türkçe Sözlük’ü ziyaret ettiimizde de muhatap oluyoruz.
Doru ifade öyle olmalyd:
“Ülkeler arasnda sava ilanna yol açan olay veya konu.”
***
Güncel Türkçe Sözlük’te “gerekçe” kelimesinin hukuktaki manalarndan biri öyle açklanm:
“Bir yasann önerilmesi ve hazrlanmasnda, yasa tasarsnn hazrlan ve maddelerin düzenleni sebepleri.”
Bu tarifte virgüle kadar olan ksmn ibareye katt, atlmas hâlinde ibareden eksilttii hiçbir ey yok…
Bence tarif u iki ekilden biri olmalyd:
A) Bir yasann önerilmesinin ve hazrlanmasnn sebepleri.
B) Bir yasa tasarsnn hazrlan ve maddelerin düzenleni sebepleri.
***
Ayn kelimenin hukuktaki dier manas için u tarif verilmi:
“Mahkeme kararlarnda, kararn dayand yasal ve hukuksal sebeplerin gösterilmesi.”
Öncelikle “gerekçe” nin isim türünden bir kelime olduunu hatrlayalm. Baka dillerden gelmi olan ve Türkçede isim olarak kullanlan birtakm kelimeler, geldikleri dilde fiil manas tarlar. Bunlar Türkçede fiillerin -mak / -mek veya -ma / -me eklerini alm ekilleri (T. mastar Fr. infinitif ng. infinitive) gibi kullanlrlar:
talim: öretme, altrma
mukayese: karlatrma, kyaslama
tekerrür: tekrarlanma
entegrasyon: bütünleme
provokasyon: kkrtma vd.
Gelgelelim “gerekçe” kelimesi böyle deildir ve fiil manas tamaz. Bu sebeple onun tarifi bir hareketi deil, maddi veya manevi bir varl anlatmaldr.
Dolaysyla tarif öyle olmalyd:
"Mahkeme kararlarnn dayand kanuni ve hukuki sebepler."
***
Büyük Türkçe Sözlük'te Eksik Madde: llet
Güncel Türkçe Sözlük’te madde ba olarak yer alan, be (5) manas bulunan ve “illet etmek, illet olmak, köstebek illeti” gibi sözlerde geçen “illet” kelimesini TDK’nin nternet sitesinde hizmete sunduu Büyük Türkçe Sözlük’te aradnzda u karl görüyorsunuz:
“Söz bulunamad. Aadaki sözlerden birini mi aramak istediniz?”
“Hayr!.. Ben ‘illet’ i bulmak istiyorum…” diye tekrar aryorsunuz; yine ayn karl alyorsunuz ve illet oluyorsunuz.
TDK’nin ifadesiyle “Türkçenin bütün söz varln bir araya getiren ve ortak bir veri tabannda kullanma sunulan Büyük Türkçe Sözlük, yaz dilimizin söz varlnn yan sra bütün bilim, sanat ve spor terimlerini, yer adlarmz, kii adlarmz, bölge azlarmzdaki ve kaynaklarmzdaki sözcükleri, deyimleri içermektedir. Büyük Türkçe Sözlük, anlamn örenmek istediiniz herhangi bir sözün; ölçünlü dilde veya azlarda kullanlan sözcük, deyim, terim, özel ad olup olmadna bakmadan tek veri tabannda arama yapma imkân salamaktadr.”
Yine onlarn verdii bilgiye göre “Büyük Türkçe Sözlük’te söz, deyim, terim ve ad olmak üzere toplam 616.767 söz varl bulunmaktadr.”
616.767 kelime içinde “illetli” var ama “illet” in kendisi yok… Ne illetmi ama!..
TDK lügatlerine nternet yoluyla nispeten ucuz yoldan bakm oluyoruz ya, aklma u hikmetli söz geldi:
“Ucuzdur, vardr illeti; pahaldr, vardr hikmeti.”
Yazar: C.Yakup Þimþek |
21-03-11 |
||
|
E mail: c.yakup_simsek@dogrulus.com Yazar Hakknda Bilgi ve Dier Yazlar |
Tweet | ||
 |
 |
||
| Ýhsan Efendioðlu | |||
Sebep, Neden, Sorun |
Tarih : 22-03-11 | ||
Hocam; yazýlarýnýzda yanlýþ olan ile doðru olaný bir arada göstermeniz, yapýlan hatalarý net görmemizi saðlýyor, çok istifade ediyoruz. Sizin gibi bir dil ustasýnýn yazýsýna yorum yaparken de çok çekiniyorum. Ýnþallah doðru cümleler kuruyorumdur. Kolay gelsin. |
|||
