Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 6751 |
Etyen Mahçupyan'n eletirilerine cevap vermeye devam ediyoruz.
Mahçupyan'n u öncüllere dayandn söylemitik: Modernlik öncesi geleneksel toplumsal yaplar cemaatçidir, cemaatçi yaplar kapal toplumlardr; her cemaatçi yap hiyerariktir, her hiyerarik yap eitsizdir ve itaat istemektedir; eitsizliin ve itaatin olduu yerlerde zorunlu olarak ataerkillik vardr (Bkz. 14, 16 Nisan yazlarmz). Bugün bu kurgunun tarihte ne kadar dorulandna bakmaya çalacaz.
Saysz örnek vermek mümkün. lk örneimiz, kadim Arap toplumundan olsun. slamiyet'in zuhur ettii 7. yüzylda kabile yapsna dayal Arap toplumlarnda hiyerariye rastlanmaz. Kan ve akrabalk bann rol ald kabilenin reisi 'seçilir', ancak kabilenin geri kalan hiçbir ferdine göre herhangi bir ayrcal yoktur, tabir caizse 'eitler içinde birincidir'. Hz. Peygamber'in (sas) irtihalinden sonra -Mekke, Medine, Taif hariç- neredeyse Arap yarmadasnn tamamnda 'dinden dönen' kabilelerin itiraz Hz. Ebu Bekir'e biat etmemekti. Onlar namaz klmaya, oruç tutmaya, hacca gitmeye ve dier ibadet ve yükümlülüklere devam edeceklerini, ancak merkezî yönetime 'zekât' vermek istemediklerini söylüyorlard. Onlarn algsna göre, zekât içine alan biat, kabileleri Bizans ve Sasaniler gibi hiyerarik, eitsiz ve despot bir yönetime sevk edecekti. Bedeviler, açkça çevre imparatorluklardaki monariden ve derebeylik sisteminden korkuyorlard. Hz. Ebu Bekir büyük bir basiret ve kararllkla onlara kar direndi, Hz. Ömer de -Hz. Ali'nin destei ve yardmyla- ran' fethettikten sonra monariyle beraber toprak üzerindeki derebeylik sistemini ykarak onlar teskin etti.
Osmanl millet sistemi de hiç de tasvir edildii gibi hiyerarik deildir. Kapal cemaat ve baskc hiyerariyi bir parça çartran -o da Bat'daki kadar deil- gayrimüslim cemaatlerin kendi içyaplardr ki, bu büyük ölçüde kendi dinî ve tarihsel tecrübelerinden kaynaklanmaktadr. Modern zamanlarda Ermeni Kilisesi veya Fener Patriklii'yle, ksaca 'dinleri'yle balar dertte olan ateist, agnostik gayrimüslim aydnlar, Osmanl millet sistemini kapal, eitsiz, hiyerarik ve ataerkil olarak resmetmektedirler. Bu tarafsz bir tasvir deildir, tartmaya açk bir resim, yani geçmie dönük bir yorumdur.
Osmanllarda ve Selçuklularda, bir arada yaayan farkl dinî ve etnik gruplar sivil-medeni mekânlar ve hayat alanlarnn neredeyse tümünü ortaklaa kullanmaktadrlar. Halen canl örnei ksmen yaanan Mardin'de Müslümanlarla gayrimüslimlerin ibadethaneleri ve mezarlklar hariç dier bütün alanlar müterektir. Hatta birden fazla ailenin yaad geni ev öbeklerinde avlu (hayat alan) ve tuvaletler bile.
Modernlerin perspektiften bakldnda geleneksel bütün toplumsal, siyasi yaplar; cemaatler, tarikatlar, loncalar ve elbette aile de kapal cemaat yaplardr, hiyerariktir, eitsizdir ve ataerkil karakterdedir. Bu sadece bir yönüyle Bat toplumlar için geçerli saylabilir.
Bat'da adaletsiz hiyerariyi, baskc itaati ve ezici ataerkil kültürü besleyen tarihsel faktörler Kilise ve krallarn 'mutlakiyetçilik'i, sanayi devrimiyle ekonomik ve sosyal ilikileri domine etmeye balayan 'teknoloji' ve elbette her eyi dorudan veya dolayl yollarla kontrolüne geçiren 'ulus-devlet'tir.
Dou-slam kültüründe 'dairevi-sohbet gelenei' var ki, bunun esas Hz. Peygamber'in Sünnet'i olan 'sohbet ve sahabe modeli'ne dayanr. ah- Nakibendî öyle der: "Tarikatuna es sohbe, ke's sahabe (Bizim tarikatmz sahabelerinki gibi sohbet esasna dayanr)." Zannedildii gibi tarikat eyhi piramidin tepesinde oturan bir monark, guru, Brahman veya papa deildir; yol gösteren bir mürittir.
Devlet bakan imama, emire veya halifeye; ehirdeki valiye ve evin reisi kocaya/babaya 'itaat' edilir. Ama hepsinin üstünde Allah ve Rasulü vardr. taat mutlak deildir; çünkü "ma'siyette itaat yoktur." Bunun anlam itaat Münzel eriat'n belirledii "meru ve ma'ruf çerçeve"yle snrldr. Hukukun dna çklmsa bu, hukuk ihlalidir.
Yazar: Ali Bulaç |
22-04-11 |
||
| E mail: zaman. com.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
