Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÝL KALESÝ | Okunma Says: 2403 |
(TDK'den Bir Düzine Hata - 29)
TDK’nin Yol Hatalar
TDK’nin resmî nternet sitesinde sunduu lügatlerdeki muhtelif “yol” larda türlü türlü hatalar göze çarpyor.
Güncel Türkçe Sözlük, Büyük Türkçe Sözlük ile Atasözleri ve Deyimler Sözlüü’nde tespit ettiim bu “yol” hatalar unlar:
Virgül Eksiklii
Aadaki kelimelerin açklamalarnda art arda kullanlm sfatlar arasnda virgül (,) konmalyd:
otoyol Hzl bir trafik akm salamak amacyla yaplan, çok eritli, çift yönlü geni yol, otoban. (çift yönlü - geni arasnda)
tercihli yol Trafikte ana yollarn kenarnda veya ortasnda bulunan, belirli araçlara ayrlm özel yol. (ayrlm - özel arasnda)
yan yol Otoyollarn kenarnda, yerleim alanlar arasnda gidi gelii salayan ayrlm yol. (salayan - ayrlm arasnda)
bisiklet yolu Trafikte bisikletlerin gitmesine ayrlm dar yol. (ayrlm - dar arasnda)
cinyolu Tarlalarn arasnda görülen verimsiz topraklar. (görülen - verimsiz arasnda)
kou yolu Salkl yaam için orman içlerinde veya yol kenarlarnda özel olarak düzenlenmi erit hâlinde toprak yol. (düzenlenmi – erit hâlinde arasnda)
köprü yol Vadi veya rmak üstünden demir yolu veya kara yolunun geçiini salayan, ayaklar üzerine oturtulmu yüksek ve uzun köprü, viyadük. (oturtulmu – yüksek arasnda)
***
Yanl Yerde Kullanlan Virgüller
Aadaki sözler için verilen örnek cümlelerde ise virgül (,) yanl yerde kullanlmtr:
mavi yolculuk Keke arkeoloji de okusaydm, mavi yolculuklarmzda kefe çktmz bu canm Anadolu'yu anlamak için… -A. Erhat. (okusaydm,)
yol açmak Bize yol aç, erkân göster; yollar aç bize de, biz de adam srasna girelim. -K. Korcan. (bize de,)
***
Orijinal Olmayan Örnek
Bu lügatlerde “yollara dökülmek” sözü için Reat Nuri Güntekin’den bir cümle öyle nakledilmi:
“htiyar annemle büyük daym, uslanmak bilmeyen okul kaçan aramak için yollara dökülmülerdi.”
Reat Nuri Güntekin’in cümlesi orijinal görünmüyor: Onun “okul” kelimesini kullanm olmasna ihtimal vermiyorum.
***
Açklama Zayflklar
yolun açk olsun
“yolculara söylenen bir iyi dilek sözü.”
Açklama basit olmu: “Yolun açk olsun” neye dair bir iyi dilek sözü? Bu belirtilmemi. TDK’nin 30-40 sene önce hazrlayp bastrd Atasözleri ve Deyimler Sözlüü’ndeki açklama bu bakmdan daha kaliteli:
“Yolda bir engel, bir kaza ile karlamaman dilerim.”
***
yol yorgunu
“Yoldan gelmi ve yorulmu kimse.”
Bu izahta “yorgunluk” ile “yol” arasnda ba kurulmam. Bu ba u ifadelerden biriyle kurulabilirdi:
1. Yoldan gelmi ve bu sebeple yorulmu kimse.
2. Yoldan geldii için yorulmu kimse.
***
mla Hatalar
Bu lügatlerde “yola çkmak” sözünün ilk manas öyle açklanm:
“araca binmek üzere yolüstünde durmak.”
Burada “yolüstü” eklinde (bitiik) yazlan kelime ayr yazlmalyd: yol üstü
***
Ayrca Güncel Türkçe Sözlük ile Büyük Türkçe Sözlük’te madde ba olan “yolüstü” kelimesi de bitiik, yani yanl yazlmtr.
***
Güncel Türkçe Sözlük ile Büyük Türkçe Sözlük’te “mavi yolcu” sözü için A. Erhat’tan nakledilen cümle u imla ile yazlm:
"O zaman annem nereden bilsin benim bir gün en güçlü mavi yolcu olaca m?”
Burada soru eki alm gibi yazlan “olaca m” kelimesi aslnda “olacam” olacaktr.
***
fade Kusurlar
bir arpa boyu (gitmek, yol almak)
“Süfli gayeler, kütleleri ya olduklar yere mhlayan ve bir arpa boyu ileri götürmeyen sefil isteklerdir.” S. Ayverdi
Cümlenin tam aktarlmad belli: Tekrarl olarak kullanlan “ya” balama edat bir kez geçiyor. Cümlenin çok uzun olmas yarm nakledilmesine mazeret tekil etmez. Cümle u hâliyle bozuk görünüyor.
Peki, Sâmiha Ayverdi’nin cümlesini bozuk göstermeye TDK’nin hakk var m?
***
yoluna ba koymak
"bir amaca, bir gayeye yönelmek, bütün varlyla kendini vermek.”
Ayn manaya gelen (müteradif / sinonim) kelimelerle açklama iirilmi: amaç – gaye.
***
srat köprüsünden geçmek
“bir i yaplrken skntl, eziyetli durumlar içinde kalnmak.”
Burada “yaplrken… kalnmak” fiillerinin meçhul (pasif) çat ile kullanlmasna bir sebep yok. Dorusu “bir i yaparken skntl, eziyetli durumlar içinde kalmak.” olmal. Nitekim yukardaki tabire çok benzeyen felein çemberinden geçmek sözü TDK’nin Atasözleri ve Deyimler Sözlüü’nde açklanrken fiillerde meçhul (pasif) çat deil, malum (aktif) çat kullanlm:
“hayatta ac tatl günler görmü geçirmi olmak, olgunlam, deneyim kazanm olmak.”
***
yol
"Duygularn eitimi de en iyi sanat yoluyla olur.”
Virgül eksiklii sebebiyle ifade kusuru var: “yi” kelimesinden sonra mutlaka virgül olmalyd. Olmad için bu kelime “sanat” n sfat zannedilebilir, bu takdirde mana da deiir.
***
çevre yolu
“ehir trafiini aksatmamak amacyla yerleim yerinin dndan geçen ve ehir yollarna balanan ana yol.”
Bu ifadeye göre çevre yolu “ehir trafiini aksatmamak amac” tad için “yerleim yerinin dndan” geçermi. Daha basitçe söyleyelim: Çevre yolu denen, akll, insan haklarna saygl ve iyi niyetli yollar ehrin göbeinden geçmeye çekinir, trafii aksatmaktan hicap duyarlarm; bu yüzden de ehirlerin hep dndan geçerlermi…
Evet, aka filan deil, TDK ifadesi ancak böyle tefsir edilebilir.
Tabii ki “balanmak” fiiline de böyle bakmamz lazm: Yani çevre yolu, sevgi dolu yüreiyle gidip ehir yollarna balanyormu...
TDK’nin “süt” maddesinde de böyle bir bozukluk vard. Orada “Kadnlarn ve memeli dii hayvanlarn yavrularn beslemek için memelerinden gelen, besin deeri yüksek beyaz sv.” eklinde tarif edilen süte de bir maksat yükleniyordu:
“Kadnlarn ve memeli dii hayvanlarn yavrularn beslemek…”
Ey TDK, yaptn hata sebebiyle bak ne duygulu laflar ediyorum. Sen var ya sen, insan air yaparsn…
imdi tekrar çevre yoluna girelim ve fikir trafiini aksatmamak için ifadeyi öyle kuralm:
“ehir trafiini aksatmamak amacyla yerleim dndan geçirilen ve ehir yollarna balanan ana yol.”
Hadi, sen u çevre yolundan tekrar bir geç, ben de bu sevdadan geçeyim…
Yazar: C.Yakup Þimþek |
07-05-11 |
||
|
E mail: c.yakup_simsek@dogrulus.com Yazar Hakknda Bilgi ve Dier Yazlar |
Tweet | ||
 |
 |
||
