Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
Cumhuriyet'in Osmanl'yla bar?
Yaklak 200 yldr bu corafyada önemli deiimlerin gerçeklemesinde iç dinamiklerden çok d faktörler belirleyici oldu. Tanzimat Ferman'ndan, merutiyete pek çok önemli kararn hangi önemli olayn, daha dorusu yenilginin peinden geldiine bakmak bile bu çarpc gerçei fark etmek için yeterli.
Her ne kadar Osmanl ile Cumhuriyet'i bartrmak, Cumhuriyet'in baz temel deerlerine tarihsel köken bulmak isteyen tarih yorumcular bunu pek hatrlamak istemese de. Bir dönem Osmanl'y ve onun temsil ettii medeniyeti yok sayan bir tarih algsnn yerini sa-muhafazakar cenah aydnlaryla gelitirilen bartrc tarih yorumu ald. Bu çabada Cumhuriyet'in alâmet-i fârikas saylan deerlerin aslnda nevzuhur olmad tezinden hareketle bir tarihi köken bulma kaygs baskn. Bir zamanlar sosyalist düüncenin yerli bir kök, tarihî geçmi icat etme kaygsyla kurulan Osmanl ilikisine benzer bir arkaplan aray.
Cumhuriyet'in adeta yoktan kurulduu, Türkiye'yi çadalatrma tezinin geçmii silmek anlamna geldii tarih yorumunun tuhafl geç de olsa anlald. Sömürge sonras oluturulmu tarihsiz devletlerin bile kendine tarihi köken arad bir dönemde koca bir tarihle barmak, laiklik gibi ilkelerin tarihsel temellerini bularak adeta yerliletirmek için uygun frsatt.
Osmanl medeniyetinin üzerinde yükseldii, temellendii deerleri görmezden gelerek yeni bir Osmanl tanm yaparak, laikliin, modernliin, kapitalizmin temellerinin Osmanl'da olduu tezi üzerinden tarihle ile barma söylemi hayli revaçta. Buna en çok sevinenler de Osmanl sevdas adna, bir medeniyetin içinin boaltldn görmekten âciz nostaljik Osmanlclar ve "anl tarih" söyleminde donup kalan kesimler oldu.
Cumhuriyet'in ve Cumhuriyet'i kuran kadronun gökten inmedii bir gerçek. Hatta Cumhuriyet'in pek çok kurumunun kendinden daha yal olduu daha büyük bir gerçek. Silahl Kuvvetler'den, sanayi kurumlarna kadar pek çok temel kurum devletin kendinden daha eski.
Bu gerçekten yola çkarak Osmanl'nn aslnda yapmak istediini Cumhuriyet gerçekletirdi söylemi üzerinden kurulmak istenen meruiyet zemini son derece tartmaldr.
unu kabul etmek gerekir ki, klasik Osmanl düzeni kabaca 19. yüzyln bandan itibaren deimitir. Söz konusu bu sürece kadar bilinçli biçimde kapitalistlemeye direnen bir Osmanl iktisat anlay geçerliydi. Kendi dünya görüünden emin ve de marur bir Osmanl, askeri yenilgilerle balayan özgüven kaybnn yava yava dünya görüüne de sirayet ettii yeni bir durum vardr. Tanzimat Ferman okunduktan sonra "bundan böyle gavura gavur denmeyecek" sözü büyük deiim kararlarnn ne kadar kendiliinden, ne kadar 'dayatma' sonucu olduunun en bariz ifadesi olarak kulaklarmz çnlatmaya devam ediyor.
Fakat Osmanl'nn, dönemin Sanayi Devrimi ve kapitalistlemeyi gerçekletirmi büyük askeri güçleri karsnda dayatmalara açk haline ramen devletin dayand temel çerçeve, kimi zaman söylem düzeyinde kalma pahasna da olsa, korunmaya çalld. Hilafetin merkezi rolü, dinin hükmü, hep üst referans sistemi olarak varln korudu.
Osmanl'yla Cumhuriyet'i bartrmak adna Osmanl'nn aslnda nasl bir laik yönetim tarzna sahip olduu, batllama çabalarnn çok öncelere gittii örneklemeleri zorlama bir yol olsa gerek.
Bunu da yaptlar: Laiklii benimsetmek için Osmanl’y da kullandlar. Pes!
Osmanl'yla barma adna toplumun kültürel dokusuna yabanc bulduu, direndii kimi deerlerin benimsetilmesi için araçsallatrldn görmemek için gözü kapal Osmanlc olmak gerekiyor. Tarih yazmnn, tarihe bakn ideolojikletirildii Cumhuriyet'in ilk dönemindeki yaklam tersinden yeniden gündeme sürülmü oldu. Bu sefer o dönemin ideolojik baknn yanlln izole etme adna daha yumuak bir ideolojiklemeden söz ediyoruz demektir.
Sorun u ki: laiklik projesinden çadalamaya kadar Osmanldan tarihsel köken bulma iddiasndaki aydnlar, tarihçiler, siyaset ve sosyal bilimciler Kürt açlm konusunda Osmanl deneyimini neden görmezden gelirler?
(…)
NOT: Vurgular bize âittir. (Dorulu)
Yazar: Akif Emre |
17-09-09 |
||
| E mail: Mail Adresi Yok | Tweet | ||
 |
 |
||
