Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / CEMÝL MERÝÇ'TEN SEÇMELER | Okunma Says: 9286 |
SON YAPRAK1
Kimi banda taçla doar, kimi elinde klçla... Ben kalemle domuum. nsanlar kycydlar, kitaplara kaçtm. Kelimelerle munisletirmek2 istedim düman bir dünyay. iirle baladm edebiyata, cvldayan bir ku kadar rahattm yazarken, kulaklarmda bir ses uulduyordu, etrafmdakilerin duymad bir ses. Ve defterler kendiliinden doluyordu. Sonra ilmin, ilham dizginleyen sert disiplini… histen ve hissiden utan. Nazmdan nesre, öznelden nesnele atlay. 940'lardaki yazlarmn ayrc vasf, ukalâlk. Bat irfann ülke ülke, devir devir kefe çkan genç bir tecessüs3. lk kitabm 1942'de dodu4. Yetmi be sayfalk bir aratrma: Balzac5. Ve yüz sayfalk bir tercüme: Altn Gözlü Kz. Sonra Ferragus6, Duchesse de Langeais7 (kitapçda kayboldu). Otuzundaki Kadn8. Balkç Kz (kitapçda kayboldu). Kibar Fahielerin htiam ve Sefaleti9.
Fransz ve ngiliz edebiyatn Balzac'la beraber dolatm. Balzac' tanmasam romanc olmak isterdim. Yllarca nsanln Komedyas'yla uratktan sonra roman yazmaa kalkmak küstahlk olurdu. Düünce hayatma yön veren öteki ustalar: Rousseau10 ile bn Haldun11. Rousseau'dan Nietzsche'ye12, Nietzsche'den Hegel'e13 ve akirtlerine geçi. bn Haldun, slam dünyasndaki klavuzum.
Tiyatronun yabancsydm. Üzerinde rahatça kalem oynatacam tek saha kalyordu: deneme. Denemenin belli bir muhtevas yok. Her edebi nevi kucaklayacak kadar geni, rahat ve seyyal14. Kalplamam olduu için çekici. ki handikap var: Mazimize uzanmyor, çarmlar sevimsiz.
Hint Edebiyat15, Saint-Simon16, Bu Ülke17 veya Umrandan Uygarla18 ayni kaynaktan fkrdlar. Hint Edebiyat’nn "bilimsel" ve allm edebiyat tarihi ile ilgisi adndan ibaret. Kitapta yaayan, düünen, konuan: yazarn kendisi. Saint-Simon'da konu bir fikir adamnn karanlk ve muhteem maceras. Bir fikir adamnn, daha dorusu bir fikrin. Ama konuan ve düünen yine yazarn kendisi. lim: iskelet.
Monografi19, tenkit, edebiyat tarihi... imzam tayan her yazda ben yayorum. Bütün bu neviler kendimi anlatmak için bir vesile. Bir Balzac'n, bir bn Haldun'un, bir Makyavel'in20 arkasna gizleniyorum, kendimi yayorum onlarda... kendi öfkelerimi, kendi ümitlerimi, kendi ümitsizliklerimi. lediim türe insan getirdim, yaral bir çan insann.
Bir çan vicdani olmak isterdim, bir çan, daha dorusu bir ülkenin, idrakimize vurulan zincirleri krmak, yalanlar yok etmek, Türk insann Türk insanndan ayran bütün duvarlar ykmak isterdim. Muhteem bir maziyi, daha muhteem bir istikbale balayacak köprü olmak isterdim, kelimeden, sevgiden bir köprü. Sanat düüncenin, düünce mukaddeslerin emrinde olmal. Hakikat, mukaddeslerin mukaddesi.. Hakikat ve sevgi.
Hafzasn kaybeden bu zavall nesilleri biz mahvettik, bu cinayet hepimizin eseri, hepimizin yani aydnlarn.
Üslupta ilk ceddim: Sinan Paa21. Sonra Nazif22, Cenap23 ve Haim. Amacm: Yazar okuyucudan ayran bütün engelleri ykmak, sesimi bütün hiziplere duyurmak. uurun, tarihin, ilmin sesini. Öyle bir ifade yaratmak istiyorum ki, Türk insannn uyuan uuruna bir alev mzrak gibi saplansn. Sanatla düünceyi kaynatran srafil'in suru kadar heybetli bir dil.
Türk slam medeniyeti ahlâka, feragâte dayanan bir medeniyet. Gerçekletirdii deerler edebiyattan da, felsefeden de, ilimden de muazzez24. Ben bu mazlum medeniyetin sesi olmak istiyorum. Korumak istediim aheser: insann kendisi. Tarihine vecitle eildiim bu büyük, bu gerçek, bu mert insan Osmanl yaratm ve yaatm. Kendini tanmak irfann ilk merhalesi. Düünenin görevi insanndan kopan, tarihini unutan ve yolunu aran aydnlar irada çalmak: Kzmadan, usanmadan irat. Gerçek sanat ayrmaz, birletirir.
Arkamda kilometre talar ve yaprak yaprak dökülen rüyalar. Yeni bir kitab bitirmek üzereyim: Maaradakiler25. Eflatun'un maaras26 bu. çinde bizler varz. Beir Fuat'lar27, Ali Suavi'ler28, Hilmi Ziya'lar29... Türk aydnnn yüz yllk dram. Sonra da genel olarak Bat aydn ve Rus intelijansiyas...
Hayallerimin kaçta kaçn gerçekletirebildim, bilemem ki.
1 Maaradakiler, ltiim Yaynlar, stanbul 2002,s.279.
2 Mûnis: Allan allm, cana yakn, uysal, sevimli.
3 Tecessüs:ç yüzünü aratrma, aratrma merak.
4 Altn Gözlü Kz.189 sayfalk Balzac’tan tercüme edilen bu eserin 74 sayfas Cemil Meriç’in yazd bir önsözden olumaktadr.
5 Honore de Balzac: (1799-1850) Fransz ve dünya edebiyatnn en büüyk romanclarndan biri. Cemil Meriç’ten okuyalm: “eserlerini iki ezeli hakikatin kilise ve monarininnda yazdn söyler.”
6 Onüçlerin Roman-Ferragus: Cemil Meriç’in Balzac’tan tercüme ederek 1945 ylnda Yüksel Yaynevi tarafndan yaynlanan eser. Daha sonra eser Aye Bora tarafndan Çakallarn Ba Ferragus adyla Turkuvaz Kitaplar arasnda yaymlanmtr. Cemil Meriç’e kulak verelim: “Ferragus’ü okuyor musun? O sayfalar huzur içinde yazlmad. Souk bir oda, hayatn kalemiyle kazanmak zorunda kalan genç bir adam… Yllarca yaamak ve yaatmak için Balzac çevirdim.”
7 La Duchesse de Langeais: Lanje Düesi. Fransz yazar Honera de Balzac tarafndan 1834 ylnda kaleme alnan roman.
8 Otuzundaki Kadn: Cemil Meriç’in Balzac’tan tercüme ederek 1945 ylnda Arif Bolat kitabevi tarafndan yaynlanan eser.
9 Kibar Fahielerin htiam ve Sefaleti: Cemil Meriç’in Balzac’tan tercüme ederek 1946 ylnda nklap Kitabevi tarafndan yaymlanan 471 sayfalk eser.
10 Rousseau: Jean-Jacques Rousseau (1711778). Fransz Flozof ve sanatkar. Romantizmin kurucularndan saylr
11 bn-i Haldun: 1332-1406. Ortaçan en büyük filozofu. Sahabe Vail b. Hacer’in soyundan Tunuslu bir Arap. Yalnz Ortaça'n m? ngiliz tarihçi Arnold Joseph Toynbee(1889-1975)’nin u cümlelerini bir iltifattan ziyade bir itiraf olduunu Mukaddime’yi okumadan anlayamayz: “Mukaddime’deki tarih felsefesi, nevinin en büyük eseri. imdiye kadar, hiçbir ülkede, hiçbir çada, hiçbir insan zekâs böyle bir eser yartmamtr.” Bir de Cemil Meriç’e uzanalm: “Mukaddime bulutlar datan bir rüzgar… Tunuslu filozof bir kartal gibi yükselir bulutlara.” “Ortaçan karanlk gecesinde muhteem ve münzevi bir yldz; ne öncüsü var, ne devamcs. Mukaddime, çalar aydnlatan bir fecir, girdaplar, maaralar, zirveleriyle.”
12 Nietzsche: (1844-1900) Varoluçu Alman filozof.
13 Hegel: (1770-1831) idealist Alman filozof.
14 Seyyal: Akc ey, su gibi sv olup akan.
15 Hint Edebiyat: Cemil Meriç’in “O kitaba harf harf hayatm iledim, dört ylm sayfa oldu. Hint, rüyalarmla,hicranlarmla ben’im. Benim türbem, bu gün ziyaretçisi yok bu türbenin, yarn olacak m?” dedii 1964 ylnda yaymlad ilk telif eseri. Eser daha sonra, Bir Dünyann Eiinde ismiyle yaymlanmtr.
16 Saint Simon lk Sosyolog lk Sosyalist: Cemil Meriç’in 1967 ylnda yaymlad eserinin ad. Kendisini dinleyelim: “Hint Meçhule açlan bir kapyd. Meçhule yani insana dört yl Ganj kysnda vecitle dolatm, sa dediler... Saint-Simon’la uratm iki yl, çamz onunla balyordu, sol dediler. Hint’i yazarken tek amacm vard: Asya’nn büyüklüünü haykrmak, yani bir vehmi devirmek, bir iftiray yok etmek. Saint-Simon’u putlar ykmak için kaleme almtm. Her iki kitapta pein hükümlerin rahatn kaçrd. Ne solun houna gittiler ne san. Anladm ki bu iki kelime ayn kinlerin ayn cehaletin ifadesidir.
17 Bu Ülke: Cemil Meriç’in “ Bu sayfalarda, hayatmn tümünü, yani bütün sevgilerim, bütün kinlerim, bütün tecrübelerim var. Bana öyle geliyor ki hayat denen mülâkata bu kitab yazmak için geldim: etimin eti, kemiimin kemii” dedii 1974 ylnda yaymlad eseri.
18 Umrandan Uygarla: Cemil Meriç’in “Zirvelerle uçurumlar arasnda bir diyalog, aclarn ve ümitlerin kitab, bir devrin daha dorusu bir medeniyetin muhakemesi… göz karartc bir düüün grafii” dedii 1974 ylnda yaymlad eseri.
19 Monografi: Bilimsel alanlarda özel bir konu veya sorun üzerine yazlan inceleme, tek yaz
20 Makyavel: Niccolò di Bernado dei Machiavelli (1469-1527). Tarih ve politika biliminin kurucusu saylan Floransal düünür, devlet adam, askeri stratejist, air, oyun yazar. talyan Rönesans hareketinin en önemli figürlerinden biri. En ünlü eseri Hükümdar’da, politik edebiyatn tarihinde ilk kez iktidarn ele geçirilmesi ve korunmas gibi meselelerde dinî ya da ahlâkî kayglar dikkate almadan, “erei kendinde” olarak inceledi. Milli devlet fikrinin ilk büyük temsilcisi sayld. Görüleriyle laikliin siyasî yönden esaslarn ve çerçevesini de çizmi oldu. “Gaye vastay meru klar” diyerek özetledii fikirleri büsbütün olumsuz, ahlâksz ve ilkesiz bir politik hrsn anlatm olarak görüldü. Makyavelizm terimi bir düünce sisteminden çok, bir amaç için, her yolu mubah gören" politikacnn tutumunu anlatan suçlayc bir sfat olarak kullanlmaktadr.
21 Sinan Paa: (1440-1486). Yusuf Sinan Paa olarak da bilinir. Tazarruname’siyle maruf Osmanl âlimi, mutasavvf ve devlet adam.
22 Süleyman Nazif: (1870-1927) Servet-i Fünun dönemi Türk âiri, yazar ve devlet adamdr. Oda çann vebasndan kendini kurtaramad II. Abdülhamit düman ve ittihat ve Terekkî üyesi.
23 Cenap ahabettin: (1870-1934) Servet-i Fünun dönemi Türk âir ve yazar.
24 Muazzez: Çok aziz. Muhterem. Çok sevgili, kymettâr, izzetlendirilmi.
25 Maaradakiler: Cemil Meriç’in “nsanlk ayn sefil putlara tapan bir aknlar kafilesi. Hakikatte maarann içi de d da bir. 150 yldr bir gölgeler aleminde yayoruz. Kitap kendi insanndan kopan aydnn trajedisi. Amac yer alt maarasna bir parça aydnlk getirmek” diyerek takdim ettii, 1978 ylnda yaymlad eseri.
26 Eflatun’un Maaras: Eflatun, felsefe tarihinde oldukça mehur olan maara benzetmesini, özet olarak öyle aktarr: “Baz insanlar karanlk bir maarada, doduklar günden beri maarann kapsna arkalar dönük olarak oturmaya mahkumdurlar. Balarn da arkaya çeviremeyen bu insanlar, maarann kapsndan içeri giren n aydnlatt kar duvarda, kapnn önünden geçen baka insanlarn ve tadklar eylerin gölgelerini izlemektedirler. çlerinden biri kurtulur ve dar çkp gölgelerin asl kaynan görür ve tekrar içeri girip gördüklerini anlatmaya balar ama içerdekileri, duvarda gördüklerinin zâhiri olduuna ve gerçein maarann dnda cereyan etmekte olduuna inandrmas imkânszdr.”
27 Beir Fuat: (1850-1887) Türk askeri ve yazar. Abdülaziz’in yaveri. Ancak onu ünlü yapan intihardr. Kendi ifadesine göre annesi gibi sinir hastal sonucu ölmek istemedii için bileklerini keserek intihar etmitir. Ancak ölüm srasnda hissedilenleri bilimsel bir gözlem olarak kaydetmeyi de amaçlam, arkasnda birkaç satrlk bir tasvir brakmtr. Bu metin ve intiharyla ilgili mektuplar Ahmet Mithat Efendi Beir Fuad isimli eserinde yaynlamtr.
28 Ali Suâvi: (1838-1878). Osmanl Devleti’nin son zamanlarnda yaayan bir ylan, bir çban. En doru ifadeyle bir ngiliz ajan. Ne garip ki ehzadeba Camiindeki vaazlaryla ün kazand. Genç Osmanllarla Paris ve Londra’da beraber çalarak Osmanl aleyhine yazlar yazd, gazete çkard. V. Murad’ tahta geçirmek maksadyla 150 kadar Rumeli göçmeniyle II. Abdülhamit’e kar düzenledii baarsz suikast srasnda Yedi Sekiz Hasan Paa tarafnda bir tokat ya da bir tokmakla öldürüldü. Bunun üzerine kars olayla ilgili belgeleri yaktktan sonra Londra’ya kaçt. Ali Suavi, Dinde reform yapmak gerektiini, hutbenin her milletin kendi dilinde okunmasn srarla savunmutur. Suavi’nin bu fikirleri daha sonra Cemaletttin Afganî tarafndan savunulmutur.
29 Prof. Dr.Hilmi Ziya Ülken: (1902-1974). Felsefeci ve Sosyolog.
Yazar: Harun ÞAHÝN |
28-07-11 |
||
| E mail: harunsahin75@gmail.com | Tweet | ||
 |
 |
||
