Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / MAÂRÝF (Eðitimle Ýlgili Yazýlar) | Okunma Says: 7477 |
Her devlet kendine ya kendine özgü bir sistem gelitirir ya da baka sistemleri taklit eder. Osmanl Devleti yönetim biçiminden orduya, mali sistemden eitim sistemine kadar her alanda kendine özgü bir sistem gelitirdi.
Bu sistem pek tabii inanç manzumesine, ondan kaynaklanan ahlâkine ve dünya görüüne uygun olacakt.
Sistemin özü ayn inanca mensup bulunmak, yani Müslüman olmakt. Orta zamanlarda devlet kademelerinde yükselmenin ön art buydu. Osmanl’y yönetenler tüm inançlara sayg duymakla birlikte, kendi inançlarnn üstünlüünü kabul ederlerdi.
Öteki inançlara duyulan müsamahann kaynanda insana duyulan sayg vard. slam inancnda insan mukaddesti. nsan mukaddes olduu için tercihlerine (dini tercihler dâhil) müsamaha gösterilmeli, bu yüzden insan incitilmemeliydi.
Bunu eitim sistemine de yansttlar. Hristiyan çocuklar devirilip eitiliyor, kabiliyetlerine ve çalkanlklarna göre yükselmeleri, hatta devletin ikinci adam olmalar salanyordu. Bu sistem o günkü Avrupa’nn bilmedii bir sistemdi.
Osmanl devlet kurumlar, Müslüman olmak kaydyla herkese açkt. Herkes zekâsna, kabiliyetine, sadakatine ve liyakatine göre yükselirdi.
Sultan kinci Mahmud’a (1808-1839) kadar devam eden bu sistem “Resmi Öretim” ve “Sivil Öretim” eklinde iki ayak üstünde duruyordu.
Resmi öretimin en temel oca “Acemiolan Oca”yd. Sava esirlerinden veya Hristiyan vatandalardan seçilen çocuklar 3 ya da 8 yl süreyle Türk ailelerinin yannda kalr, edep-erkân, gelenek-görenek örenirlerdi.
Ondan sonra, hem nazarî hem de amelî bilgiler almak için “Acemiolan Oca”na gönderilirlerdi. Gelibolu’da ve stanbul’da bulunan Acemi Ocaklar, Yeniçeri Oca’na profesyonel asker yetitirirdi. (Türkiye’de birkaç yldan beri konuulan “profesyonel ordu”yu Osmanl ceddimiz 1300’lü yllarn sonlarnda, Sultan I. Murad [1362-1389] devrinde kurmutu).
Burada askerlik sanatn örenen acemiler ihtiyaca ve yeteneklerine göre dier ocaklara gönderilir, bir “usta” yeniçerinin gözetiminde piip olgunlamalar salanrd.
Acemi Oca’nda yetiip yeniçeri ortalarnda “usta-çrak” ilikisi içinde olgunlaanlar arasndan yeniçeri aalar, hatta sadrazamlar çkmtr.
Enderun Mektebi’ne gelince: Buna Enderûn Üniversitesi demek yanl olmaz.
Osmanl oluumu içinde ilk kez Sultan II. Murad zamannda kurulan Enderun, çeitli deiikliklere uraya uraya Osmanl’nn son yllarna kadar yaamn sürdürdü.
Balangçta ehzadeleri eitmek amacyla saray içinde kurulmutu. Sonralar devlet adam yetitiren bir üniversiteye dönütü. Hristiyan ailelerden devirilen çocuklardan dürüst, sadk, zekî, kabiliyetli ve fiziksel anlamda düzgün olanlar da burada eitime alnmaya baland.
Enderûn Üniversitesi’ne alnan örencilere öncelikle Kur’an- Kerim, tefsir, hadis, kelâm gibi dini dersler verilir, edebiyat, iir, gramer, Arapça, Farsça, matematik, corafya, mantk gibi ilimler bunlardan sonra gelirdi.
Yani önce salam uhrevi bir temel atlr, dünya o temelin üzerine ina edilirdi.
Amaç ahiret öncelikli insan yetitirmekti. Ahiret öncelikli insan, bilimden gelen gücünü insanlarn hayrna kullanr, günümüzde örneklerini skça gördüümüz (ikiz kuleleri vurmak) gibi, insanln ve insanlarn zararna kullanmazd.
Enderun örencisine “ç olan” denirdi. Buradaki eitimin çeitli kademelerinden mezun olanlar kabiliyetlerine ve ihtiyaca göre deerlendirilir, Osmanl Devleti’nin çeitli kademelerinde görev alrlard.
Osmanl Devleti, kendi kurumlarnda yetimeyenlere güvenmez, dolaysyla görev vermezdi. Bu durum, Türklerin devlet kademelerinden dland eklinde eletiriler almakla birlikte, durum böyle deildir. Öncelikle “devirme”yi “yabanc” saymak yanltr. Geçtii evreler devirmelerde yabanclk brakmamtr...
Hatrlamamz gereken bir husus da udur: Osmanl’y batran devlet adamlarnn içinde “devirme” devede kulak kabilindendir. Ne yaptksa biz kendi kendimize yaptk!
Kald ki, Osmanl bürokrasisinin tümüyle devirmelerden olutuu iddia edilemez. Divan ve tara tekilatlarndan yükselenler de vardr ve buralara genelde Türkler hakimdir. Zaten Kanunî’den itibaren Türk çocuklar da Enderûn Üniversitesi’ne alnmlardr.
Bürokrasinin asl kayna Divân- Hümâyûn’dur. Divan- Hümâyûn hem idarî, hem hukukî bir meclis, hem de bürokrasinin merkezi ve beynidir.
Devlet yönetimine ilikin her karar burada alnr. Her türlü yazmalar burada yaplr. Siciller, defterler, malî kaytlar burada tutulur ve her kayt burada saklanrd...
Anlayacanz Divan, zannedildii gibi, sadece arada bir toplanan bir “Bakanlar Kurulu” deil, saysz bürodan ve bürokrattan oluan bir kurumdur. “Divan Kâtiplii” denilen yüksek makama ise, usta-çrak ilikisi içinde zamanla ulalr.
Divandan yetimi ünlü devlet adamlarmzn yan sra ünlü ilim, sanat ve edebiyat adamlarmz da var. Kâtip Çelebi, Gelibolu’lu Mustafa Ali, Feridun Ahmet Bey bunlardan sadece birkaçdr.
Bir gün de inallah sbyan mekteplerinden söz edelim: Tabii siyasi gündemi daima kabark ve siyaset havas her zaman frtnal olan Türkiye’de bu tür yazlar hâlâ okuyan kalmsa...
Yazar: Yavuz BAHADIROÐLU |
14-10-09 |
||
| E mail: Mail Adresi Yok | Tweet | ||
 |
 |
||
