Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / CEMÝL MERÝÇ'TEN SEÇMELER | Okunma Says: 19637 |
Onunla ilk defa Sultan Aziz2 devrinde karlayoruz. Meclis-i Kebir-i Maarif3 ve Encümen-i Dâni4 âzasdr. Yazk ki, eyhin stanbul’da boy gösterii irfan tarihimiz için pek de hayrl olmaz. Darülfünun5 onun bir konumas yüzünden kapatlr(1871).6
Uzun zaman gözden ve gönülden nihan7 olan üstad, yllar sonra bir peri-i ilham8 sahnede olarak görüyoruz.
“Türk airi Mehmed Emin Bey’e9 Türkçülüü alayan, kendisinin söylediine göre Efganl eyh Cemaleddin’dir. Bu büyük slâm inklâpçs Türkiye’de Mehmed Emin Bey’i bularak, ona halk dilinde, halk vezninde, millet sevgisiyle dolu iirler yazmasn tavsiye etmitir” (Ziya Gökalp, Türkçülüün Esaslar10).
Edebiyatmzn o büyük “slâm inkilapçsna” yegâne borcu Türk Saz11 airi de deildir. Filhakika bir yandan Jön Türklerde12 “Türkçülük uurunu uyandrrken” (erif Mardin, Jön Türklerin Siyasî Fikirleri13) bir yandan da... Fakat Efganl bir eyhin, bir ümmetçinin türkçülük uuruyla ne gibi bir münasebeti olabilir? diyeceksiniz. Acele etmeyelim. Belki de Efganî âirane bir mahlasdr, Figanî gibi. Nitekim Ahmet Agayef’ten14 üstadn Efganllkla bir ilgisi olamadn öreniyoruz. “eyh hazretleri aslen Türktü, Âzerî Türküdür” (Türk Yurdu mecmuas, cilt I).
Evet; bir yandan da Mehmed Âkif’i irad15 etmektedir hazret. “Âkif’in siluetini16 çizebilmek için Efganl Cemaleddin ile Msrl Abduh’un17 portrelerini bir an bile gözden ayramayz. Srat- Müstakim18, mücahid-i slâm eyh Cemaleddin ile... âkirdi ve muhibb-i sâdk19 Msr müftüsünün izinden ayrlmamtr... Âkif’in Efganl hakknda hükmü udur: arkn yetitirdii ftratlarn en yükseklerinden biri” (Cerraholu20, Mehmed Âkif).
Yalnz Âkif’i mi? slâm’da teceddüt yaratmak isteyen bütün bir nesil onun akirdi. Daha sonra smet Paa’nn21 bavekilliini yapacak olan tannm din bilgini emseddin Günaltay’a22 göre “eyh, Peygamber kadar âyân- hürmet23, ona itiraz edenler Ebu Cehil kadar lânete müstehaktr. Çünkü eyh, Peygamberin zamanndaki slâml yeniden diriltmee kalkmtr” (slâm Mecmuas).
Bu muteber24 ehadetlerden25 anlalan u: Cemaleddin Efendi Efganî deil, Türkî’dir. Saysz tilmizi26 vardr. Milliyetçidir, ümmetçidir, slahatçdr. Hem mücahittir27, hem müçtehit28.
Üzülerek belirtelim ki, elimizdeki dier kaynakler, bu iddialara gölge düürecek mahiyettedir. Kimine göre eyh ranl bir iîdir (B. Lewis29, The Middle East and the West)30, Kimine göre Hazret-i Ali ahfadndan.31 (eyh Abduh). Onun Hintli olduunu söyleyenler de var (The Musulman mecmuas, 1936 hususi says ile 5 ubat 1937 tarihli nüsha).
Türk, ranl, Efganl, Hintli... Homeros’un32 vatan olmakla övünen yedi ehir, Cemaleddin’i paylaamayan dört ülke. Biri eski, biri yeni bir efsane.
öhreti dünyay tutan bu masal kahramannn insanla miras: Minnack bir Efgan tarihi ile küçücük bir Reddiye (Red ale’l-dehriyyin)33. Reddiye, birçoklarnn ismine bakarak vehmettikleri gibi, maddecilii cerh34 için yazlm teolojik35 bir eser deil, siyasî bir hicivdir.
(DEVAM EDECEK)
1Umrandan Uygarla. s.66-77. letiim yaynlar. stanbul 1998.
2 Sultan Abdülaziz: (8 ubat 1830 – 4 Haziran 1876). 32. Osmanl padiahdr. II. Mahmut ve Pertevniyâl Sultan'n oludur. Sultan Abdülaziz 1861 ylnda, 31 yanda iken tahta geçmitir. Sultan Abdülaziz Han “Erkan- Erbaa” diye adlandrlan Mithat Paa, Hüseyin Avni Paa, Mütercim Mehmet Rütü Paa ve eyhülislam Hasan Hayrullah Efendi’nin ve yandalarnn tertipledii bir isyan ile 30 Mays 1876’da tahttan indirilmi ve 4 gün sonra da katledilmitir.
3 Meclis-i Kebir-i Maarif: Osmanl devletinde Sait Paa’nn sadrazaml srasnda,1885 ylnda, eitim alannda en yüksek karar organ niteliinde oluturulan makam.
4 Encümen-i Dâni: On dokuzuncu asrn ortalarnda resmen kurulmu olan ilk Türk Akademisi. 21 Temmuz 1846’da toplanan Meclis-i Maârif-i Umûmiye’de alnan karar üzerine Ahmed Cevdet Paa öncülüünde kurulan Encümen-i Dâni’in hangi târihte ve neden lavedildii hakknda kesin bir mâlûmat yoktur. Bu ilk Türk Akademisi 12 yl kadar hizmet vermitir.
5 Darülfünun: Türkiye’de 1933 ylna kadar Üniversitelere verilen isim.
6 Bu konuma Darü'l Fünun'un açl konumasdr. Konumann mevzuu hakknda çeitli rivayetler vardr: Milli Eitim Bakanl’nn yaynlad slam Ansiklopedisi'ne gore: “San’atn faidelerine dair olan bu konferansta Cemaleddin Afganî peygamberlii de içtimai sanat ve meslekler meyannda zikretmiti", Kenan Akyüz: “peygamberleri birer cemiyet slahatçs olarak göstermesi üzerine, “peygamberlii inkâr ettii” isnadna uram diyor.
7 Nihan: Gizli, sakl. Bulunmayan. Mevcut olmayan, sr.
8 Peri-i ilham: lham perisi.
9 Mehmet Emin Yurdakul: (1869-1944) Milli Edebiyat döneminin öncü airlerinden biri. Türk Saz, Ey Türk Uyan, Cenge Giderken, Tan Sesleri aklmza gelen ilk eserleri. Hafzamzda yer eden iir Anodolu’dan Bir Ses. Hayretimizi celp eden konu u: Bütün kabiliyetsizliine ramen biz hala neden Mehmet Emin Yurdakul’a air diyoruz? Bazlarmz “Anadolu’dan Bir Ses”i okurken neden camide kaba softa yobazn cezbeden uzak “Allah” diye barmas gibi bir heyecan duyuyor? Anadolu’dan Bir Ses güzel bir iir mi? Hatta iir mi? Mehmet Kaplan tercümanmz oluyor: “ Baz sanat eserleri, bizzat, kendi içlerinde derin bir mana tadklar ve ahenkli bir yapya sahip olduklar için güzeldirler. Onlar, vücuda geldikleri zaman ve mekânn dna çkarsanz da halis altn gibi deerlerinden bir ey kaybetmezler. Baz sanat eserleri ise, deer ve mânâlar çevrelerine, içinde doduu veya göründükleri zaman ve mekâna borçludurlar. Baka bir çerçeve içinde sönük kalrlar. Anadolu’dan bir ses iiri bu sonuncu gruba girer. Bugün iyi niyetle de olsa, ona estetik bakmndan güzel bir iir denilemez.” En mehur iirlerinden “Brak Beni Haykraym”a bakalm. u msralarda ses unsuru ne kadar zayf, kelimelerin uyandrd tedailerin birbiriyle müsbet anlamda münasebeti neredeyse yok. Okuyalm:
“Ben en hakir bir insan karde duyan bir rûhum;
Bende esir yaratmayan bir Tanr’ya îman var;
Paçavralar altndaki yoksul beni yaralar;”
10 Türkçülüün Esaslar: Ziya Gökalp (1876-1924)’n 1923 ylnda yazd eserinin ad.
11 Türk Saz: Mehmet Emin Yurdakul (1869-1944)’un 1914 ylnda yazd iir kitab.
12Jön Türkler: Yeni Osmanllar adyla da bilinen bu grup 1865’te stanbul’da gizli bir dernek olarak kuruldu. Sadrazam Ali Paa’nn tepkisi karsnda dernein ileri gelenlerinden Mustafa Fazl Paa’nn çars üzerine dernek faaliyetlerine Paris’te devam etti. Jön Türkler 1871’den sonra hükümetle anlaarak genel aftan yararlandlar ve yurda döndüler. Bu hareket, Tanzimat ve sonrasnda yaplan yenilikleri yeterli bulmayarak, Osmanl Devleti’nin art arda yaad siyasi ve ekonomik krizlerden kurtulabilmesi için bir anayasa hazrlayarak merutiyetin ilan edilmesini, ülkede serbest seçimlerin yaplp Mebuslar Meclisinin oluturulmasn, Mebuslar Meclisinde müslüman olmayanlarn da temsil edilmesini, devlet ilerinin bu Meclis tarafndan denetlenmesini istiyordu.
13 Jön Türklerin Siyasî Fikirleri: erif Mardin’in 1964 ylnda yaynlad eserinin ad.
14Ahmet Agayef: Ahmet Aaolu(1868-1939). Türk siyaset adam ve gazetecisi. Karabal bir âileye mensup. 1909 ylnda Türkiye’ye göçüp Tercüman- Hakikat Gazetesi’ne bayazar olan Ahmet Aaolu, Ziya Gökalp, Mehmet Emin Yurdakul ve Yusuf Akçura ile birlikte hareket ederek Türkçülük cereyenna katld Türk Yurdu dergisini kurdu.
15 rad: Doru yolu göstermek, uyarmak.
16 Silüet: Bir eyin yalnz kenar çizgileriyle tek renk olarak beliren görüntüsü, gölge, Ne olduu anlalamayan karalt, gölge.
17 Muhammed Abduh: (1849-1905). Ehli Sünnet akidesine zt görüleriyle slâm dünyasn ve birçok Türk aydnn tesiri altnda brakan Msrl yazar.
18 Srat- Müstakîm: Austos 1908’de stanbul’da yaymlanmaya balayan ve Mart 1912’de ad Sebilü’r- Read'a çevrilen fikir ve siyaset dergisi.
19 Muhibb-i sâdk: Sadk dostu.
20 Cerraholu: Ahmet Nevzat Cerraholu. Bkz. Kerim Sadi.
21 smet nönü: (1884-1973) Osmanl’da Albay. Türkiye Cumhuriyetinde Orgeneral. Türkiye Cumhuriyeti ilk babakan ve ikinci cumhurbakan.
22emseddin Günaltay: (1883–1961). Tarihçi ve siyaset adam. smet nönü’nün Cumhurbakan olduu dönemde kurulan 18. Cumhuriyet Hükümeti’nin babakan.
23 âyân- hürmet: Hürmete layk.
24 Muteber: tibar edilen.
25 ehadet: ahitlik
26 Tilmiz: Talebe, örenci, çrak, küçük talebe.
27 Mücahit: Din uruna savaan, uraan, savaç
28 Müctehit: Ayet ve hadislere dayanarak yargya varabilen, fetva ve karar verebilen, mevhibe-i ilahiye mazhar din büyüü.
29 Bernard Lewis: (1916-...). Modern Türkiye’nin Douu isimli eseriyle tannan Yahudi kökenli Amerikal tarihçi ve arkiyatç.
30 The Middle East and the West: Ortadou ve Bat Bernard Lewis’in 1964 ylnda yaymlad eseri.
31 Ahfat: Erkek torunlar.
32Homeros: lyal ve Odysseia destanlarn yazd sanlan Yunan’l air.MÖ IX. Asrda yaad sanlmaktadr.
33 Red ale’l-dehriyyin: Tabiatçili Red anlamna gelen Cemâlettin Afganî’nin eserinin ad. Eseri Aziz Akpnar Arapçadan tercüme ederek 1956 ylnda Diyanet Yaynlar tarafndan yaynlanmtr.
34 Cerh: Yaralama. Hukuki terim olarak bir düünce, inanç veya iddiay çürütme.
35 Teoloji: lahiyat, tanr bilimi.
Yazar: Harun ÞAHÝN |
31-10-11 |
||
| E mail: harunsahin75@gmail.com | Tweet | ||
 |
 |
||
| Þener ÞEN | |||
ÖYLESÝNE |
Tarih : 31-10-11 | ||
Cemaleddin Afgani'nin bu günkü Ýslami reformistlerin babasý olduðu aslýnda kendisinin bir mason olduðunu söyleyenler var. EDÝTÖR: Deðerli okuyucumuz, sözünüzü destekleyen bir yazý linki veriyoruz: http://dogrulus.com/yazi/1919/MASONLUGUN-UC-SARIKLI-SOVALYESI-Afgn-Abduh-Resid-Riza.html |
|||
| AHMET | |||
HOÞ GELDÝNÝZ! |
Tarih : 31-10-11 | ||
Harun Hocam, bir gittiniz pir gittiniz. Birçok arkadaþ soruyor ne oldu Cemil Meriç yazýlarýna diye. Nihayet! Tekrar hoþ geldiniz. Böyle uzun aralar vermeyiniz. Selamlar. |
|||
