Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : TÂRÝH / TÂRÝHÝN ARA SOKAKLARI | Okunma Says: 4342 |
Bugünlerde gündeme gelen stuklal Mahkemeleri'nin zabtlarnn açlmas meselesi gözleri bir kere daha Cumhuriyet arefesinde yaanan olaan d artlara ve uygulamalara çevirdi. Bu çerçevede bildiim kadaryla ilk defa Ahmed Nedim imzasn tayan bir çalma 1993 ylnda neredilmiti. Aslnda o çalma ve daha öncesinde konuyla ilgili bölük-pörçük aratrmalar bu mahkemelerin çalma tarzna ilikin yeterli denebilecek fikri vermiti. Ama o çalmalara yansmayan nice hakikatler bu yeni süreçte gün yüzüne çkma ans bulacak; hep birlikte bekleyip göreceiz. Bu yazda Ahmed Nedim'in zikri geçen çalmasndan birkaç kesit sunacam:
Birinci meclis üç aylk çalma döneminin ardndan tatile girmi, "muhalif" mebuslar memleketin dört bir yanna türlü "görevlendirmeler"le datlmt. 1 Eylül 1920 günü yeni çalma takviminin ilk günüydü; "zorunlu" tatilin ardndan hayli eksik bir mevcutla toplanan Meclis'te ilk konumay "M. Kemal Paa'nn iznini ve desteini aldn" belirterek sözlerine balayan Mentee mebusu Dr. Tevfik Rütü bey yapt. Meclis adna çalacak ve "çok geni yetkilere sahip olacak" stiklal Mahkemeleri'nin kurulmas teklifini ilk dillendiren o oldu.
Ertesi gün hükümet adna Milli Müdafaa Vekaleti tarafndan bir baka teklif getirildi: "Firari Ceraimini rtikap Edenler Hakknda Kanun Tasars." Bu teklifler ilgili encümende görüülürken üçüncü bir hamle daha yapld ve bu yeni kanunu stiklal Mahkemeleri'nin uygulamas teklif edildi. Böylece operasyonun üç aya birletirildi ve ortaya, ast astk kestii kestik stiklal mahkemeleri ucubesi çkt. 18 Eylül gün Meclis Bakanl'na hükümetçe sunulan teklifte, 7'si Kastamonu, Eskiehir, Konya, Isparta, Ankara, Kayseri, Sivas'ta olmak üzere "derhal", dier 7'si ise Diyarbekir, Bitlis, Refahiye, Erzurum ve Van'da "lüzum görüldüünde" 14 stiklal Mahkemesi'nin kurulmas istendi.
Yaklak 10 senedir devam etmekte olan sava ve igal durumu elbette herkes tarafndan ayn metanet ve dirayetle karlanamyordu. Ordudan firar eden askerler meselesi, yukarda sözünü ettiim "Firari Ceraimini rtikap Edenler Hakknda" kanun çkartlmasn kaçnlmaz hale getirmiti. Buraya kadar anlalmayacak bir durum yok. Anlalmas, daha dorusu effaf bir yönetim anlay için "izah edilmesi" imkânsz olan, dönemin hükümeti tarafndan bu kanun teklifine yaplan bir ilavede stiklal Mahkemeleri'nin yetkilerinin olaanüstü geniletilmesi ve sadece firar olaylarna bakmakla yetinmeyip, her türlü sosyal ve siyasî duruma müdahale eden "devrim mahkemeleri" statüsüne kavuturulmasdr. Yukarda zikrettiim, "derhal" kaydyla açlmas istenen stiklal Mahkemelerinin says 8'e yükseltildi ve listede yer alan Kayseri çkartlarak yerine Pozant ve Diyarbekir eklendi ve memlekette "cumhur" adna karar verip kalem kracak "devrim mahkemeleri" icra-i faaliyete balad. Bilahare M.Kemal Paa tarafndan Trabzon ve Elaziz'de birer tane daha açlmas teklif edilen stiklal Mahkemeleri'nin says 10'u buldu ve bu mahkemeler "her türlü" davaya bakt.
lgi çeken mahkemelerden biri Eskiehir stiklal Mahkemesi'dir. Bu mahkeme yaklak 1,5 yllk süre içinde bakt 201 davada 3.487 san yarglad. Bunlardan 671'i idam cezasna çarptrld.
Bir dieri Konya stiklal Mahkemesi'dir. Burada kurulan 12 ayr Divan- Harp'te 1 hafta içinde 30 bine yakn insan sorgulanm, bunlardan 741'i idam edilmitir. Zaten hükümet nezdinde "yaftal" olan Konya ahalisine reva görülen bu muamele Meclis'te de yank bulmutu. Durumu incelemek üzere Konya'da kurulan stiklal Mahkemesi Divan- Harpler eliyle ilenen mezalimin üzerini tüy dikmi, 741 idama 43 idam daha ekledi.
Bu söylenenler, "birinci dönem" stiklal Mahkemeleri'nin bir ksmnn bir ksm icraatlardr. Temmuz 1921'de yeni bir teklifle -Ankara ve Konya'dakilerin yanna- Samsun ve Kastamonu'da da birer mahkeme açlmas teklif edildi. (Bir süre sonra bunlara Yozgat stiklal Mahkemesi de eklenecektir.) Ayn günlerde Topal Osman kuvvetlerinin elindeki "hücec-i kat'yye" marifetiyle oluturulan "icbarî irade"yle 7 saat süreyle Meclis'te "Bakumandanlk kanunu" görüülüp kabul edildi. Böylece dier bütün erklerin olduu gibi stiklal Mahkemeleri de "Bakumandan" M.Kemal Paa'ya balanm oldu!
Austos 1921-Temmuz 1922 tarihleri arasnda çalm olan bu mahkemeler dorudan M.Kemal Paa'ya bal olarak, onun atad üyeler marifetiyle icra-i faaliyette bulundular.
Bütün bu mahkemeler içinde tarihe iz brakan davalar bakan, Ankara stiklal Mahkemesi'dir. Bir sonraki yazda bu mahkemenin gördüü davalardan bazlarna deinelim.
Yazar: Dr. Ebubekir Sifil |
26-01-12 |
||
| E mail: milligazete.com | Tweet | ||
 |
 |
||
