Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
Fransa'nn soykrm suçlarn inkar yasasna Ermenileri de eklemesine yönelik gelitirilen savunmac tepkilerin toplamna bakldnda muhteem bir tutarszlk ortaya çkyor. Bir yanda modernlemenin, jakoben laikliin anayurdu saydmz, aydnlarmzn akln bandan alan medeniyetin beii Paris, dier yanda artk bize ait deil dediimiz düne ait bir eyden dolay aalanmann dayanlmaz çelikisi. Tpk Ermeni saldrlarnn balad dönemde bunlara kol kanat geren tavr karsnda "eyhü'l-muharririn" Burhan Felek'in Fransa'ya kar hayflan gibi. "Sarayn istibdadna kar ttihatçlar kollayan "özgürlükler yurdu" Fransa bize bunu mu yapacakt?" mealinde Milliyet'teki yazsn dudaklarmda buruk bir tebessümle okuduumu hatrlyorum.
Ne var ki bir zihniyet olarak ttihatçlk Osmanl aydnlar ve yöneticileri için bir krlmay, kopuu temsil eder. ttihatçlk bir imparatorluu datan aceleciliin ve özgüven kaybnn addr. ttihatçln hangi tarihsel artlarda doduu, nerede yanl yapt ayr bir konu... "Keke olmasayd" demek mümkün belki ama bu kekelere bakarak tarih yazlamaz. Fakat ttihatçlk tarihte kalm bir olgu olsayd nesnel koullar içinde tarihçi soukkanll ile ele alp defteri kapatmak mümkündü. Hem ttihatçln yol açt büyük krlmann sonuçlarn hâlâ yayoruz hem de bu zihniyet hâlâ devam ediyor.
Fransa hayran marur aydnlar çaresiz biçimde tutarszlklar yumana düüren; Amerikan rüyasndan hiç uyanmak istemeyen sonradan görme seçkinleri her yl Kongre huzursuzluuna iten; "soykrm" iddialar bata olmak üzere "Osmanl karanlndan" kurtulmann, çada medeniyete dahil olmann, Batllamann hazzn yaamaktan onlar alkoyan pek çok konuda yüzleilmesi gereken konu: ttihatçlktr.
Ne var ki elitlerimize kendi halkna tepeden bakarak, uygarlk kibrini yaama imkan salayann da bu ttihatçlk olduunu çok fark etmeyiz.
Evet, ttihatç üç paa imparatorluun dalmasyla sonuçlanan süreçte devre d kalm, örgütsel anlamda ttihatçlar daha sonraki dönemde, cumhuriyetin kuruluunda darda braklm olabilirler. Ne var ki bir zihniyet olarak ttihatçlk bu ülkede pek çok eyi belirlemeye devam etmitir. Enver Paa ve arkadalar yurdu terk edip Karadeniz'den Krm'a vardklarnda u karar almlard: "Biz bir siyaset izledik ve bunda baarl olamadk. Bundan sonra bize düen bekleyip sonucu görmek..." ekip Aslan'n anlattna göre (ttihatç bir Arap aydnn anlar, Klasik) bu konumann yapld gecenin sabahnda Enver Paa kimseye haber vermeden erkenden Kafkasya'ya doru yelken açacaktr.
Bu tecrübeden yoksun, aceleci, ruh hali olanca samimi olsa bile ideolojik temelleri nedeniyle büyük hatalara mahkumdu. Ülkeyi kurtarmak için modernlemeyi önceleyen bu kadro kurtarmak istedii devlet ve toplumun ruhuna ramen bunu denemek istedi. Kurtarc modernite aslnda çok kültürlü, çok etnisiteli bir imparatorluun yapsna da, dayand slamla da yabanc olmak gibi yaman bir çelikiyi içinde barndryordu.
ttihatçl en fazla açkta brakan pozisyon, hem ideolojik hem de siyasi olarak devleti kurtarmak adna modernlemenin iç dinamiklerini oluturmak isterken devletle çelimeleri ve bu süreçte de modernlemeyi tevik eden Avrupallarla (tam da Burhan Felek'in iaret ettii balamda mesela Fransa'yla) kurduklar ilikiler olmutu. Muhalefette hürriyet adna ttihatçlar destekleyen Avrupallar Osmanly tarih sahnesinden silmeye çoktan karar vermiti ve iktidar olduklarnda ttihatçlarn ideolojik ütopyalar ile siyasal olarak uçuk romantizmlerini kullanmasn çok iyi bildi. Batyla kurulan romantik iliki ttihatçlarn iktidara gelmesiyle sona ermiti. Avrupal devletler hem içerdeki ayrlkçl tahrik etmeleri bir yana onlar da felakete sürüklemekten çekinmeyeceklerdi. "Yeni Türkler" ise kendi gerçekliklerinden uzak olduklar gibi macerac bir gözü peklik yannda tepeden inme ve yüzeysel bir modernlemenin kurban oldular; memleketi de kurban ettiler.
Osmanlnn çöküü salt bir askeri yenilgi sonucu deildir. Allahuekber Dalar'nda tek kurun skmadan 90 bin askeri donduran felaketle, tek sesli bir ulus çkarma adna etnik ve dini arndrma projeleri ayn zihniyetin sonucudur.
Bunca felakete ramen Batllama hâlâ yegane kurtulu umudu idi ve onlarla birlikte yetien kadrolarn büyük ölçüde biçimlendirdii yeni devletin kodlarn belirleyici oldu.
ttihatçlk siyasi bir akm olmaktan çok ideolojik bir tutum olarak hala varln sürdürmektedir. Devlet içinde belli kesimlerin toplumla, siyasi aktörlerle kurduklar iliki biçimini, devleti yönetme, topluma yön verme ayrcaln adeta kaltsal olarak devralan bir zihniyet olarak alglamak gerekir ttihatçl.
ttihatçlkla yüzlemeden tarihle yüzlemek sözü karl olmayan bir söyleme dönüebilir. Ermeni meselesi bata olmak üzere mparatorluun dalmas ve bu süreçte yaananlarn bedeli hala ödetilmek isteniyorsa zamannda bu ittihatç zihniyetle ve Avrupa'yla kurduklar iliki biçimiyle hesaplalmad içindir. Örgüt olarak dta kalan ama zihniyet ve tutum olarak hep varln sürdüren bir yap söz konusu. Bunca yl ve halka ramen yürütülen yönetim tarznn seçkinci yöntemi baka nasl açklanabilir?
Yazar: Akif Emre |
02-02-12 |
||
| E mail: yenisafak.com.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
