Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
Endülüs gitti; Kagar gitmesin. Kagar, köklerimizden. Kagar'n gitmesi bir yanmzn yklmas demek. Kaç yüz yldr hep bir yanmz yklyor. Ykla ykla nereye dayanacak bu ykl? Kagar Dîvânü Lugati't-Türk demek; yani evimiz, ocamz demek. Kagar'n talan edilmesini lâkaydâne seyir mi edeceiz? (Dorulu)
Orta Asya'daki “büyük oyun”un jeostratejik ayrntlarna dalanlar muhteem medeniyetimizden elde kalanlara yönelik saldry umursamyor bile. Hayât stratejik hesaplarla okumaya altmz günlerden beri târih, kültür ve medeniyet meseleleri konumak dünyânn gerçeklerinden kopu olarak alglanr oldu ne yazk ki... Her türden 'deer'in ticârete elverili hâle geldii oranda kymet atfedildii küresel çada yayoruz ne de olsa.
Kagar, medeniyetimizin kadîm ehirlerinden biri. Badat, am, stanbul, sfahan, Grnata neyse Kagar da en az bunlar kadar medeniyet birikimimizi bugünlere kadar tayan ve yaatan merkez ehirlerden biri. Batda Grnata, douda Kagar... Grnata dütü, ama Kagar hâlâ direniyor.
Kagar, 19. yüzyln sonlarnda bir Alman oryantalistin verdii isimle “pek Yolu” üzerinde bir ehir olmaktan önce Kagarl Mahmut'la bize daha yakn bir kültür vahas. O kadar yakn ki, Halil nalck'n tesbitine göre stanbul'un fethine kadar Anadolu'da konuulan Türkçe Uygur Türkçesi'ydi.
Artk bize çok uzak gibi duran bu ehrin, aslnda, dili “varln hânesi” olarak gören Martin Heidegger'den mülhem söyleyecek olursak; Türkçe'nin en önemli kayna olan Dîvânü Lûgati't-Türk isimli eseri bize kazandran Kagarl Mahmut'tan dolay da 'öz hânemiz' olduu yeniden hatrlanmal.
Dou Türkistan'n yerine Sincan' tanyan Türk baknn ne Kagarl Mahmud'u ne de Kagar'n “ehr-i kadim”inin bana gelenleri tâkip etmeye mecâli yok. Çin mallarnn çöplüüne boulan tüketim itihâmzn kör ettii okumularmz bir medeniyeti temsil eden bu kadim ehrin Çin yönetimince yok ediliini bile görecek ilgiden, dikkatten, bilinçten mahrum.
Yine Amerikan basnnda çkan yazlardan haberdar olabildiimiz kadaryla Kagar Çin'in sömürgeci itihâsna kurban edilmek üzere. Çin kapitalizmi ovenizmle senteze giderek bir târihi yok ediyor.
Bunca asimilasyona, baskya direnen Uygurlar sindiremeyen Çin, yllardr doudan göç eden Çinlilerin hâkim olduu, modern tüketim toplumunu yerletirmek ve Uygur kimliini yok etmek için Kagar'n târihî ve sembolik deerlerine göz dikmi görünüyor. Kolonyalizmin tipik uygulamas olarak slâm dünyâsndaki târihî ehirler bir tür terk edilmilie mahkûm edilerek, sömürge yönetimlerince inâ edilen modern ehirlere kyasla köhne, geri, fakir brakld. Sömürgeci ile yerli olan arasnda bir tür kyas olmas için... Fakir de olsa Kuzey Afrika'dan, Balkanlar'a ve Orta Asya'ya kadar eski ehirler hayâtn kenarna itilerek ama onurlu direnii sürdürerek târihî mîrâs ayakta tutabildiler.
Kagar özelde Uygur Müslümanlarnn kimliklerini koruduklar, kendilerini bu ehirle tanmladklar bir yer.
Gelen haberlere göre, Çin igal yönetimi bu târihî ehrin dokusunu bozmaya karar vermi. Dev plazalar yükseltilmek için yklmak istenen târihî Kagar (ehr-i kadim) ayn zamanda Uygurlarn toplumsal ve kültürel dokularn tahrip edecek. Yaplan hesaplara göre en az 13 bin Uygur aile yeni îmar nedeniyle târihî ehirden göç etmek zorunda kalacak. New York Times'in verdii habere göre imdiden 900 âile göç etmi durumda.
Bu ykm durdurmak için özellikle internet ortamnda imzâ kampanyas düzenlenerek dünyâ çapnda bir duyarllk gelitirilmeye çallyor.
Türkiye'nin bir Çin, özelde de Dou Türkistan politikasnn olup olmad net deil. Türkiye'nin 3. olduu Dünya Futbol ampiyonas'ndaki maçta Türkiye lehine tezâhürât yapan Uygurlarn bile cezâlandrld bu ülke Kagar' yok etmeye karar vermi görünüyor.
Jeostratejik hesaplar aan, “varl/mz/n hânesi”ne yönelik saldrya kar duyarll olmayanlarn küresel aktör olma iddiâs olabilir mi?
Yaznn devam için tklaynz.
NOT: Vurgular bize âittir. (Dorulu)
Yazar: Âkif Emre |
14-07-09 |
||
| E mail: Mail Adresi Yok | Tweet | ||
 |
 |
||
