Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
Cemevleri ne olarak kapatlmt?
Türkiye'de gündeme oturmaya balayan "Alevi açlm" tartmas iç dinamiklerin basksyla olduu kadar d dinamiklerin de müdahil olduu bir süreçte yol almaya çalyor. Meselenin dini boyutu kadar sosyolojik ve tarihsel çerçevesi de bir o kadar belirleyici.
D dinamiklerin Alevilik konusunda ne türden bir yönlendirme yapabileceine dair pratik örneklerden biri, hep gözard ettiimiz Balkan deneyimidir. Bilhassa Arnavutluk deneyimi, Alevilie verilmek istenen form ve meselenin ne kadar politik ve stratejik amaçl kullanlabilecei konusunda son derece ibretlik bir örnektir. Arnavutluk Bektailiin en yaygn olduu bölgelerden biridir. Osmanl döneminde yaygn bir tarikat olarak dier tasavvufi ekoller gibi Bektai tekkeleri de serbestti. Bu anlamda 'çok dinli ve çok kültürlü toplum' modeli olmasnn yansra 'çok slaml' toplum modeli olarak Osmanl deneyiminin tezahür ettii alanlardan biriydi. Farkl dini anlaylarn birbirinden beslenerek, etkilenerek zaman zaman iç içe geçerek, kendini ifade imkan bulduklar bir yapyd.
Osmanl sonras, özellikle Enver Hoca döneminin totaliter ve kat din düman uygulamalar her türlü dini örgütlenmeyi, pratii yasaklad. Komünist yönetimin çökmesiyle birlikte kültürel kurum ve kaynaklardan mahrum Arnavutlar kendi köklerini yeniden kefetmek için adeta el yordamyla yol almaya çaltlar. Bu süreçte farkl Hristiyan gruplarn youn misyonerlik çalmalar, fakirlikle ba edemeyen Arnavutlar, onlara her türlü ekonomik imkan adeta saçarak etkilemeye çalt. Bu süreçte en örgütlü ve sistematik dini çalmann Hristiyan misyonerlerin çalmalar olduu söylenebilir. Müslüman halk, eksikliklerine ramen gönüllü dini çabalarla bu misyoner faaliyetlere kar direndi.
Arnavutluk adeta talya'nn arka bahçesi olarak görüldüü için Katolik Kilisesi, Avrupa'nn Müslüman çounlua sahip tek ülkesini Hristiyanlatrmak için tüm gücüyle çalmalarn yürütüyor. Dini anlamda ne kadar boluk olursa olsun Müslüman geçmii bu denli güçlü bir toplumun din deitirmesinin mümkün olmadn farkettikleri için slam içi bölünmenin gündeme getirilmesi stratejik olarak öncelendi. Arnavutluk'un Müslümanlarn çounluk olduu bir ülke olmas, yani slam ülkesi statüsü Katolik Kilisesi'nin hareket alann daraltabilirdi. Bu nedenle stratejik olarak Müslümanlarn aznlk durumuna düecei ya da çounluk oluturmayaca bir formülü empoze etmeye çalyorlar. Buna göre, yüzde yetmiten fazla olan Müslüman nüfus Sünni-Bektai olarak ikiye bölündüünde maksat hâsl oluyor. Böylece Bektailik ayr bir din olarak kabul ettirilecek, Müslümanlk da aznlk haline getirilmi olacak. Devletin önemli yerlerine nüfuz eden Katolik ve Ortodoks Arnavutlar, d dinamiklerden aldklar destekle, bu projeyi resmi devlet politikas haline getirmek için çalyorlar.
Türkiye'de modernleme süreci çok kültürlü toplumsal yapy ksrlatrd gibi resmi tanmn dndaki her türlü dini yorumu da kstlad. Bu çerçevede tarihi tecrübe olarak Alevilik meselesine dini ve toplumsal tecrübeden koparlm olarak çözüm arayna gidiliyor. Öncelikle d dinamikler açsndan bakldnda, bilhassa Avrupa merkezli olarak Aleviliin ayr bir din gibi kabul ettirilmek istendii görülüyor. Bunun açkça ifade edilemedii durumlarda Alevilik ve Sünniliin ayrtrc iki farkl balk olarak ele alnarak düzenlenmeye çalld her frsatta kendini belli ediyor.
Bir zamanlar Alevi taban Marksist hareketlerin tarlas olarak istismar etmeye çalanlar baarl olamadlar. slam dairesi içinde görülmenin dnda Alevilik tanmlarnn bir sonuç vermeyeceini seküler Alevi seçkinler de kabul etmi durumda.
Burada gözard edilmemesi gereken bir husus Aleviliin bir mezhep gibi alglanmasdr. slam içinde mezheplerin nasl olutuu bellidir:
Özellikle cemevlerinin camiye alternatif ibadet yeri gibi alglanmas, Sünni slam karsna daha seküler daha eklektik bir Alevi slam çkarma çabas laikçi çevrelerce destek görüyor.
Atatürk devrimlerinde en küçük deiimi irticann ayaklan olarak gören bu laikçi kesim Bektai tekkeleri gibi mekanlarn da bu çerçevede dier tekke ve zaviyelerle benzer uygulamaya tâbi tutulduunu görmezlikten geliyor. Burada Alevilerin kendi geleneksel ritüellerini icra edebilecekleri mekanlarn açlmasn isterken devrimleri esnetmekte hiçbir saknca görmemekteler. Alevilerin bu çerçevede cemevi açmasna kimse kar çkamaz. Ne var ki benzer statüde yasaklanan tasavvufi ekollerin toplanma mekanlar olan tekkelere eit serbesti tannmasna da kar çkmamalar beklenir.
Samimiyet testi cemevlerinin camilere alternatif ibadet mekan olarak gösterilmesinde deil benzer statüdeki oluumlara da serbesti tannmasnda belli olacak.
...
NOT: Vurgular bize âittir.
Yazar: Akif Emre |
02-02-10 |
||
| E mail: aemre@yenisafak.com.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
