ÂYET-İ KERÎME

Ey Peygamber! Dinlerine uymadÃ½kÃ§a Yahudiler de HrÃ½stiyanlar da senden asla hoÃ¾nut olmayacaklardÃ½r.

Bakara, 120.

HADÎS-İ ŞERİF

DÃ¼nya tatlÃ½ ve caziptir. Allah sizi dÃ¼nyada egemen kÃ½lacak ve nasÃ½l davranacaÃ°Ã½nÃ½za bakacaktÃ½r. DÃ¼nyadan ve kadÃ½nlardan sakÃ½nÃ½n.

MÃ¼slim, Rikak, 99.

SÖZÜN ÖZÜ

"Her kim selefin bilmediÃ°i bir amel icad ederse, Peygamber'in risalete ihanet ettiÃ°ini iddia etmiÃ¾ olur. Ã‡Ã¼nkÃ¼ din tamamlanmÃ½Ã¾tÃ½r (Maide, 3) O gÃ¼n din olmayan Ã¾ey bugÃ¼n de din deÃ°ildir."

Ãmam MÃ¢lik

Kategori : / CEMÃL MERÃÃ‡'TEN SEÃ‡MELER

Okunma Sayısı: 7009

Yazar: Harun ÃAHÃN

CEMÃL MERÃÃ‡'TEN SEÃ‡MELER (Yunan Mucizesi I )

YUNAN MUCİZESİ¹ (ı)

Bütün Kur’an’ları yaksak, bütün camileri yıksak, Avrupalının gözünde Osmanlıyız; Osmanlı, yani İslâm. Karanlık, tehlikeli, düşman bir yığın!

Avrupa, maddeciliğine rağmen Hıristiyandır; sağcısıyla, solcusuyla Hıristiyan. Hıristiyan için tek düşman biziz; Haçlı ordularını bozgundan bozguna uğratan korkunç ve esrarlı kuvvet. Genç cüce, müselsel² zilletler sonunda ihtiyar devin zaaflarını keşfeder; ahde vefa³, civanmertlik,⁴ merhamet... Aşağıdan alır, hulûs çakar⁵, yaltaklanır ve... nihayet alt eder devi. Cenk meydanlarında değil, yatak odalarında kazanılan bir zafer.

Zavallı Türk aydını...Batılı dostları alınmasınlar diye hazinelerini gizlemeye çalışır. Sonra unutur hazineleri olduğunu. Düşmanın putlarını takdis eder⁶, hayranlıklarını benimser. Dev, papağanlaşır.

Avrupalının Yunan-ı Kadim muhabbeti bir kendi kendine perestiş⁷, histeriye⁸ varan bir perestiş. Summer Maine⁹, “tabiatın kör kuvvetleri bir yana, kâinatta hareket eden ne varsa kaynağı Yunan” diyor. Asya’nın bu haramzâde¹⁰ mirascısına “tek yaratıcı” pâyesi ihsan eden Summer Maine, altı yıl Hint kanunlarıyla uğraşmıştı. Biliyordu ki, beşer düşüncesi en muhteşem meyvalarını Ganj¹¹ kıyılarında vermiş ve şiir Ganj kıyılarında kemalin şahikasına¹² erişmişti. Hegelci idi¹³, yani tekâmüle inanıyordu!

Her mucizeyi reddeden Renan’a¹⁴ göre, güneş altında tek mucize vardır: Yunan mucizesi. Yunanistan’ın tabii güzellikleriyle mest olan üstad, iklimle izah ediyordu bu mucizeyi. Ama “Akdeniz havzasının diğer bölgeleri neden böyle bir mazhariyetten¹⁵ uzak kalmışlar? Bu imtiyazlı toprak, medeniyet öncülüğüne neden devam edememiş?” gibi sorulara cevap vermiyordu Hayat-ı Yesu¹⁶ yazarı.

Geçen asrın bütün Türk düşmanları Helenizm¹⁷ bayrağı altında toplanırlar. Yunan yüceltildikçe, Osmanlıya karşı duyulan husumet de¹⁸ kabarır. Yunancılık bir baştan bir başa sarar Avrupa’yı. Bu yeni mezhep, İngiliz’le Rus’u, Alman’la Fransız’ı kaynaştırır. Byron’ın¹⁹ hayatına malolur bu kara sevda, Hugo’ya²⁰ neşideler²¹ ilham eder.

İslamiyet, Eski Yunan’ın mirasını titiz bir tahlile tabi tutmuş, değerli bulduğu bilgileri irfan²² hazinesine katıp, posayı²³ Avrupa’ya terketmişti. Osmanlı aydını için, sular altında kalan bir kıtaydı Eski Yunan. Olemp Tanrılarının²⁴ ahlâk dışı maceralarıyla, Pelopones haydutlarının²⁵ düzme menkıbeleri ne alâkadar ederdi onu?

O putperestler ülkesini ilk merak edenler, Abdulaziz devrinin Batı hayranı paşalarıdır. Maarif Nazırı Saffet Paşa,²⁶ “tercüme odası²⁷ hulefasından²⁸” Kostantinidi Efendi’ye²⁹ bir Yunan-ı Kadim Tarihi³⁰ ısmarlar. Eserine “besmele”yle başlayan bu gayrımüslim Osmanlıya göre, “milel-i kadim-i meşhureden³¹ Eski Yunanlar...mebadi-i medeniyete³² bir hayli emek ve hizmetlerde” bulunmuş, “ve içlerinde pek çok hükema-i benam³³ zuhur” eylemiş, “zaman-ı hükümetleri ahval-i âlem³⁴in tegayyür³⁵ ve teceddüdünü³⁶ mucib³⁷ olan nice nice vukuat-ı cesimeye³⁸ masdar olmuş³⁹” bir millettir. Ne yazık ki, “millet-i mezkûrenin⁴⁰ ahval ve âsârına⁴¹ dair lisan-ı Türki üzere yazılmış bir tarih” yoktur. Kostantinidi Efendi, Yunan paganizmini⁴² şöyle anlatır: “Yunanlılar âsâr-ı tabiiyeyi fünun⁴³ vasıtasıyla anlayamadıkları için onlara –hâşâ ki- uluhiyet isnat⁴⁴ edip mesela rüzgâr ve güneş ve ateş ve bahr-ı muhit⁴⁵ ve nehirler ve ormanlar Yunanlılar indinde bir ilâh adolunurlar, kezâlik⁴⁶ kuvvet ve şecaat⁴⁷ ve hüsün⁴⁸ ve maharet⁴⁹ ve san’at ve dirayet⁵⁰ gibi evsaf⁵¹ dahi” birer Tanrı sayılırdı. “Avâm-ı nâsın⁵² vehim ve hayali buralarda kalmayıp, mâbudlar⁵³ için bir iş-i pürâşub⁵⁴ dahi terennüm55 edildiğinden, zuumlarınca⁵⁶ zevat-ı ilâhiyınin⁵⁷ ahvâl-i acibedelerini⁵⁸, görüp geçirdikleri korkunçlu ve tehlikeli vakıaları uzun uzadıya yazarlardı. İşbu⁵⁹ efsaneler topluca olarak bir kitapta münderiç⁶⁰ ve Yunanlıların itikat-ı diniyesi⁶¹ kavâide⁶² merbud⁶³ olmayıp hemen cümlesi karma karış ve şâyân-ı taaccüp⁶⁴ bir takım hıkayat-ı garibeden⁶⁵ ibarettir”.

Bu ağırbaşlı kitabın Türk fikir hayatında ne gibi yankılar uyandırdığını bilmiyoruz. Bildiğimiz şu ki-Sadullah Paşa’nın⁶⁶ yarıda kalmış ve basılmamış İlyada tercümesi bir yana-Tarih-i Yunan-ı Kadim’in neşir tarihi olan 1870’den ilk Yunan Tarih-i Edebiyatı‘nın⁶⁷ neşir tarihi olan 1911’e kadar Yunan’ın "enafiz-i âsârı"ndan⁶⁸ hiçbiri dilimize aktarılmamıştır. Nihayet İkinci Meşrutiyet... Batılılaşma yolunda dev adımlarıyla ilerleyen ve Fransız edebiyatı ile sermedî⁶⁹ bir vuslat halinde yaşayan intelijansiyamızı yeni bir merak sarmıştır: kaynaklara inmek. Batı irfanının Yunan-ı Kadim’den başka kaynağı var mı? Resimli Kitab’ın⁷⁰ edebiyat tenkitticisi Raif Necdet⁷¹, arkadaşı Mehmed Rauf’un⁷² Yunan Tarih-i Edebiyatı’nı büyük bir muhabbetle selamlar: “mâzi-i edebiyata vukuf⁷³ peydah edemeyen bir sanat’kâr, istikbal-i edebiyata nasıl zaferle hükümferma⁷⁴ olabilir?... Artık Fransa’yı bir müddet ihmal edebiliriz. Çünkü, şimdiye kadar onunla çok meşgul olduk. Edebiyatımızı marîz⁷⁵, asabî, nisvî⁷⁶ yapan bu edebiyatla az bir müddet kat’-ı münâsebat⁷⁷ etmeyi ben edebiyatımızın sıhhat ve ciyâdeti⁷⁸ için lâzım addediyorum...Yunan-ı Kadim Târih-i Edebiyatı'nı tedkik, kurun-u ûlâ⁷⁹ edebiyatının en mühim ve en şâmil⁸⁰ bir safhasına nüfus etmek, yahut başka bir ifade ile edebiyatın menşeini⁸¹, safâhat-ı teessüs⁸² ve teşekkülünü⁸³görmek demekdir.”

Devam edecek

1 Umrandan Uygarlığa, İletişim Yayınları, İstanbul 1998, s, -17.

2 Müselsel: Birbirine bağlı olan, art arda zincirleme olarak gelen.

3 Ahde vefa: Sözünde durma, anlaşmaya sadık kalma.

4 Civanmertlik: Temiz, mert yaradılışlılık, yüce gönüllülük, yiğitlik.

5 Hulus çakmak: Dalkavukluk etmek, yaranmaya çalışmak.

6 Takdis etmek: Mübarek, kutlu, aziz kabul etmek, kutsamak.

7 Perestiş: Tapınma, delicesine sevme

8 Histeri: Duyu bozuklukları, türlü ruh karışıklıkları, çırpınma, kasılmalar ve bazen inmelerle kendini gösteren bir sinir hastalığı.

9 Summer Maine: Henry James Summer Maine (1822-1888). İngiliz hukukçu ve hukuk tarihçisi. Karşılaştırmalı hukuk, hususiyle ilkel hukuk ve antropoloji çalışmalarının öncüsü olarak görülür.

10 Haramzade: Haram ilişkiden doğmuş olan, gayrı meşru ilişki sonucu doğan kişi. Veled-i zina.

11 Ganj: Hindistan'ın kuzey topraklarından ve Bangladeş'ten geçen, yaklaşık 3090 km uzunluğundaki ırmak.

12 Şahika: Doruk, zirve, en üst derece.

13 Hegelcilik: Hegel ve ona bağlı olanların meydana getirdikleri, mutlak idealizm ve diyalektik yöntem anlayışlarını benimseyen, 1830-40 yılları arasında Almanya'da etkinlik kazanan felsefi ekol. Hegelciliğin genel niteliği idealizmdir.

14 Renan: Ernest Renan (1823-1892). Fransız yazar ve dinler tarihçisi.

15 Mazhariyet: Erişme, elde etme.

16 Hayat-ı Yesu: La Vie de Jesus (Hz. İsa’nın hayatı)Fransız yazarı ve dinler tarihçisi Ernest Renan’ın 1863 yılında yazdığı eseri.

17 Helenizm: Büyük İskender’in Helen İmparatorluğu döneminde sahip olduğu bütün topraklarda yaymak istediği Eski Yunan’a has toplu siyaset ve kültür politikası. Genel manasıyla Yunan medeniyetin tamamını ifade eder.

18 Husumet: Hasım olma durumu. Düşmanlık.

19 Byron: George Gordon Byron (1788-1824). İngiliz şairi ve tiyatro yazarı. Romantizm akımının önde gelen simalarından. 1823 yılında Yunanlıların Osmanlılara karşı isyanlarına bizzat katılmak gayesiyle Yunanistan'a giden Lord Byron, ateşli bir hastalığa yakalandığı için savaşa katılamadan ölmüştür.

20 Victor Hugo: (1802-1885) Sonbahar Yaprakları, Akşam Şarkıları, Yüzyılların Efsanesi, Sefiller… gibi eserleriyle meşhur; Cromwell önsözü ile romantizmin ilkelerini tespit eden Fransız şairi, tiyatro ve roman yazarı. Mavi Gözlü Yunan Çocuğu diye şiirler yazmış Türk düşmanlığını aşikâr etmek için. Hatırlayalım:

“Türkler geçti burdan, arkalarında harabeler ve matem bırakarak,

Chio, bu şarap adası artık karanlık bir taş yığını oldu.

Chio, çalılıkların gölgesinde…

Chio, kalın ahşaplarını seller vurdu.

Yamaçları, sarayları ve bazen akşamları

Dans eden bir kızlar korosu artık.” … diye devam ediyor. Şiirin sonu daha tahrik edici, adına masumiyet güzellemeleri dizilen mavi gözlü, masum, güzel Yunan çocuğu intikam zamanı dostum diyor, barut ve mermi istiyor Omanlıya isyan için:

“Bana gülümesemek ister misin ahşapların güzel kuşu?

Obuadan daha yumuşak bir sesle şarkı söyleyen

Ve zilden daha parlak olan..

Ne istersin? çiçek, güzel bir meyve ya da harika bir kuş?

Dostum dedi Yunan çocuğu, mavi gözlü Yunan çocuğu

Barut ve mermi istiyorum.”

Kaç vakit sonra bizden birisi çıkmış ve bir nazire yazmış: Emin Bülent Serdaroğlu’nun Kin’inden okuyalım:

“Dağlar lisana gelse de anlatsa hepsini,

Binlerce can dirilse de nakletse geçmişini!

Garbın cebin-i zalimi affetmedim seni ,

Türk’üm ve düşmanın sana kalsam da bir kişi..!”

21 Neşide: Bir toplulukta okunmaya değer şiir.

22 Irfan: Kelime olarak: Bilme, anlama, sezme, Gerçeğe ulaştırıcı güçlü seziş, varış, varışlılık. Gibi manalara gelse de Cemil Meriç ifranı “kültür„ karşılığında kullanır. Kültür kelimesine mana olarak denk sayılan kelimelerden onun tercihi ifrandan yanadır. “Umrandan hebersizdik, medeniyete ısınamadık, insanlığın tekamül vetiresini ifade için kendimize layık bir kelime bulduk: Uygarluk. Mazisiz, musikisiz bir hilkat garibesi.

23 Posa: Suyu alınmış her tür yiyecek maddesinin artığı.Tortu, çökelti.

24 Olemp Tanrıları: Yunan mitolojisinde Zeus kuşağı tanrılara verilen isim.

25 Pelopones haydutları: Peloponnesos, Mora Adası’nın eski adıdır. Adını bir efsane kahramanı olan Pelops’tan almıştır. Pelops MÖ. V. yüzyıllarda Atina’ya karşı mücadeleleriyle bilinmektedir. Pelops Olympos oyunlarını kurar ve Yunanistan’da büyük bir çığır açar.

26 Saffet Paşa: Mehmet Esad Safvet Paşa (1815-1883). Osmanlı devlet adamı. Tanzimat döneminin en önemli devlet adamalarından biri. Çeşitli nazırlık vazifesi ifa eden Safvet Paşa, Sultan II. Abdülhamit Han zamanında sadrazamlık vazifesi de yapmıştır.

27 Tercüme Odası: Babıâli Tercüme Odası. 19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde başta diplomatik ilişkiler olmak üzere yabancı dil bilgisi gerektiren her durumda Avrupa dillerinden çeviri vazifesini üstlenmek üzere Müslüman tercümanların eğitildiği ve görev yaptıkları kurum. 1821'de kurulan Tercüme Odası, 1871'de Hariciye Nezaretinin bir bürosu haline dönüşerek varlığını imparatorluğun yıkılışına kadar sürdürmüştür.

28 Hulefa: Halifeler.

29 Kostantinidi Efendi: 1908-1912 Rum asıllı İstanbul'da Meclis-i Kebir-i Maarif üyesi.

30 Tarih-i Yunanistan-ı Kadim: Kostantinidi Efendi’nin 1870 yılında yazdığı eseri.

31 Milel-i kadim-i meşhure: Meşhur eski milletlerden.

32 Mebâdi-i medeniyet: Medeniyetin ilk unsurları, başlangıçları.

33 Hükema-i benam: Meşhur bilginler

34 Ahval-ı âlem: Dünyanın gidişi.

35 Tegayyür: Zıt olma, başka türlü olma, uymama.

36 Teceddüt: Yenilik.

37 Mucip:Gerektiren, gerektirici..

38 Vukuat-ı cesime: Büyük olaylar.

39 Masdar olmak: Kaynak olmak.

40 Milel-i mezkûre: Adı geçen, zikredilen milletler (Yunan).

41 Asar: İzler, nişâneler, alâmetler,eserler.

42 Paganizm: Hristiyanlığın başlangıcını izleyen ilk yüzyıllarda, özellikle kırsal kesimlerde yaşayanların uzun süre bağlı kaldıkları çok tanrıcılığa Hristiyanların verdikleri ad. Çok tanrıcılık.

43 Ȃsâr-ı tabiiyeyi fünun: Tabiat bilgisinin eseri, unsurları.

44 İsnad:Bir düşünceyi, bir konuyu bir kişi veya sebebe dayandırma.

45 Bahr-ı muhid: Okyanus

46 Kezalik: Bu, bu da öyle

47 Şecâat: Yiğitlik.

48 Hüsün: Güzellik.

49 Maharet: İş görmede beceri, uzluk, ustalık.

50 Dirayet: Zekâ.

51 Evsaf: Vasıflar, sıfatlar.

52 Avam-ı nas: İnsanların cahil kesimi.

53 Ma’bud:Kendisine ibadet edilen, tapılan.

54 İş-i pürâşub : İş bozanın, iş karıştıranın işi.

55 Terennüm: Mırıldanma, güzel ve alçak sesle şarkı söyleme, anlatma, ifade etme.

56 Zuum: Batıl zan, sanı, boş inanç.

57 Zevat-ı ilâhi: İlahi zatlar.

58 Ahval-i acibedeler: acayip haller, şaşılacak haller.

59 İşbu: Bu, özellikle bu.

60 Münderiç: Bir şeyin içinde yer almış.

61 İtikat-ı diniye: Dini inançlar.

62 Kavaid: kaideler, usüller.

63 Merbud: rapt olunmuş, bağlanmış.

64 Şâyân-ı taaccüp: hayret edilecek şey.

65 Hıkâyât-ı garibe: acayip hikayeler, garip hikayeler.

66 Sadullah Paşa: (1838-1891) Lamartine’den yaptığı “Göl” tercümesi ile ve “Ondokuzuncu Asır” adlı manzumesiyle tanınan Tanzimat devri devlet adamı ve şairi. Bâb-ı Ȃli Tercüme Odası çalışanı ve Ticaret ve Ziraat Nâzırı.

67 Yunan Tarih-ii Edebiyatı: Eserin asıl adı: Yunan-ı Kadim Tarih-i Edebiyatı. Mehmet Rauf'un 1911 yılında yayınladığı eseri.

68 Enafiz-i âsâr: nefis, güzel eserler.

69 Sermed: Daima, sürekli, devamlı.

70 Resimli Kitap: Eylül 1908 de 10 Mayıs 1914 e kadar yayımlanan kırk ciltlik derginin adı. Fecr-i Ȃti ve sonrasında yayın hayatını sürdüren bu edebiyat dergisi, Fecr-i Ȃti’nin 20-30 yaş aralığındaki genç edebiyatçıları, özellikle Yakup Kadri, Celal Sahir, Ahmet Haşim, Müfit Ratip, Mehmet Fuat ve Ali Canip yazılarını neşretmiştir.

71 Raif Necdet Kestelli: (1881 - 1936) Meşrutiyet, Millî Edebiyat ve Fecr-i Ȃtî döneminde hususiyle tenkit türünde eserler veren hikâye roman yazarı ve edebiyat nazariyecisi.

72 Mehmed Rauf: (1875-1931) Eylül romanıyla maruf Servet-i Fünün dönemi roman yazarı.

73 Vukuf : Anlama, bilme, bilgi.

74 Hükümferma: Hüküm süren

75 Mariz: Hastalıklı, hasta olan.

76 Nisvi: Nisa taifesine mensup, kadınlarla ilgili.

77 Kat’-ı münasebet: İlişkiyi kesmek.

78 Ciyadet: İyilik, güzellik.

79 Kurun-u ula: İlk çağ.

80 Şamil: İçine alan, kaplayan, kapsayan.

81 Menşe’: Kaynak.

82 Safaat-ı teessüs: Oluşum saf’aları.

83 Teşekkül: Belli bir varlık ve biçim kazanma. Kurulma. Örgüt.