Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / CEMÝL MERÝÇ'TEN SEÇMELER | Okunma Says: 5451 |
Altn ça ne zaman sona erdi, bilen yok. Üstureler2 ezelden beri karamsar: airler ezelden beri ümitsiz. Tevrat da, Upaniatlar3 gibi korkunç kehanetlerle dolu. Mâzide tufan, istikbalde kyamet. Ve dünya bir gözya vadisi, bir vehim, bir rüya.
Gök sar, toprak düman, insan zavall. Gerçei inkâr, gerçek ile savan tek yolu. Bedbinlik4 bir zrh eski çalarda.
Sonra diz çöker canavarlar, uysallaan tabiat, zaferden zafere koan insan.
Dünya ile bir sava balar, Michelet’ye5 göre, dünya ile sona erecek bir sava: insann tabiatla, ruhun maddeyle, hürriyetin kaderle sava. Tarih, bu sonsuz kavgann hikâyesidir. Üstünlük insanda. ki dümandan biri hep ayn, öteki boyuna güçleniyor. Alpler6 büyümediler fakat biz Simplon’u7 atk. Rüzgârlar ve dalgalar yine eskisi kadar cokun, ama artk söz geçiremiyorlar buharl gemilere.
Nihayet “homo economicus”un8 yani burjuvazinin hâkimiyeti, Tanr’ya ve mukaddes’e açlan sava. Tek mabet: banka, tek mabut: altn buza9. Hürriyetin ve gururun sarholuu. Fetihler, fetihler.
Bat Avrupa yüz milyonlarca nüfuslu bir ehir. Bütün dier ülkeler, bu ehrin banliyösü10. Görevleri: dev ehrin sanayi mamullerini alp, ona hammadde hazrlamak. Sombart11, birbuçuk asrdan beri Bat Avrupa ile Amerika’da olup bitenlere akl erdirmek için eytan’a inanmak lâzm, diyor. Bizi gökten koparp, maddenin esaretine sokan o.
Avrupa insan Galile’ye12 kadar kosmosla13 kendi arasnda muhteem bir âhenk vehmediyordu: dünya kâinatn merkezi idi, insan dünyann erefi. Bu inancn sarsl, kalabaln uurunda büyük yanklar uyandrmaz.
nsan, alelade bir hayvan olduunu geçen asrn ortalarna doru örendi. Biyolojik tekâmül nazariyesi14, yeryüzü deerlerini altüst ediyordu, ama yüceltiyordu da insan. Bir fetih müjdecisiydi Darvinizm15. Terakki16 inancn ilmiletiren bir nazariye. Avrupal tabiat da, toplumu daha ileriye, daha mükemmele götürenin ayn tekâmül olduuna inanr. 1815’ten 1940’a kadar Bat düüncesine ferman dinleten inanç bu.
Bat insan, kendisi ile kosmos arasnda hiçbir münasebet olmadn ilk defa atom çanda anlar. Âlimler afallar, romanclar arr. Artk en sk duyulan kelimeler; nisbetsizlik, abes, akl-dlk. Tek kâinat (univers) deil, bir çok kâinatlar (plurivers) var, ilme göre. Büyüü yöneten kanunlar baka, küçüü yönetenler baka. Kâinat bir ürperti, bir tesadüf, bir ak. Sonsuz bir düzensizlik içinde, geçici bir düzen. Kosmos’un douu oldukça yeni bir macera. Hiroima’daki patlaya17 benzeyen bir oluum, ama çok daha yava. Bilinmeyen bir andan itibaren, dört dönen bir bulutsu (nebülöz) sana. Sonra üzerinde bulunduumuz garip toz yn. Belki de daha birçok yldzlarda beliren hayat. Ve boyuna gelien nebatlar, hayvanlar baa. Nihayet nasl ve niçin doduu bir türlü anlalmayan insanolu.
lmin son sözü, ümitsizlik mi? Kosmos Tanr’nn olmadn m haykryor? nsan, tabiattaki topyekûn tekâmülün anahtar. Kendi uuruna varan tekâmül. Eskiden soyunun kâinatla sona ereceine inanyordu. Sonra yeryüzü ile birletirdi âkbetini: s deiecek, atmosfre bakalaacak, yaamak imkânszlaacakt. Nihayet anlad ki, kökünü kurutacak kurt kendi içinde. Bu korkunç yalnzlk, bu bir bana kal, yeise18 sürüklüyor Avrupaly. Kimi, zamann uzunluundan medet umuyor: rasgele bir soyun tabiî ömrü on milyonlarca yl. mtiyazl bir varlk olan insan, neden çok, çok daha uzun yaayamasn? Kiminin teselli kayna: uzaya göç. Ama göklerden tek misafir gelmedi ki, böyle bir ümide kaplalm. Artan nüfus, boulan insan, azgnlaan tahrip insiyak19.
ki yol var insanlk için: kendi kendini imha veya gerçekten insanlamak. nsanlk tek merkeze yönelen bir tür: öteki türler gibi dalc deil. Bu biricik düünen türün sonu çözülü olamaz. Mekân ve zaman aacak insan. Bu kanatlan, birlemenin, birlikte düünmenin eseri olacak. Birlikte düünmek, kiilii ortadan kaldrmaz, gelitirir. Ama düüncelerini bakalarnnkilerle birletirmek için, onlar sevmek, onlarla kaynamak gerek. Kurtulu bu uurlanta. Düünen insanl hayata balayacak olan maddî bir rahat deil, kendi kendini ama, bütünlemedir.
Filozof papaz, Teilhard de Chardin’in20 (1881-1955) Avrupalya tavsiyesi: Hristiyanla dönü; daha geni, daha uurlu, daha ilmi bir Hristiyanla. Önce ruhun ölümsüzlüüne inanmak gerek. nsanlk bu inanç sayesinde zaferden zafere koabildi; bu inanc kaybettii gün, yeise düecek, hiçbir gayret harcamayacaktr artk ve tekâmül duracaktr.
Böyle düünen yalnz filozof mu? Tarihçi de karamsar: “hayat geçici bir arza ise, tekâmülün ne mânâs var? Hayatn gelimesi ölümsüz bir ruhun kanatlanmasna yol açmayacaksa, kâbustan ne fark kalr bu gelimenin?” (Grousset21).
Müsbet ilim, bütün insafszl, bütün hissizlii ile haykryor: ‘Dinozorlar, stegosefaller22 yok olmadlar m? nsan da onlar gibi silinip gidecek. Bize günelik eden küçük yldz, aydnlatc ve stc gücünü kaybedecek, yava yava. Yeryüzünde hayattan eser kalmayacak artk ve bu ölü gezegen sonsuz mesafelerde dönecek, dönecek. Keifler, felsefeler, idealler, dinler...insann ve insan-üstü’nün yaratt medeniyetten en küçük bir niane23 kalmayacak. Neandertal24 adamndan hiç olmazsa birkaç kemik var; kendisinden sonra gelen insan, onlar müzelerine tam. Bizden o kadar da kalmayacak. Kâinatn bu minnack köesinde, protoplazmann25 garip maceras ebediyen sona erecek. Belki daha önce, baka dünyalarda da sona ermiti bu macera. Ama her yerde ayn vehimlerle desteklenecek, her yerde dünyamzdaki kadar abes, dünyamzdaki kadar bo, dünyamzdaki gibi balangcndan itibaren ölüme mahkum olacak” (Rostand26).
Çada Avrupal, ya ümitsizlik, ya iman, diyor. Baka yol yok. Zavall büyücü çra, uyann biraz geç olmad m?
1 Umrandan Uygarla. letiim Yaynlar, stanbul 1998, s.104-107.
2 Üsture: Masal, Efsane.
3 Upaniadlar: Adak, Tanr, ruh gibi konularla ilgili mevzular kuaktan kuaa aktaran ve Hint felsefesinin temelini oluturan mistik eserler. Kelime Upa (yannda) +ni+ad (oturmak) fiilinin birleiminden olumakta ve “Bir kimsenin dizinin dibinde oturmak” anlamn tamakatadr.Yani mürid bu gizli bilgileri yalnz yanndaki mürütlerine bahetmekteydi. Upaniadlara “Vedanta” da denilmektedir.
4 Bedbinlik: kötümserlik, karamsarlk, pesimizm.
5 Jules Michelet: (1798-1874). Fransz yazar ve tarihçisi.
6 Alpler: Alp sradalar. Cenova körfezinden Pannonia ovasna kadar, bir yay eklinde1200 km uzanan Avrupa’nn en önemli sra dalar.
7 Simplon: sviçre’nin güneyinde Penine ve Lepontine Alpleri arasnda da geçidi
8 Homo Ekonomikus: ktisadî insan anlamna gelen ve iktisadî analizde tamamen akc biçimde davranan bir varlk olarak kabul edilen özneyi belirtmek için kullanlan Latince kelime. Homo Economicus elindeki snrl imkanlarla en azami tatmini salamaya çalr. nsan sadece menfaat ve çkar açsndan deerlendiren veya iktisadî üretim yapan bir araç olarak güren anlay. “Kültür, Homo Ekonomikus’un kanl fetihlerini gizlemeye yarayan bir al.” BÜ.s.173.
9 Altn Buza: Tevrat’ta ve Kur’an- Kerimde anlatlan bir kssa. Hulasa olarak öyle: Hz. Mûsâ, Kavminden hak üzere olacaklarna dair söz aldktan sonra, Hz. Harun’u yerine vekil brakarak Tûr dana gider. Hz. Mûsâ Tûr dandayken, srâiloullar Hz. Harun’u dinlemeyip Sâmiri adnda birkiinin hilelerine kaplarak, Samiri’nin yapt altn buza heykeline tapmaya balarlar. Hz. Hârûn kav minin bu câhilce ve azgnca hareketi karsnda onlara nasihatlerde bulunnur, onlar bu inan ve hareketlerinden uzaklatrmaya çalr, ama nasihatlerini ve uyarlarn kabul etmezler. Hz. Harun’u tehdit ederler. Hz. Harun kendisine tâbi olanlarla birlikte onlarn içinden ayrlmak veya onlarla sert bir ekilde mücâdele etmek ister, fakat Hz. Mûsâ’nn "srâiloullarn parçaladn, birbirinden ayrdn!" diyeceini düünerek, bu iten vazgeçer, Hz. Musa’nn Tûr'dan dönmesini bekler. Bu hadise Taha süresinin 83-94. Ayet-i kerimelerinde öyle zikredilmektedir: 83 - "Ey Musa! Seni kavminden (ayrp) daha çabuk (gelmeye) sevkeden nedir?" (dedik.) 84 - Musa: "Onlar benim izimdeler (arkamdan beni takip edip geliyorlar). Ben sana acele ettim (geldim) ki, honud olasn" dedi. 85 - Allah: "Dorusu biz senden sonra kavmini imtihan ettik. Sâmirî onlar saptrd" dedi. 86 - Hemen Musa öfkeli ve üzgün olarak kavmine döndü (onlara öyle) dedi: "Ey kavmim! Rabbiniz size güzel bir vaad ile söz vermedi mi? Size bu süre mi çok uzun geldi, yoksa Rabbinizden size bir gazab inmesini arzu ettiniz de mi, bana olan vaadinizden caydnz?" 87 - Onlar dediler ki: "Biz sana verdiimiz sözden, kendiliimizden caymadk. Fakat biz o (Kbtî) kavminin süs eyasndan bir takm arlklar yüklenmitik. Onlar (atee) attk. Sâmirî de (kendi mücevheratn) böylece atmt." 88 - Nihayet Sâmirî onlara böüren bir buza heykeli ortaya çkard. Bunun üzerine Sâmirî ve adamlar: "te sizin de, Musa'nn da ilâh budur, ama o unuttu" dediler. 89 - Onlar görmüyorlar myd ki, o buza, kendilerine hiçbir sözle karlk veremiyor; onlara ne bir zarar, ne de bir yarar vermeye sahip bulunamyordu. 90 - And olsun ki Harun daha önce onlara: "Ey kavmim! Siz bununla (buza ile) imtihana çekildiniz. Sizin gerçek Rabbiniz Rahmân'dr. Gelin bana uyun ve emrime itaat edin" demiti. 91 - Onlar (cevap olarak öyle) demilerdi: "Musa bize dönüp gelinceye kadar, biz ona tapmaya elbette devam edeceiz." 92 - (Musa gelince kardeine öyle) dedi: "Ey Harun! bunlarn sapkla dütüünü gördüün vakit, seni engelleyen ne oldu?" 93 - "(Neden) benim yolumu takip etmedin, benim emrime kar m geldin?" 94 - Harun: "Ey anamn olu! Sakalm ve bam (saçm) tutma. Ben senin 'srailoullar arasnda ayrlk çkardn, sözüme bakmadn' diyeceinden korktum." dedi.
10 Banliyö: Genellikle oturma alan niteliinde olan ehir merkezinden uzakta veya ehrin snrlarna yakn bir yerde kurulan yerleim yerlerine verilen ad.
11 Werner Sombart: (1863-1941). Alman ekonomist ve sosyolog. 20. yy'n ilk çeyreinde Kta Avrupasnn önde gelen sosyal bilimcilerinden biri. Nazilerin iktisadî görülerine yaknl ile bilinmektedir.
12 Galile: (1564-1642). talyan gök bilimci ve fizikçi.
13 Kosmos: Evren, kainat.
14 Biyolojik tekamül nazariyesi: Bkz. Darvinizm.
15 Darvinizm: ngiliz bilimadam Darvin’in ortaya att evrim teorisi.
16 Terakki: lerleme. Yukar çkma, yükselme.
17 Hiroima: Ününü felâketine borçlu olan Japonya’da Hiroima bat Japonya'nn Çugoku bölgesinde bulunan ehir. Nükleer saldrya maruz kalan ilk ehirdir. Bu saldryla ilk anda 70 bin kiilik katliam gerçekletirdi. Sonrasnda radyasyon hastalklar sebebiyle ölenlerle birlikte bu say 90 bini geçti.
18 Yeis: Umutsuzluktan doan karamsarlk, üzüntü.
19 nsiyak: içgüdü, sevktabiî.
20 Teilhard de Chardin: (1881-1955). Fransz filozof yazar ve papaz.
21 Grousset: (1885-1952). Fransz arkiyatç ve tarihçi.
22 Stegosefaller: Ön ayaklar, arka ayklarndan ksa uçan dinozor.
23 Niane: Silah bir hedefe dorultmaya yarayanalet, hedef, eser, iz, belirti.
24 Neandertal: Orta Avrupa’da iskeleti bulunan ve Kaba Ta çanda yaam lan ilkel insana âit.
25 Protoplâzma: Yap bakmndan çekirdek ve sitoplazmadan, yar sv, saydam ve canl hücrenin metabolizma olaylarnn olutuu yer.
26 Rostand: Edmond Rostand. (1868-1918). Fransz filozof.
Yazar: Harun ÞAHÝN |
15-08-14 |
||
|
E mail: Yazar Hakknda Bilgi ve Dier Yazlar |
Tweet | ||
 |
 |
||
| AHMET | |||
BEKLEYÝÞ |
Tarih : 15-08-14 | ||
Harun Hocam, yazýlarýný bu kadar bekletme. "Uyanýþýmýz geç olmasýn." Selamlar. |
|||
