Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÝL KALESÝ | Okunma Says: 5219 |
C.Yakup imek
Daha önce yazdm iki makalede belirtmi olduum gibi, TDK’nin resmî nternet sitesindeki sözlüklerde düzinelerle yanl (dizgi, imla ve noktalama hatas, cümle düüklüü, açklama yetersizlikleri vb. kusurlar) var.
Milyonlarca vatanda, TDK’nin bu sözlüklerinden faydalanrken düzine düzine Türkçe yanlna da muhatap olmaya devam ediyor…
Üçüncü düzineyi de en derin kayglarmla sunarm:
TDK Yazm Klavuzu’nun Noktalama Hatas
Virgül (,) iaretinin kullanld yerleri açklarken “art ekinden sonra virgül konmaz.” diyen Yazm Klavuzu, kendi koyduu kaideye uymam. “ken’in Yazl” bahsinde Yazm Klavuzu’muz u cümlede art ekinden sonra virgül kullanm:
“Getirildii kelimenin ünlüleri kaln da olsa, bu ekin ünlüsü ince kalr.”
Klavuz böyle yaparsa dierleri n’apsn?
Güncel Türkçe Sözlük’ün fade Kusuru
Güncel Türkçe Sözlük, “piknik” kelimesi için öyle bir açklama yapm:
“Suyu, yeillii olan mesire yeri.”
Ayn lügat “mesire” için de u izahta bulunmu:
“Gezinti yeri, gezilecek yer.”
Mademki “mesire” ismi “yer” manasn ihtiva ediyor, o hâlde “mesire yeri” sözünde “kelime fazlal” var demektir.
Ayn hata Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü’nde de tekrarlanm.
Güncel Türkçe Sözlük’ün mla Hatas
Güncel Türkçe Sözlük “toplama” kelimesinin beinci manas için u cümleyi örnek vermi:
“Eser konu bakmndan eski Farslar gibi bir toplamadr.”
Bir tiyatro türü olan “fars” ile “ran'n güneybatsnda yaayan halk veya bu halkn soyundan olan kimse” demek olan “Fars” büyük harf hatas yüzünden birbirine karm.
Güncel Türkçe Sözlük’ün fade Kusuru
Güncel Türkçe Sözlük, “kast” kelimesinin ikinci manasn öyle açklam:
“Öldürme, yaralama veya zarar vermek isteme, kötü niyet.” Bu açklamada ifade kusurundan doan mana belirsizlii var: Öldürme – yaralama – zarar vermek fiilleri birbirine zayf balanm. öyle ki: lk iki fiil (öldürme-yaralama) “-me / -ma” ekini, üçüncüsü (zarar vermek) ise “-mek” ekini alm. Sözlüe bakan, öyle bir tereddüt yaayabilir: Acaba “kast” hem “öldürmek” hem “yaralamak” hem de “zarar vermek isteme” demek midir? Ayrca bir de “kötü niyet” manas m vardr?
Ben olsaydm bu ifadeyi öyle yazardm:
“Öldürmeyi, yaralamay veya zarar vermeyi istemek, kötü niyet.”
Türkiye Türkçesi Azlar Sözlüü’nün fade Kusuru
Sözlük, “matrak” sözünü açklamak için öyle bir cümle (?) kurmu:
“Kaln ve uzun bir kama, uçlar ok biçiminde iki üç çatall bir demir parças geçirilerek yaplm,”
Cümlenin burada bitmedii, devam olduu belli, zaten sonunda virgül (,) var; fakat sözlüü TDK sitesine aktaranlar açklamada iktisat yapmlar.
Türkçe Sözlük’ün Noktalama Hatas
(ve fade Kusuru)
Güncel Türkçe Sözlük’ümüz “hamiyet” kelimesini öyle açklam:
“Bir insann yurdunu, ulusunu ve ailesini koruma çabas.”
Bu ifadede “insann yurdunu” sözü bir kelime grubu deilse “insann” dedikten sonra virgül konmal. Çünkü bu iaret, TDK Yazm Klavuzu’nun belirttii gibi, “Bir kelimenin kendisinden sonra gelen kelime veya kelime gruplaryla yap ve anlam bakmndan balants olmadn göstermek ve anlam karkln önlemek için” de kullanlr.
Virgülün bu iki kelime arasnda kullanlmamas, ifadeyi mulak hâle getiriyor. Bu ifadeye iki farkl mana yüklemek mümkün:
1. “Bir insann, (kendi) yurdunu, ulusunu ve ailesini koruma çabas.”
2. Bir insann yurdunu, ulusunu ve ailesini (bir bakasnn) koruma çabas.”
Tabii ki bunlardan birincisi dorudur ve TDK’miz de onu kastetmitir.
Lakin kastettiini iyi ifade edememitir.
Ruhbilim Terimleri Sözlüü’nde Açklama Kusuru
Ruhbilim Terimleri Sözlüü, “utanma” kelimesini öyle açklam, daha dorusu, açklayamamtr:
“Bir yetersizlik ya da davrantaki uygunsuzluun bilincine varnca duyulan coku.”
Açklamada ifade kusuru var, bu sebeple “utanma”nn manas yanl anlalabilir:
“Coku”yu duyan kim?
“Bir yetersizlik ya da davrantaki uygunsuzluun” sahibi mi, yoksa bir bakas m?
Her ikisi de olabilir. Açklama ibaresi bunun cevabn vermiyor.
Çünkü ibarede shhat yok; demek ki bunu yazanda dikkat yok…
Herhâlde ibareye “bilinç” ve “coku” katma heyecanyla tekrar bakamam.
fadenin dorusu udur:
“Kiinin kendindeki bir yetersizlik ya da davranndaki uygunsuzluun bilincine varnca duyduu coku.”
(Son kelime ayr bir problem, ama imdi geçiyorum.)
Kii Adlar Sözlüü’nün Noktalama Hatalar
TDK Kii Adlar Sözlüü, kz ismi olarak kullandmz “Hamiyet”i açklarken öyle demi:
“Ulusseverlik, yurdunu ulusunu ve ailesini koruma çabas.” Bu sözdeki “yurdunu ulusunu” kelimeleri arasnda virgül iareti (,) olmalyd.
Ayn sözlükte, benzer bir hata “Zarif” isminin açklamasnda yaplm: “Güzel, k, ince kibar tavrl.” ibaresindeki “ince kibar” sfatlar arasna da virgül iareti (,) konmalyd
Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü’nün Noktalama Hatas
Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü, “grup” kelimesine Ziya Gökalp’tan öyle bir örnek cümle nakletmi:
“Her tümene bir tümen beyi kumanda ediyor bunlarn yannda da… adlaryla bir subay grubu bulunuyordu.”
Bu cümlede aslnda iki cümle vardr; dolaysyla bu iki cümlenin arasna (bir baka ifadeyle “ediyor” fiilinden sonra) virgül iareti (,) konmalyd.
imdi söyleyeceimi ise TDK kabul eder mi, bilmem; ama bence o virgül hatasndan en az 10 kat daha büyük hatadr: Ziya Gökalp’n yukardaki cümlesinin alnd kitabnn ad “Türk Uygarl Tarihi” deil “Türk Medeniyeti Tarihi”dir.
kinci olarak da Ziya Gökalp “subay” diye bir kelime kullanm olamaz. Çünkü o hayattayken Türkiye Türkçesinde ne “subay” ne de “uygarlk” kelimesi vard.
Birincisi (subay)1935 ylnda Osmanlcadan Türkçeye Cep Klavuzu’yla, ikincisi (uygarlk) ise 1942 senesinde Felsefe ve Gramer Terimleri’yle Türkiye Türkçesine sokulmutur. Birincisi “zabit”i öldürmekten, ikincisi “medeniyet”i yok etmekten baka bir ie yaramamtr.
Güncel Türkçe Sözlük’ün Örnek Hatas
Güncel Türkçe Sözlük’ümüz “dem” kelimesine Âk Veysel’in mehur “Kara Toprak” iirinden iki msray örnek olarak vermi:
“Âdemden bu deme neslim getirdi / Bana türlü türlü meyve getirdi”
Herkes bilir ki ikinci msrann son kelimesi “getirdi” deil “yetirdi” olacaktr.
Herkes bilebilir, ama TDK bilir mi, bilmem.
Bildiim odur ki, TDK’miz Âk Veysel’in bu “dem” kelimesine “esk.” damgas vurmutur. Yani bu kelimeyi “eski” bulmaktadr.
Herkes kullanmyor diye mi acaba?
Kelimeye “eski” damgas vurursanz onun ölmesine yardm etmi olursunuz.
TDK, kelimelerimizin ölmesine veya öldürülmesine deil yaamasna ve yaatlmasna hizmet etmelidir.
Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü’nün Örnek Hatas
Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü’nde “grup” kelimesi için Necip Fazl Ksakürek’in “Sultan Vahidüddin” adl eserinden öyle bir cümle (?) aktarlm:
“Bu vaziyette hükûmet Âyan Meclisine kendi adamlarndan bir grup sokup ekseriyeti elde tutmaya bakarken gösterdii namzetlerin çounu kabine azas kendisini kurtaramyor.” Dikkatle okunduunda cümlede düüklük olduu belli oluyor. Necip Fazl Ksakürek gibi bir ifade üstadnn böyle bir cümle kurmas imkânsz… Bundan dolay, cümleyi “Sultan Vahidüddin” isimli kitaptan kontrol ettim ve dorusunu gördüm. Cümlenin asl u:
“Bu vaziyette hükûmet Âyan Meclisine kendi adamlarndan bir grup sokup ekseriyeti elde tutmaya bakarken gösterdii namzetlerin çounu kabine azas olarak öne sürmek gibi abes derecesinde bir zaaftan kendisini kurtaramyor.”
Peki TDK hangi zaaftan kendini kurtaramyor?
Cevap: Sk sk Türkçe hatasna dümekten…
TDK’ye söylenecek sözün özü:
Yaptn hatalarn farkna varmalsn;
Sen bakas deilsin, kl krk yarmalsn!..
Yazar: C.Yakup ÞÝMÞEK |
26-03-10 |
||
| E mail: c.yakup_simsek@hotmail.com | Tweet | ||
 |
 |
||
