Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : EDEBÝYAT / UNUTULMAYANLAR | Okunma Says: 2894 |
Kimim ben? Hayatn, Türk irfanna adayan , münzevi ve mütecessis bir fikir içisi." sözleriyle tanmlar kendini Meriç.Türk fikir hayatnn gizli kalm fakat deerini yitirmemi büyük üstad.
"Düünce dünyasnda hiç bir fetih nihai deildir.Hepimiz birer sizifos`uz. Hele diyaloun olmad bir ülkede...Türk aydnnn kaderi , mahpesinde arklar söylemek. Bu lanetler berzahndan nasl ve ne zaman kurtulacaz? Tefekkür bir araytr , içtimai bir aray." (Jurnal , 18-06-1974)
"Düünmek , insan üzerine düünmek mutlaka yasak bölgelerden birkaçna dalp çkmakla olur.Zaten demokrasi ve liberalizm yasak bölgeleri kaldrmak manasna gelir."(Jurnal,29-04-1964)
"Her dudakta ayn rezil ikayet: yaanmaz bu memlekette! Neden? Efendilerimizi rahatsz eden bu toz bulutu, bu lam kokusu, bu insan ve makine uultusu mu? Hayr, onlar Türkiye`nin insanndan ikayetçi.nsanndan, yani kendilerinden.Aynaya tahammülleri yok.Vatanlarn yaanmaz bulanlar, vatanlarn yaanmazlatranlardr."(Bu Ülke, 1974)
"ato kiliseye dayanyordu, kilise nass`a. Bat`nn düünce tarihi aklla naklin mücadelesi tarihi.Nakil imtiyazlarn kalesiydi.Üçüncü snf , bu asrlk kaleyi akln dinamitiyle tahrip etmedikçe hürriyete kavuamazd.Hrstiyanlk, eski toprak köleleri için karanlk bir mahpesti, maddecilik vaat edilen toprak; din zilletti, dinsizlik haysiyet.
Burjuvazi iktidara geçer geçmez kiliseyle nikah tazeledi; kiliseyle yani nass`la.mtiyazlarn koruyacak bir hisard nass.imdi akln bayran omuzlamak yeni bir snfa düüyordu, en yoksul , en kalabalk snfa.
Mekanist maddecilik , yükselen burjuvazinin kavga silahyd; diyalektik materyalizm dördüncü snfn kavga silah oldu.Birincini görevi feodaliteyi ykmakt, ikincinin kapitalizmi.Din avrupa için bir afyondur, bütün ideolojiler gibi.Avrupa`nn tarihi bir snf kavgas tarihidir.Osmanl için uurdur din,tesanüttür, sevgidir.Osmanl toplumu insan haysiyetine ve inanç birliine dayanr.Hegel belki hakl; tarih tezatlar içinde geliir.Osmanl`nn tezat Avrupa`dr.Batda maddecilik batln hisarlarn ykan bir dinamit , hür düüncenin dinamiti; Osmanl imparatorluu`nda maddecilik bir kendi kendini tahrip cinneti.
Avrupa Osmanl ülkesine papaz ihraç eder. Hrstiyanla davet için mi? Ne münasebet. Tek emeli Osmanl`y dinsizletirmektir.Dinsizletirmek yani etnik bir toz haline getirmek.Bir kelimeyle: dinsizlik , bat`nn yükselen snflar için ne kadar hayrlysa , bizim için o kadar meumdur, onlar için ilerleyi bizim için çözülü ifade eder."
"Ktalar ipek bir kuma gibi kesip biçerdik.Kelleler damlard klcmzdan.Bir biz vardk cihanda, birde küffar...
Zafer sabahlarn kovalayan bozgun aksamlar.htiyar dev , mazideki ihtiamndan utanr oldu.Sonra utanç , unutkanla brakt yerini, " ben avrupalym" demee balad, "asya bir cüzzamllar diyardr.
Avrupa`l dostlar, acyarak baktlar ihtiyara ve kulana : "Hayr delikanl!", diye fsldadlar, "Sen bir az gelimisin."
Ve hrstiyan bat`nn gösümüze ilitirdii bu idam yaftasn , bir "nian - zian" gibi gururla benimsedi aydnmz."
Prof. Dr. Ümit Meriç Yazan, babasna gösterilen ilgiyi yorumlad:
Cemil Meriç, bugün 500 bin kiilik bir okur kitlesine ulamtr. Bir tebihle söylersek, Cemil Meriç bir çiftçidir, Anadolu bozkrna düünce tohumlarn saçmtr ve o tohumlar imdi filizlenip boy atyor.
Cemil Meriç’in okurlar cemaatini tanmak, onlarn üzerinde durmak lazm. Artk okurlardan, yazara gitme zaman gelmitir. Bu konuda çok özel gözlemlerim var. Bunlardan en önemlileri, edilen telefonlar, gönderilen mektuplar ve babamla ilgili anma toplantlarnda bir araya gelen genç nesillerin yapt analizler.
“Seni tanmakla balad her ey. Sen kopardn kzlca kyameti. Akllar seninle durdu. Kara zindanda doan güne sendin. Maaradan seninle çktm. Görmeyen gözlerim, seninle görür oldu. Ac çekmek neymi, fikir neymi seninle tandm. uurumun lambalarn yakan sensin.”
Türkiye projeksiyonsuz yayor. Gelecekle ilgili hiç bir ideali yok. Halbuki büyük devletleri yüzer yllk, be yüzer yllk, biner yllk projeleri, hedefleri vardr. Türkiye günübirlik bir böcek gibi yayor. Türkiye’nin geleceini düünmesi, gelecei üzerine projeksiyonlar yapmas kaçnlmazdr.
OLCAY YAZICI
Bilinen bir gerçek, fakat genç nesiller açsndan soruyorum. Kimdir o fikrin gökkua olan, Bat’y da, Dou’yu da bizlere öreten, fikrin büyük çilekei Cemil Meriç? Onun sadece kz deil, ayn zamanda gözü, kula olan sizden, bir kere daha rica etsek?
“Gülü tarife ne hacet, ne çiçektir biliriz!” diye bir sözümüz vardr. Bence artk Cemil Meriç’i anlatmann, tarif etmenin zaman geçmitir. Çünkü Cemil Meriç, tariflerin ötesine geçmitir. O eserleri ile bugün aa yukar 500 bin kiilik bir okur kitlesine ulamtr. Bir tebihle söylersek, Cemil Meriç bir çiftçidir, vatan sathna, Anadolu bozkrna düünce tohumlarn saçmtr ve o tohumlar imdi onlarla, yüzlerle yeeriyor, filiz verip, boy atyor.
D dünya Cemil Meriç’i tanmak istiyor
Büyük çileler çekilerek, vatan corafyasna dikilen Cemil Meriç çiçekleri açyor, diyebiliriz yani?
Evet, diyebiliriz...Bu çiçekler, topraktan çkm, boyatmlardr. Bu bakmdan Cemil Meriç’in artk okurlar cemaatini tanmak, biraz da onun üzerinde durmak lazm. Artk okurlardan, yazara gitme zaman gelmitir. Bu okurlar cemaati ile ilgili olarak benim çok özel gözlemlerim var. Bunlardan en önemlileri de, edilen telefonlar, gönderilen mektuplar, babamla ilgili anma toplantlarnda bir araya gelen genç nesiller.
1997’nin Aralk aynda Tark Zafer Tunaya kültür merkezinde, Büyükehir Belediyesi Kültür Dairesi tarafndan düzenlenen toplantdaki konuma metinleri z yaynlar tarafndan kitaplatrld. Ad ise ilginç, “Cemil Meriç ve Bu Ülkenin Çocuklar.” Bu okurlar cemaati ile iki senedir temasmz hiç kaybetmedik. Ayda bir defa toplanyor, bazen Cemil Meriç’in eserleri üzerine, Cemil Meriç’ten alnan ilhamla yeni olaylar üzerine görü ve fikir al veriinde bulunuyoruz.
Ayrca, Tunus Üniversitesi’nin tarih profesörü Abdülcemil Temimi’den, Cemil Meriç’in Arapça’ya tercümesi için teklif geldi.
Konuma srasnda babamn ad geçti. Ne yazk ki, müslüman bir Arap entellektüeli olarak, muhterem babanz tanmyorum. Benim gibi dier Arap dünyas da maalesef tanmyor. Türkiye’nin bu kadar önemli bir yazarn tanmamak, bizler için ayp saylr. Babanz bana biraz tantnz, dedi. Ben de peki dedim ve “Bu Ülke”yi açarak ona, “Ktalar ipek bir kuma gibi keser biçerdik!...” cümlesiyle balayan bölümü okudum. Temimi öylesine etkilendi, öylesine beendi ki bu cümleyi, lütfen dedi, babanzdan bir seçme yapnz ve onu vakit geçirmeden Arapça’ya tercüme edelim. Arap dünyas, 20. Yüzyl Türk kültürünün yetitirdii bu irfan adamn mutlaka tanmaldr.
Bu münasebetle bir yldr Cemil Meriç’in Arapçaya çevrilmesi metinleri üzerinde çalyoruz.
Cemil Meriç’e kar büyük bir ilgi Ayrca Türk cumhuriyetlerinde de, Cemil Meriç’e kar büyük bir ilgi uyanmaktadr. Cemil Meriç’in, Kazak ve Azerbaycan Türkçesine tercümesi yolunda da teklifler var. Yani biz belki Cemil Meriç’i d dünyaya yeterince tantmadk, fakat d dünya kendiliinden Cemil Meriç’i tanmak istiyor, bunun için snrlar zorluyor. Çünkü Türkiye’yi tanmak demek; bir anlamda Cemil Meriç’i tanmak demektir.
Bu arada Gazeteciler ve Yazarlar Vakf’ndan bir davet aldm. “20. Yüzyl Türk Kültürüne Yön Verenler” balkl bir dizi balatyorlar. ahsiyetler arasnda babam Cemil Meriç’in yan sra, Mehmet Akif, Peyami Safa, Necip Fazl, Yahya Kemal, Ahmet Hamdi Tanpnar ve Kemal Tahir gibi isimler de bulunuyor.
Bir ehre, bir köye ve bir mahalleye tek bir Cemil Meriç sevdals bile dümü ise, o belde zamanla fikri bir tutuma yaayacak demektir...Genç Cemil Meriç severler kimlerdir? Ne tür mektuplar geliyor size Babanzla ilgili olarak?...
Cemil Meriç’i tanmak istei daha çok yurtdndan geliyor. Türkiye’yi tanmann, önce Cemil Meriç’i tanmaktan geçtiine inanyorlar.
Psikoloji bölümünden mezun bir örencinin, Elif Özdemir’in, babam Cemil Meriç’le ilgili yazdklarn aktarmak istiyorum. Bir bir profil çizmek için.
Elif benim örencim. 1997 yaznda Amerika’ya gitti. Biliyorsunuz dünyann en büyük kütüphanesi Washington’dadr. Orada, Türkiye’den yazar var m diye aratrm, bakm ki, kütüphanede “Hint Edebiyat” var, “Bu Ülke” var, “Jurnal” var, “Maaradakiler” ver, “Ik Dou’dan Gelir” var, “Krk Ambar” var, “Ümrandan Uygarla” ve “Sosyoloji Konumalar” var. Yani, seçmeyi bilen her idrak Cemil Meriç’i arayp buluyor.
Yerliden, evrensele açlmak demek bu olsa gerek?
Evet, evrensellik bu demek...Gelelim, Cemil Meriç’in okuyucular cemaatine (Ümit hanm özellikle bu kavram kullanyordu. Biz de deitirmedik.) Bunlarn içinde yazarlar da var. Cahit Koytak’n yazd ilginç bir iir var. Ad “Son Osmanl.”
Cemil Meriç okurlarn daha yakndan tanmak için, Tark Zafer Tunaya’daki toplantya katlan, 17 yandaki ükran Çatak’n yazd mektubun ilk sayfasn okumak istiyorum:
“Sayn Ümit Meriç Yazan, güzel paylamlara, dorukta mutluluk ve duyumlara vesile olduunuz için teekkürler. Kendimi hala bir rüyann içinde hissediyorum. Ve oradan sesleniyorum u an size. Fakat sanrm her ey gerçek, rüyadaki gibi eksiksiz ve güzel. Ve en önemlisi artk ba rollerden birini de ben oynuyorum. Sizinle, Cemil Meriç günlerini paylatk. Teneffüs ettiimiz havay, kitab, tarihi, heyecanlar paylatk. Yüreklerimiz tek bir yürek oldu. Beynimizi büyüttük o gün. Yüreklerimizle birlikte fikirlerimizi, ülkülerimizi, heyecanlarmz da büyüttük.
Tüm bunlar harflere, kelimelere, cümlelere hapsettim. Onlar seslere baladm. Ben yeni heyecanlar da yine seslere, kelimelere kilitleyeceim. Benden yeni sesler gelecek kulaklarnza.”
Cemil Meriç için eref defteri
Bir de defterim var. Cemil Meriç’in eref defteri. Defterin ilk sayfasna 4 Mays 1997’de kzma hitaben öyle bir ey yazdm:
“Sevgili Hazal, bu defter Cemil Meriç’in fatihi olduu serdengeçtilerin defteridir. Ona sahip çk. Çünkü bu liste, sana brakacam mirasn hepsinden daha önemli, daha ölümsüz ve daha anlamldr. Deden, bu ülkede bir düünce aristokrasisi yaratt. Bu listede onlarn eref listesini bulacaksn...”
Daha sonra bu deftere çeitli isimler, Cemil Meriç’le ilgili duygu ve düüncelerini yazd. Onlardan birini size okumak istiyorum. Mimar Sinan Üniversitesi Sosyoloji Bölümü örencisi, Mahmut Çalr’n yazdklar öyle:
“Seni tanmakla balad her ey. Sen kopardn kzlca kyameti. Akllar seninle durdu. Kara zindanda doan güne sendin. Maaradan seninle çktm. Görmeyen gözlerim, seninle görür oldu. Ak neymi, ac çekmek neymi, fikir neymi seninle tandm. uurumun lambalarn yakan sensin...Seni tandktan sonra vatansz, kimliksiz kaldm. Seni tandktan sonra ruhum boyal bir ku oldu. imdi ben göçebe bir serseriyim. Havarisiz sa’ym...Seni tanmadan önce önümde iki kap vard. Biri cinnet, biri ölümdü. imdi üçüncü bir kap var: O ak kaps...Kitaplar yaralarma ifa olmaz oldu. Artk ben de karar verdim kitap olmaya. Seninle büyütüyorum acm, hüznümü ve kendimi...Ben dergahtan kovulan derviim. Körler seninle görür oldu. Sarlar seninle duydular. Dilsizlerse imdi hatip.!..”
Bir baka örenci, Yusuf Emre’nin yazdklar ise öyle:
“Utanyorum ismini yazmaktan, fikrin devasa insan. Bu nesil adna. Bir sarmak gibi sarldm, ak olduum kitaplarna. Bu akn büyüsünü bana kim yapt? Bilmiyorum. Ama böyle bir büyüye nesil olarak muhtaç olduumuzu biliyorum. Sen dünyaya hiç bir zaman kör bakmadn. Bizler ise açk gözlerimizle kör yaadk. Yllarca bilgiye, kültüre kar aç yaadmz için, hislerimizi de kaybettik. Okumamakla ve kitaba yabanc kalmakla, en iddetli zulmü kendimize reva gördük. Ruhaniyetin karsnda imdi biz utanmayalm da, kimler utansn? Kazanma adna hiç bir eyini boa kaybetmedin. Seninle bir defa daha, yoklukta varlk cilvesinin srrn anladk. Med-cezire maruz kalan skntlarn dalgalar gibi sahilindeki kayalara vuruyor. Ama sen anmadan, kzn ellerinden tutarak, yoluna devam ediyordun. Biz ise kymetini bilemediimiz zaman sermayesinin yokluundan ikayet ettik durduk. Az da olsa yürüyebilseydik, duranlarn haline alamay örenecektik. Fakat imdi kendi halimize bile alayamyoruz.
Kapal gözlerinle kitaplara selam sarktyordun. Son anlarnda kapal uurunla, Muhammet Sevgilim diyordun. Azndan çkan son cümleyi duyduumda, iliklerime kadar titrediimi hissettim. Alamadm dersem, yalan olur. uurunun kapal olduu bir anda bile, Muhammed Sevgilim diyordun. Yaasaydn, söylediin bu cümle için sana köle olmaya raz olurdum...”
Bunlar gibi daha yüzlerce mektup var. Bütün bunlar unu gösteriyor ki, Cemil Meriç’in Anadolu bozkrna saçt tohumlar artk bugün çnar gibi boy atyor.
Meriç soyad siyasetin üzerindedir
Seçim öncesinde siyasi çevrelerden size aday olmak için teklifler geldi. Fakat, bunlar kabul etmediniz. Neden? Siyasete souk mu bakyorsunuz?
Örencilerime de söylediim bir cümle var. O da udur: Sizler bütün partilerin üstündesiniz. Kendinizi bir parçaya mahkum ederek, bütünden vazgeçmeyiniz. Sosyolog bir partinin deil, Türkiye’nin sosyologu olmal.
Türkiye kendi kendisini tanmayan bir ülke haline gelmitir. Türkiye projeksiyonsuz yayor. Gelecekle ilgili hiç bir ideali yok. Halbuki büyük devletlerin yüzer yllk, be yüzer yllk, biner yllk projeleri, idealleri, hedefleri vardr. Türkiye ise plansz, programsz ve günübirlik, adeta bir böcek gibi yayor. Türkiye’nin geleceini düünmesi, gelecei üzerine projeksiyonlar yapmas arttr. Yarnla ilgili planlar bugünden yaplmal. Eer bu yaplmazsa, yarnla ilgili ümitlerimiz de olamaz. Sosyologlarn bu sahada faydal olacana inanyorum. Fakat, sosyologlar hükümetlerin deil, devletin sosyologu olmal...
Konuya dönersek, evet, Meriç soyadnn siyasilememesi için siyasete atlmadm. Çünkü o Türkiye’nin bütününü kapsayan kuatc bir isim. Bu isme sayg göstermek, benim babama kar bir görevimdir.
Kalemin kutsiyetine inanyorum
Dünyann küçüldüünden ve küresellemeden söz ediliyor. 2000’li yllarda genel bir dünya devleti kavram m arlk kazanacak, yoksa milli kimlikler mi ön plana çkacak?
Tabii bu sorunuza homojen bir cevap vermek mümkün deil. Çin ve Türk milleti gibi binlerce yldan beri süregelen milletler vardr. Avrupa millet bilinci var. Bir de ayrca tarih boyunca hiç devlet kurmam etnik unsurlar var. Yani globalleme karsnda milletlerin durumu ne olacak sorusunun cevab tek olamaz.
Elbette dünya çok küçüldü. lk defa bu kadar ksa zamanda milletler birbirlerinden haber alr hale geldi. Ben bilgisayarma tklyor ve Avusturya’daki bir profesörle sosyoloji üzerine konuabiliyorum. Bu küçümsenecek bir ey deil. Salise fark ile fikir al veriinde bulunabiliyoruz. Bu manada elbette dünya küçüldü. nsanlar oturduu yerden, bilgisayar aracl ile uluslararas konferans verebiliyor.
Fakat bu anlattklarmdan teknolojiyi çok yücelttiim, övdüüm anlalmasn. Ben evime bilgisayar almadm. Hatta önce daktilo ile yazyordum. Onu da braktm. imdi sadece elle yazyorum. Yani kalemin kutsiyetine inanr hale geldim. Kalem kutsaldr. Çünkü üzerine yemin edilmitir. Bilgisayar bir yerde hain bir araç. Bir virüs çkyor ve her eyi, bütün bilgiyi, emei sfrlayabiliyor. Oysa elle yazlan bir kelime yüzlerce sene silinmeden saklanabilir.
üphesiz faydal bir araç. Fakat ben bugüne kadar bilgisayar kullanarak, dahiyane bir eser sahibi olmu tek bir insanla karlamadm. Fakat insan dahi ise belli eyleri kullanmak açsndan bilgisayardan istifade edebilir. Zaten dünyann en önemli bilgileri hiç bir zaman bilgisayarlara yüklenmez.
Ölçü, deiirken “biz” kalmak olmal
Toplumlarn deimek kaçnlmaz durum. Fakat deiirken toplumun kendisi kalmas, bu ana rengi muhafaza etmesi önemli. Deerli sosyologumuz Prof. Dr. Mümtaz Turhan hoca, ölçüyü “biz kalarak deimek ve deiirken biz kalmak” eklinde özetliyor. Sizce ölçü ve denge nasl kurulmal?
Bunun ölçüsünü, mayasn hiçbir birey koyamaz. Yalnz sosyolojik kanun olarak bir hakikat var. O da udur: hiç bir toplum bütünüyle ayn kalamaz. Ve yine hiç bir toplum bütünüyle deiemez. Yani deiirken ayn kalr, ayn kalrken deiir. Mümtaz hocann ölçüsü doru. Bu bakmdan hiç bir ideoloji sonsuz, ölümsüz deildir. Tabii ki dinleri bunun dnda tutuyorum. Söz konusu olan beeri ideolojilerdir. Beeri nizamlar ise daima birbirini aacaktr. Sosyal hareketleri bir yerde kontrol etmeniz mümkün olmaktan çkabilir. Kendi kanununu kendi uygular.
Yazar: Olcay Yazýcý |
24-03-10 |
||
| E mail: shtunay@gmail.com | Tweet | ||
 |
 |
||
