Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÝL KALESÝ | Okunma Says: 2501 |
TDK hatalar bitmek bilmiyor.
Çok deerli D. Mehmet Doan’n da isabetle belirttii gibi, TDK 1980’den önceki yllarda Türk dilini çok baltalad; ama bir yönü kusursuz denecek kadar iyiydi: Kendi bünyesi içinde “insicam” sahibiydi. Sözlüklerinde ve dier kitaplarnda “kendi kaidelerine aykrlk ve dikkatsizlik” yok gibiydi. Kocaman bir maziye srtaryor, ama zevahiri kurtaryordu.
imdiki TDK, tarihe srtaryor mu? Evet…
Peki, zevahiri kurtaryor mu? Hayr…
Düzine düzine yanl buluyorum; her yanl incelerken gözüme bir bakas çarpyor.
Benim gözüme çarpanlar TDK’nin gözüne çarpmyor mu?
Çarpmyorsa birinin çarpmas lazm…
te bir düzine (12 adet) daha TDK ayb…
Büyük Türkçe Sözlük’te mla Hatas
Büyük Türkçe Sözlük hatal nakillere devam ediyor. Divanü Lügati’t-Türk’ten “bulan” maddesinin açklamas öyle aktarlm:
“Kpçak illerinde avlanan büyür bir yaban hayvan.”
Tabii ki, dorusu “Kpçak illerinde avlanan büyük bir yaban hayvan.” olmal.
Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü’nde mla Hatas
Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü “sosyalizm” maddesi için Orhan Pamuk’tan öyle bir söz nakletmi:
“Türk milliyetçilii rasyonal sosyalizmden çok çekiyormu, onlara benzeterek bize bize faist diyorlarm…”
Cümlede iki hata görünüyor:
Birincisi, “rasyonal sosyalizm” deil “nasyonal sosyalizm” olacak.
kincisi, “bize bize” tekrar… Bunlarn ikincisi ya hiç olmayacak yahut “bize” deil “bile” olacaktr.
Büyük Türkçe Sözlük’te fade Kusuru ve mla Hatalar
Büyük Türkçe Sözlük TDK’nin 1966’da çkartt Tiyatro Terimleri Sözlüü’nden “naturalizm” maddesini öyle nakletmi:
“naturalizm Alm. Naturalismus Doaclk. Sanat alannda 1880-1900 yllar arasnda, doa bilimleri üzerine kurulan insanlar, kalt, çevre ve toplum durumuna göre inceleyen ve biçimlendiren akm. Bu akm Zola, Tolstai ve Dostayevski'nin romanlarndan çkm ve drama da geçmitir.”
Virgül eksiklii sebebiyle ifade kusuru var: “1880-1900 yllar arasnda, doa bilimleri üzerine kurulan” dedikten sonra mutlaka virgül olmalyd. Olmad için bu söz bir sfat-fiil grubu olarak “insanlar” isminin sfat olmutur. Hâlbuki dier iki sfat-fiil grubuyla beraber “akm” kelimesinin sfatdr.
Büyük Türkçe Sözlük, dünyaca mehur iki Rus romancnn adn yanl yazmtr: “Tolstai ve Dostayevski” deil “Tolstoi ve Dostoyevski” olacaktr.
Güncel Türkçe Sözlük’te Noktalama Hatalar
TDK Güncel Türkçe Sözlük “demir yolu” maddesini açklamak için öyle bir ifade kurmu:
“Lokomotif, vagon vb. demir tekerlekli tatlarn üzerinde hareket ettii paralel iki ray döenerek yaplan bir tür yol, tren yolu, demir hat.”
Burada sfat vazifesi gören ve art arda sralanan iki söz grubu (…demir tekerlekli tatlarn üzerinde hareket ettii - paralel iki ray döenerek yaplan) arasna TDK’miz virgül koymam.
Ayn hatay “demir yolu” için M. . Esendal’dan iktibas ettii cümlede de yapm:“Bu demir yolu, Erikaya'dan keçi yurdu önünden, dereyi aykrlar.”
Bu cümlede de art arda sralanm olan iki yer tamlaycs (Erikaya'dan - keçi yurdu önünden) arasnda virgül olmalyd.TDK sözlüklerinde virgül hatalar artk benim için vaka-i adiyeden…
(Bu son kelimeyi TDK’nin nasl yazdn bilmiyorum. Çünkü bu kelimeyi TDK’nin ne Yazm Klavuzu’nda bulabildim ne de sözlüklerinde… Anlalan, TDK’nin lügatinde vaka-i adiye yok…)
Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü’nde mla Hatas
(TDK’nin Çözemedii Bir mla ve Dil Bilgisi Meselesi)
Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü “komiser” kelimesi için Necip Fazl Ksakürek’in htilal’inden u cümleyi seçmi:
“Mahkemelerdeki hükûmet komiserlerini nasb ve azleder.”
TDK Yazm Klavuzu ve Büyük Türkçe Sözlük “n a s b” kelimesini “n a s p” eklinde yazyor. Ayn kelimenin “etmek” yardmc fiili alm olan ekli – mastar hâli – ise ayn kaynaklarda “nasbetmek” imlasyla geçiyor. Dolaysyla kelimenin yaln hâli “n a s b” eklinde yazlrsa TDK’ye uymaz. (Ama bana uyar.)
Peki, Necip Fazl’n “nasb ve azleder” eklindeki sözü TDK’nin imla esaslarna uyar m, uymaz m? Bu da baka bir husus… Burada akla taklan noktalar var:
1. Ayn yardmc fiille kurulmu birleik fiiller virgül veya balama edatlaryla birbirlerine balandklar takdirde yardmc fiil hakknda unlardan hangisine uyulmaldr?
A) Yardmc fiil tekrarlanr.
B) Yardmc fiil sadece son birleik fiilde kullanlr.
C) Her iki ekil de dorudur.
2. Ayn yardmc fiille kurulmu birleik fiiller virgül veya balama edatlaryla birbirlerine balandklar takdirde yardmc fiil yalnzca son birleik fiilde kullanlacaksa aadakilerden hangisi doru olur?
A) Yardmc fiili tekrarlanmayan isim unsurundaki ses hadiseleri gösterilir.
(Yukardaki “nasb ve azleder” imlas TDK için doruysa ses hadiseleri gösterilecek demektir.)
B) Yardmc fiili tekrarlanmayan isim unsurundaki ses hadiseleri gösterilmez.
(Bu takdirde yukardaki “nasb ve azleder” imlas yanl olur.)
TDK’ye soruyorum: Yukarda sorduum meseleler, dil bilgisi veya imla kitaplarnzda açklanp kaidelere baland m?
Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü’nde “Komiser” Vakas
Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü’ndeki “komiser”li vakalardan biri de Ziya Gökalp’n Türk Medeniyeti Tarihi (TDK sözlüklerine göre Türk Uygarl Tarihi) adl eserinden alnan cümlede görülüyor:
“…bunlarn balarna kendi sülalesinden bir denetleyici komiser atard.”
Ziya Gökalp’n Türkçesinde “denetleyici” ve “atamak” kelimeleri yoktur. O, böyle kelimeleri kullanm olamaz. Çünkü her iki kelime de 1935 ve sonrasnda imal edilmi olan sözlerdir.
Daha önceki bir yazmda ifade ettiim gibi, TDK sözlüklerine alnan örnek cümleler, yazarnn orijinal dilini, kelime tercihini aynen aksettirmelidir. “Ben sözlüklere aldm cümle ve msralar sadeletiriyorum.” diyorsa yalnzca Ziya Gökalp’nkilere deil her yazar ve airinkine dokunsun. Mesela, Necip Fazl’n “Mahkemelerdeki hükûmet komiserlerini nasb ve azleder.” cümlesini “Yargevlerindeki hükûmet komiserlerini atar ve görevden alr.” eklinde deitirsin. Deitirsin de seyretsin gümbürtüyü…
Merak ettiim bir baka husus: Öz Türkçe merakls TDK’miz “komiser”in öz Türkçesini niçin yapmam? Yaptysa biz mi bilmiyoruz? Bilmemek ayp deil, örenmemek ayp… Ben de örenmek için soruyorum: Ey TDK!
Franszcann “komiser (commissaire)”ini Türkçeletirdin mi? Türkçeletirdin de sözlüklere yazmay m unuttun?
Onu unuttun diyelim. Fakat unu asla unutma:
“Seni imek canavarlar gibi takip edecek!..”
Yazar: C.Yakup ÞÝMÞEK |
01-05-10 |
||
| E mail: c.yakup_simsek@hotmail.com | Tweet | ||
 |
 |
||
