Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÝL KALESÝ | Okunma Says: 2582 |
Büyük Türkçe Sözlük’te mla Hatas
Divanü Lugati’t-Türk muhtevasn sayfalarna tayan (çok da iyi eden) Büyük Türkçe Sözlük maalesef hatal nakillerle dolu…
Divanü Lugati’t-Türk’teki “kadhguland” maddesi öyle aktarlm:
“kadhguland قذغلندى
ol bu ka kadhguland = o, bu iete kayguland”.
Kâgarl Mahmud’un verdii örnek cümle bugünkü Türkçeye çevrilirken tuhaf bir kelime kullanlm: iete… Ne olduu anlalmayan bu söz muhtemelen “ite” veya “ie” olacakt.
Büyük Türkçe Sözlük’te mla Hatalar ve fade Kusuru
TDK’nin 1972’de çkard Tecim, Maliye, Saymanlk ve Güvence Terimleri Sözlüü’ndeki “kurum” maddesi Büyük Türkçe Sözlük’te u tuhaf ve anlalmaz sözlerle yer alm:
“kurum ng. establishing
Bir i yapmak amacyla bir ya da bir kaç kii tarafndan meydana ana kurulu getirilen.”
Allah akna, “bir kaç kii tarafndan meydana ana kurulu getirilen.” de ne demek oluyor?..
(Bu ifadelere mi daha çok amal, yoksa TDK’nin bu dank hâline mi?.. Neyse, aknl atlatp bu sözü de tamir edelim.)
Birinci olarak, “ana”nn burada ii yok… Zannediyorum ki “meydana”nn “ana”sn sevmiler ve tekrar yazmlar. (Bilgisayara aktaran kii TDK’nin çaycs filan m acaba?)
kinci olarak, “meydana kurulu getirilen” ucubesi… Belli ki “meydana getirilen kurulu” sözüne takla attrmlar.
(TDK çaycsnn günahn almayalm; bu sözleri TDK profesör veya doçentlerinden biri de yazm olabilir. Büyük ihtimalle eve i götürmü. Artk evde de gecenin geç saatlerinde, uyku baa m vurdu, yoksa hafiften demlenmi miydi, bilemem. nsanlk hâli ite…)
Üçüncü olarak, “birkaç” kelimesini bugün bitiik yazan TDK, 1970’li yllarda ayr m yazyordu? TDK’nin 1980 tarihli Yeni Yazm Klavuzu’na baktm; onda da bitiik yazldna göre ya o günkü TDK yanl yazm ya da bugünkü…
Bu arada ciddi ciddi merak ettim: TDK’ciim, u “tecim, saymanlk” sözleri de ne oluyor? Affedersiniz, böyle sormak yerine koskoca Büyük Türkçe Sözlük’e bakabilirdim, deil mi? Tamam, baktm: “tecim” demek “ticaret” demekmi. TDK bu kelime için “esk.” kaydn dümü. Acaba bu “tecim” kelimesi öz Türkçe miydi, yoksa baka dilden mi gelmiti? unun macerasn bir örensek…
“Saymanlk” ise iki manaya geliyormu. 1. Parann bir bölüünü, sonradan saylmak üzere bir boçrtan ya da kâr payndan alacaklsna ödeme. 2. Kurulua ilikin ve ilemlerin tümünü kapsamak üzere tutulmas gereken yazlklarda uygulanlmas gereken kural ve yöntemlerin tümünü içine alan bilgi dal.
Ne yalan söyleyeyim, bu ifadeleri tam anlayamadm. OXFORD’un AN ENGLISH-TURKISH DICTIONARY sözlüünün 1968 basksnda bu kelimenin ngilizcesi olan “instalment” kelimesine baktm. Türkçe karlna “taksit; kurma” denmiti. nternet sözlüklerinde de “instalment” için “taksit, tesisat, bölüm, yerletirme, kurma” manalar verilmiti. Dorusu, “instalment”i anlamak “saymanlk” anlamaktan daha kolay geldi bana.
Fakat bu “saymanlk” maddesine bakarken Büyük Türkçe Sözlük’ün bir hatas daha gözüme çarpt:
1. manada “borçtan” denecek yerde “boçrtan” yazlm.
Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü “kokteyl” için Ruen Eref Ünaydn’dan u cümleyi örnek vermi:
“te Babet ve Sonya da bu müteharrik âlemin orta yerinde ksack etei, beline kadar dekolte korsaj ile alagarson sacyla elinde aynas, pudra pomponu ve allk kalemiyle sigarasn ve kokteylini içe içe meydana geliyorlar.”
Evvela küçük yanl söyleyelim: TDK’miz burada “saçyla” demek yerine “sacyla” demi. ki ihtimal var: TDK’miz ya “saç”n ünsüz yumuamasna uradn zannetmi yahut sehven böyle yazm. Ama netice ayn: nsan saçyla “metalden mamul malzeme” birbirine kartrlm.
Büyük yanla gelelim: Ruen Eref Ünaydn’a ait cümlede ifade kusuru (kaba tabiriyle “anlatm bozukluu”) var: Cümlede iki fail (Babet ve Sonya) bulunduu hâlde, onlarla irtibatl kelimeler (etei, beli, korsaj, saç, eli, aynas, pomponu, kalemi, sigaras ve kokteyli) tek bir kiiye göre, yani “teklik ahs ekleri”yle çekilmi. Hâlbuki bunlarn da çokluk (etekleri, belleri, korsajlar, saçlar, elleri, aynalar, pomponlar, kalemleri, sigaralar ve kokteylleri) ekilleri olmalyd.
(TDK’nin bu mesele hakknda bugüne kadar bir kaide yazp yazmadn bilmiyorum. Yazmsa nerde yazm, örenmek isterim.)
Ayn sözlük, ayn kelime (kokteyl) için Attila lhan’n “Kurtlar Sofras”ndan iktibas ettii cümlede iki imla hatas yapm:
“Beni böyle istemediim, ne istemesi, kaçp durduum halde, gece kulüplerine, üpheli ve lekeli kokteyl salonlarna iten ne ?” Birinci hata, daha evvelki bir yazmda da (TDK’DEN BR DÜZNE HATA – 4) belirttiim gibi, TDK’nin en çok ihmal ettii imla meselesi: Uzun hecelerin, ince telaffuz edilen seslerin gösterilmesine yarayan düzeltme iareti… Bu cümledeki “halde” kelimesi “hâlde” diye yazlmalyd.
kinci hata ise cümle sonundaki soru iaretinden önce boluk braklm olmasdr.
Yine ayn sözlüün ayn maddesi (kokteyl) için Necip Fazl Ksakürek’in “Sultan Vahidüddin” adl eserinden nakledilen cümle u:
“Türkiye Büyük Meclisi, siyah astragan kalpaklarla beyaz sarklarn ve birkaç krmz fesim kokteyli hâlinde bu binada ikinci içtimasn yapmakta…”
Bu cümledeki hata, basit bir dizgi hatas (“fesin” yerine “fesim” yazlmas) görünmekle beraber cümlenin manasn kolay ve doru anlamaya mâni oluyor.
ktisat Terimleri Sözlüü’nde fade Kusuru
2004 ylnda bastrlan ve Büyük Türkçe Sözlük linkiyle ulalan “ktisat Terimleri Sözlüü”nde “kurum” kelimesi tarif edilirken ifade kusuru ilenmi:
Belirli bir amac gerçekletirmek üzere kurulan özel veya kamu örgütü.
Buradaki “özel veya kamu örgütü” sözü, ÖSYM’nin yapt imtihanlardaki Türkçe sorularnda “anlatm bozukluu” olarak kabul edilmektedir. I998- ÖSS’de çkan bir Türkçe sorusunda “Aadaki cümlelerin hangisinde anlatm bozukluu vardr?” denmi ve cevap olarak da “Siyasi, askerî ve ekonomi alanlarnda görütüler.” cümlesi gösterilmitir. Türkçe, dil bilgisi, Türk dili ve edebiyat, Türk dili, dil ve anlatm ders kitap ve müfredatlarnda; üniversite ve lise giri hazrlk kurslar veren dershane vb. yerlerin hazrlayp bastrdklar milyonlarca kitapta da böylesi sözler “tamlama uyumsuzluu” gibi balklarla ifade kusurlarna örnek verilmektedir. TDK bu noktada hangi görüte?.. TDK’nin bu hususta yazm olduu bir kayt ve kaide var m? Varsa lütfen bizi haberdar etsinler. Aksi hâlde TDK’nin bu mesele hakknda henüz kafa yormaya frsat bulamadn düüneceiz.
TDK, yukarda naklettiim ÖSS cümlesini “anlatm bozukluu” olarak kabul ediyorsa kendi sözlüklerinde hayli “bozukluk” var demektir. Güncel Türkçe Sözlük’ten misal verelim:
Güncel Türkçe Sözlük’te “yazman” kelimesi öyle açklanm:
yazman a. 1. Özel veya kamu kurulularnda haberlemeyi salayan, yazma yapabilen görevli, kâtip, sekreter. 2. Özel veya kamu kurulularnda yazmalardan sorumlu kimse, sekreter.
Bu açklamalarn ikisinde de geçen “Özel veya kamu kurulular” sözü ÖSS’nin dil mant ve Türkçe kaidelerine göre “anlatm bozukluu” tekil ediyor.
Velhâsl, ya ÖSYM’de bir “bozukluk” var ya da TDK’de…
(Benim de bugün hesabm bozuldu galiba… Bir düzine demitim; fakat gene atm, on ikiyi atm.)
Yazar: C.Yakup ÞÝMÞEK |
02-05-10 |
||
| E mail: c.yakup_simsek@hotmail.com | Tweet | ||
 |
 |
||
