Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÝL KALESÝ | Okunma Says: 3475 |
C.Yakup imek
(TDK’nin Kurgusu)
Türkçeyi en doru kim kullanmal?
En az Türkçe hatas yapma hakk kime ait?
Bence bu hak TDK’nin… Mademki Türkçeyi koruyup yaatma vazifesi en bata TDK’ye verildi, o hâlde onun Türkçe hatalar yapmas ne kadar ho görülebilir? Haydi diyelim ki hatasz “kurum” olmaz; peki bir sayfada bir düzine hata olur mu? Maalesef TDK’de oluyor… Üstüne üstlük bu hatalar TDK’nin sözlüklerinde… Türkçenin en çok müracaat edilen eserlerinde…
Daha evvelki bir yazmda belirttiim gibi, “Tertipten imla ve noktalamaya, cümle düüklüklerinden açklama noksanlarna, yanl örneklere varncaya kadar otuz iki ksm tekmili birden her ayp TDK sözlüklerinde arz- endam eyliyor.”
TDK’nin lügat yanllar, “Demâdem artar, eksilmez, tükenmez, bî-nihâyetdir.” msrasnn anlatmaya çalt cinsten…
(Alacan olsun ey TDK! Dost ac söyler diye hatalarn söylüyorum; bir teekkür bile duymuyorum. Nesirle anlatyorum, anlamyorsun; nazmla söylüyorum, dinlemiyorsun… Dili krp döküyorsun, buna altk; bari dil-i perianmz bir nebze topla!)
Ben “bir dost” olarak ac söylemeye devam ediyorum.
***
Güncel Türkçe Sözlük’te Noktalama Hatas ve Anlatm Bozukluu (Fesad- Telif / fade Kusuru)
Bu sözlüümüz “kurgu” kelimesinin felsefedeki manasn öyle açklam:
“Uygulamaya geçmeyen yalnz bilmek ve açklamak amacn güden düünce, kuramsal aratrma, spekülasyon.”
Bu açklamadaki “yalnz” kelimesi isabetli seçilmemi; dolaysyla "kurgu"nun bu izah da açk deil. Sebebi u: Türkçede bu kelime balama edat, snrlama (tahsis) edat, sfat ve zarf olarak kullanlmaktadr. TDK’nin yukardaki ifadesinde “yalnz”a balama edat m yoksa snrlama (tahsis) edat vazifesi mi verdii belli deildir. Bir baka ifadeyle “fakat” yerine mi, “sadece” yerine mi kullanld tam olarak anlalmyor. Eer birincisi doruysa “ancak” yerine “fakat, ama” kelimelerinden biri; ikincisi doruysa “sadece, yalnzca, srf, salt” kelimelerinden biri kullanlmalyd.
Bu cümledeki noktalama hatas (virgül eksiklii) TDK’nin en çok yapt noktalama hatalarndan biri… Art arda sralanm sfatlardan birincisi olan “Uygulamaya geçmeyen” sözünden sonra virgül konmalyd.
Bu madde (kurgu) Büyük Türkçe Sözlük’te de aynen yer ald için orada da ayn hatalar tekrarlanm.
TDK Yazm Klavuzu’nda yazlan fakat TDK sözlüklerinde “tatbikata geçmeyen” maddeleri örnekleriyle yazsam bir kitap olur.
Sadece bir kitap m?.. Emin deilim…
***
Güncel Türkçe Sözlük’te Anlatm Bozukluu (Fesad- Telif / fade Kusuru) ve Noktalama Hatalar
Güncel Türkçe Sözlük’te “kurgu”nun üçüncü manas (Bir bütün oluturmak için parçalar takp birletirme ii, montaj) için verilen örnek cümle u:
“Demir fabrikasnn kurgusu bitti, iletmeye açld.”
Önce basit hatalar belirtelim: Örnek cümlenin sonundaki trnak kapama iaretinden sonra, lüzumu yokken, bir ksa çizgi (-) ile bir nokta (.) getirilmi.
Bu cümlede “anlatm bozukluu / fesad- telif / ifade kusuru” var. Böylesi sözler Türkçe, dil bilgisi, Türk dili ve edebiyat, Türk dili, dil ve anlatm ders kitap ve müfredatlarnda; üniversite ve lise giri hazrlk kurslar veren dershane vb. yerlerin hazrlayp bastrdklar kitaplarda “özne yanllarndan kaynaklanan anlatm bozukluklar” bal altnda ele alnmaktadr.
Cümlenin sonunda yazarnn ismi geçmediine göre TDK sözlük grubu tarafndan kurulduu anlalyor.
Bu kusurlu cümleyi u ekilde tashih edebiliriz:
“Demir fabrikasnn kurgusu bitti ve fabrika iletmeye açld.”
***
Büyük Türkçe Sözlük’te Noktalama Hatas
TDK’nin Büyük Türkçe Sözlük’ü “kurgu”nun dördüncü manas (Bir ie hazrlamak için yaplan telkin.) için Memduh evket Esendal’n bir cümlesini u imla ile aktarm:
“Bankaclardan birkaçnn kurgularyla Belediye bakanlna adayln koymutu.”
Bu cümlede “Belediye” kelimesi küçük harfle balatlmalyd.
TDK’nin büyük / küçük harf hatasn sk yapt söylenemez. Nitekim ayn kelimeye Güncel Türkçe Sözlük linkiyle girdiimizde ayn cümlenin doru imla ile yazldn görüyoruz.
Tabii, bir de u ihtimal var: TDK’miz bu kelimenin o cümlede büyük harfle mi küçük harfle mi balatlaca hususunda son kararn vermemi olabilir.
***
Güncel Türkçe Sözlük’te fade Kusuru
Sözlüümüz sinema ve televizyon tabiri olan “kurgu”nun açklamasn u ekilde yapm:
“Bir filmin deiik süre ve yerlerde çekilen bölümlerini, bir anlam ve uyum bütünlüü salayarak birletirme, montaj.”
Yanlmyorsam TDK bu açklamasnda “uyum” kelimesini “Bir bütünün parçalar arasnda bulunan uygunluk, ahenk” manasnda kullanyor. Mademki “uyum” dediiniz ey bu demek; o hâlde niçin “uyum bütünlüü” diyorsunuz? TDK’miz “uyum”daki bütünlüü hissetmiyor mu?
Ayn madde Büyük Türkçe Sözlük’te de ayn kusurlu hâliyle geçmekte.
***
Büyük Türkçe Sözlük’te mla Hatas
Büyük Türkçe Sözlük yoluyla ulatmz Tp Terimleri Klavuzu “kurgu”nun Franszcasn aynen öyle vermi: Abstrait,e
Hemen belirtelim ki, “Abstre” kelimesinden sonra konmu olan virgül (,) iareti ile “e” harfinin orada hiçbir ii yok. Bir an evvel ikisi de kaldrlmal…
***
Büyük Türkçe Sözlük’te mla ve Noktalama Hatalar
Büyük Türkçe Sözlük yoluyla ulatmz Biliim Terimleri Sözlüü bilgisayar için kullanlan“kurgu” tabirini öyle açklam:
“Kurgu ng. setup Deiik donanm birimlerinin birleiminden oluan bir bilgisayarda, birimler arasndaki, balantlarn düzenlenmesi Ve bilgisayarn belli bir sorun üzerinde çalabilmesi için gerekli ayarlarn yaplmas.”
NOKTALAMA HATASI: Hiç kullanlmayacak yerde (“arasndaki” kelimesinden sonra) virgül kullanlm.
MLA HATASI: Nerdeyse hiçbir zaman büyük harfle balamayan “ve” balama edat cümlenin orta yerinde büyük harfle balam. (Ve böylece intikamn alm…)
***
Büyük Türkçe Sözlük’te Açklama Kusuru
Büyük Türkçe Sözlük linkiyle ulatmz Yöntembilim Terimleri Sözlüü “kurgu” için bakn ne kadar öz Türkçe (!) bir açklama yapm:
“Olgusal karl olmamakla birlikte usalr bir durumun imgesel tasarm.”
Cehaletimi balayn; 25 yllk bir Türkçe hocas olarak bu ifadeyi tam anlayamadm. Öz Türkçe olduu hâlde…
Peki, niye mi anlayamadm?
çinde bilmediim kelime ve sözler vard: olgusal, usalr, imgesel tasarm.
Bunlardan ikisini (olgusal, imgesel tasarm) TDK’mizin Büyük Türkçe Sözlük’üne bakarak örendim. Birini ise Büyük Türkçe Sözlük’te bulamadm. Dedim ki: “Galiba bu ‘usalr’ kelimesi de TDK’nin önce dourup sonra bir yerlerde terk ettii zavalllardan olacak. Çünkü terk etmemi olsayd TDK’nin bugünkü sözlüünde bulabilirdim. Öyle ise kalkaym, sahaflara varaym, Yöntembilim Terimleri Sözlüü’nü soraym.” Kalktm, Kadköy’e gittim; o sözlüü sual ettim. Arayan bulur, demiler. Ben de buldum. Evet, aradm kitab buldum ama aradm kelimeyi o kitapta da bulamadm. Evet, u “usalr” sözü orda da yoktu… Fakat nasl olurdu; bir sözlük kendi kulland bütün kelimeleri açklamak zorunda deil miydi?
Ee, artk bunun cevabn da TDK versin…
Ne dersin ey TDK?
Nerdesin ey TDK?
Yazar: C.Yakup ÞÝMÞEK |
30-06-10 |
||
| E mail: c.yakup_simsek@hotmail.com | Tweet | ||
 |
 |
||
