Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : TÂRÝH / DÜNDEN BUGÜNE | Okunma Says: 5590 |
Bosna–Hersek denilince nedense aklmza Saraybosna ve Mostar gelir. Bu iki ehir ülkemizde neredeyse Bosna ile özdelemitir. Bu çok bilinirlik Saraybosna ve Mostar adna iyi bir avantaj fakat Bosna’da aramzda kuvvetli balarn bulunduu baka ehirler de var. Foça, Travnik, Zenica, Yayçe, Viegrad, Tuzla, Trebinye, Stolac, Sanski Most, Poçitel, Nevesinje, Livno, Srebrenisa, Kreevo, Konjic, Gradaçac, Gornji Vakuf, Donji Vakuf, Bugojno, Blagay, Bihaç, Banya Luka, Akhisar gibi ehirler de Saraybosna ve Mostar kadar gezilip görülmesi gereken yerler.
 |
Travnik nispeten ayn kalm, dier ehirler çok deimi
“Rumeli’de Osmanl Miras” projesi vesilesiyle 2008’in yaz aylarnda söz konusu ehirlerin tamamn görme bahtiyarlna eritim. Bu ehirler içerisinde özellikle Travnik beni çok etkiledi. Osmanl bu topraklardan ayrlal beri aradan uzun yllar geçmesine ve çok iddetli bir iç sava yaanmasna ramen Travnik hâlâ müslüman ehir kimliini koruyan bir yer. Belki de beni çok etkileyen ey Travnik’in nispeten ayn kalp, dier ehirlerin çok deimesiydi.
Özellikle 1992–1995 Bosna Sava, ülkedeki müslüman kimliini silmeye yönelik bir sava olduu için daha önce çok sayda Bonak’n yaad bu ehirlerde büyük bir katliam yaand. Bosna–Hersek’te yaayan üç etnik gruptan ikisi olan Srplar ve Hrvatlar, müslümanlar katletmenin yan sra Osmanl dönemine ait eserleri de yakp yktlar. Müslüman halkn yaad bu ehirler sava srasnda çok zarar gördü. Savatan önce birer müslüman ehri olan buralar, yaanan zorunlu göçler nedeniyle bu özelliklerini kaybettiler. Savata birçok aile yerlerini, yurtlarn terk edip, Saraybosna’ya göç etti. Dier ehirler gibi Travnik’te de sava olanca iddetiyle yaand; fakat zayiat olmasna ramen sava ehrin görünümünü pek deitirecek sonuçlar dourmad.
 |
Neden “vezirler ehri” Travnik?
Travnik, ülkenin merkezinde yer alan bir ehir. Saraybosna’nn 90 km batsnda bulunan Travnik ayn zamanda Bosna–Hersek Federasyonu’nun on kantonundan biri olan Merkez Bosna Kantonu’nun da bakenti. ehrin merkez nüfusu 30 bin civarnda. Travnik, nüfus bakmndan çok büyük bir ehir olmamasna karn tarih boyunca önemini yitirmedi. Osmanl Devleti’nin hüküm sürdüü yllarda Bosna Eyaleti’nin merkezi olan ehirden çok sayda vezir ve devlet adam yetiti. Bu vezirler yllar boyunca Osmanl Devleti’nde önemli hizmetlerde bulundu. Bu nedenle Travnik “Vezirler ehri” olarak da bilinir.
ehir Vlanitsa ve Vlaiç dalar arasnda bulunan verimli yemyeil bir vadide kurulmu. Travnik’in ortasndan geçen Lasva Nehri bu verimli vadiye hayat veriyor. Lasva, Travnik’ten geçtikten sonra Bosna Nehri ile birleiyor. Roma döneminde de önemli bir yerleim birimi olan Travnik, Osmanl Devleti tarafndan fethedildikten sonra çok daha stratejik bir merkez haline geldi. Fetihten sonra Travnik halknn çounluu müslüman oldu. ehirdeki bu deiim, imar faaliyetleriyle devam etti. ehir cami, köprü, medrese, çeme, tekke, han, hamam, türbe gibi yaplarla donatld. Travnik, Fransa ve Avusturya–Macaristan devletine en yakn Osmanl eyalet merkeziydi. Bu nedenle Osmanl Devleti için stratejik bir öneme sahipti.
Srplar ve Hrvatlar gitti, Bonaklar geldi
1992–1995 Bosna Sava sonrasnda Bosna–Hersek’te ehirlerin demografik özellikleri de deiti. Sava sebebiyle yaanan mecburî göçler sonucu baz ehirlerde Hrvatlar ve Srplar, baz ehirler de ise Bonaklar çounlua geçti. Dier ehirlerde olduu gibi Travnik’te de nüfus yaps deiti. 1991 ylnda yaplan saymda belediye sahasndaki nüfus 70 bin civarndayd. Yaklak bunun %47’sini Bonaklar, %39’zunu Hrvatlar, %14’ünü ise Srplar oluturuyordu.
 |
Sava srasnda binlerce Srp ve Hrvat bölgeyi terk etti. Dier taraftan baka ehirlerde müslümanlara yönelik saldr ve katliamlardan kaçan binlerce Bonak Travnik’e göç etti. Bu zorunlu nüfus hareketi sonucu ehrin ilçe ve köyleriyle birlikte toplam nüfusu 60 bin civarna geriledi. Nüfus oranlar ise, Bonaklar %82, Hrvatlar %16 ve Srplar %2 olarak deiti. Özellikle son yllarda ehre geri dönen mültecilerle birlikte Travnik’in nüfusu yeniden artmaya balad. Günümüzde Travnik’te en önemli ekonomik faaliyet tarm ve hayvanclk. Bu iki sektör ehrin en kayda deer ekonomik dinamii. Son derece verimli bir vadi üzerinde kurulan Travnik, her türlü tarm ve hayvanclk faaliyetini yapmaya müsait bir ehir.
Andriç de Travnikli
Dünyaca ünlü yazar vo Andriç Travnikli’dir. Yazarn Travnik Günlüü adl kitab Travnik’i anlamak için iyi bir kaynak. Ülkemizde de çok iyi tannan Nobel Edebiyat Ödüllü yazar vo Andriç, 1892 ylnda Travnik yaknlarndaki Dolac’ta dodu. 1961 ylnda kendisine Nobel Edebiyat Ödülü kazandran Drina Köprüsü adl roman dnda dilimize çevrilen dier eserleri; Travnik Günlüü, Ver Elini Çocukluk, Uursuz Avlu, Irgat Siman, Bosna Hikâyeleri ve Ömer Paa’dr. 1945 ylnda kaleme ald Travnik Günlüü’nde yazar, Travnik’i merkez alarak 19. yüzyln banda farkl din, dil ve kültürlere sahip insanlarn yaay ve etkileimlerinden kesitler sunar. Romanda eski gücünü yitiren Osmanl Devleti ve batl devletlerin pastadan pay kapmak için verdikleri büyük mücadele ustalkla anlatlr. Ayrca Fransa ve Avusturya’nn Travnik’te konsolosluk açmalar, Sultan III. Selim’in batllaarak çöküü durdurma çabalar, müslüman Balkan topraklarnda batllama ile yüz yüze kalan Osmanl geleneksel kimliinin direni çabalar ve bütün bu büyük siyasî olaylarn farkl bireyler tarafndan alglan biçimleri de romann en ilgi çeken bölümleri.
Osmanl ehir siluetini koruyan Travnik, hâlâ 18. ve 19. yüzyllarn izlerini barndran bir rüya corafya. Travnik öyle sradan bir Balkan ehri deil. Bir Bursa, bir Amasya, bir Kütahya gibi Osmanl’nn mührünü hâlâ gururla tayan bir ehir.
ehre Osmanl kimliini veren eserleri de bir tanyalm. ehir, etrafn çevreleyen dalarn yamaçlarnda kurulduu için alkn olmayanlar biraz yorulabilir fakat yine de Travnik, en iyi yürüyerek gezilebilir. Gezimize ilk olarak çarda yani ehrin en merkezî yerinde yer alan Süleymaniye Camii’nden balayacaz.
 |
 |
 |
 |
Bir Süleymaniye de orada var
Süleymaniye Camii, Rumeli’ye has “alaca” diye adlandrlan bezemeli camilerden biri. Bu tür camilerin en iyi örneklerinden olan Makedonya’nn Kalkandelen ehrindeki Alaca Camii ile benzer özellikler tayor. Bu nedenle halk arasnda daha çok “Alaca Camii” olarak adlandrlyor. Daha önce yklan Kâmil Ahmed Paa Mescidi’nin yerine, 1816 ylnda Süleyman Paa tarafndan yaptrlm. Cami, kuzeyden güneye doru meyilli bir arazi üzerine kurulmu. Kuzey taraftaki giri yüksek tutularak, kottan kalan güney cephesine yükseklik kazandrlm ve caminin alt tarafna on dükkândan oluan bir çar yaplm. Cami içerisinde mihrap duvar hariç, ahap direklere oturan U eklinde bir mahfil ve minberde, iç ve d duvar yüzeylerinde 19. yüzyla ait kalemii süslemeler bulunuyor. Her vakit kalabalk bir cemaati olan cami, Travnik müslümanlarnn buluma yeri. Cami çarnn merkezinde bulunduu için ticarî ve sosyal hayat bu bölgede younlam. Süleymaniye adeta Travnik’in kalbi gibi. Bu güzel caminin ön tarafnda bir adrvan, dou tarafnda 1839 tarihli bir çeme ve güneyinde ise iki gözlü bir köprü bulunuyor. Lavsa Nehri üzerinde bulunan ve 1590 ylnda ina edilen köprü halen kullanlyor.
Süleymaniye Camii’nden sonra biraz daha yükseklere, kalenin bulunduu tepeye doru yürüdük. Yürüdüümüz sokaklar küçük mescitleriyle, çemeleriyle ve yemyeil bahçeleriyle Anadolu sokaklarn andryor. Yol üzerinde Osmanl döneminden kalma Kahvica, Lonçaritça, Varo, Sumeçe ve Zuliç adl küçük mahalle mescitlerini de ziyaret ettik. Güvenlik sebebiyle kaplar kilitli olduu için dardan bakmakla yetindik. Bu küçük mescitlerin neredeyse tamamnn plan birbirine benziyor. Savatan sonra tamir edilen bu irin mescitler her ne kadar bakml olsalar da cemaatsiz olduklar her hallerinden belli. Kaleye varmadan bu bölgede bir de saat kulesine rastladk. Varo Mahalle Mescidi’ne yakn bir yerde evlerin arasnda bulunan kulenin inâ tarihi ve banisi bilinmiyor. Travnik gibi küçük bir ehirde iki tane saat kulesi bulunmas ilginç bir durum. Kanaatimce Varo Mahallesi’nde bulunan bu kule bir kilisenin çan kulesinden saat kulesine çevrilmi olmal. Dier kule saat kulesi olarak inâ edildiine göre küçük bir ehirde iki tane saat kulesi bulunmas pek mantkl bir durum deil gibi geliyor bana.
Türk Tabur Görev Kuvvet Komutanl tarafndan restore edilmi
 |
 |
 |
Küçük mescitleri geride brakp ta bir köprüden geçerek kaleye girdik. Travnik Müzesi haline dönütürülen kale üzerinden ehir muhteem görünüyor. Bir kartal yuvasn andran Travnik Kalesi içerisinde bir de cami bulunuyor. Kale Camii olarak adlandrlan cami 15. yüzylda Sultan II. Bayezid döneminde ina edilmi. Camiden günümüze sadece minare ve duvar temelleri kalm. Kaleden ehri kubak olarak seyrettikten sonra tekrar kar tarafa geçip, oldukça büyük bir hazire içerisinde yer alan Yeni Cami ile avlusundaki Defterdar ve Silahtar Abdullah Paa Türbesi’ni ziyaret ettik. Yeni Cami klasik Osmanl mimarî üslubuyla inâ edilen Bosna–Hersek’teki en eski camilerden biri. 1549 ylnda Hasan Aa tarafndan yaptrlm. 18. yüzylda inâ edilen türbede Defterdar ve Silahtar Abdullah Paa medfun. Türbe 2003 ylnda Bosna–Hersek Türk Tabur Görev Kuvvet Komutanl tarafndan restore edilmi. Kaps kilitli olduu için caminin içini göremedik. Türbe ve hazirede medfun olan kardelerimizin ruhlarna Fatiha okuduktan sonra tekrar ehir merkezine döndük.
Travnik’teki en önemli yaplardan biri de Lasva Nehri kysndaki Elçi brahim Paa Medresesi. Fevziye Medresesi olarak da biliniyor. 1705 ylnda Hac brahim Paa tarafndan yaptrlm. 1699 ylnda elçi olarak Avusturya’ya gönderilmi olduundan elçi unvanna sahip brahim Paa, Timevar ve Sofya Beylerbeylii, Rumeli ve Bosna Valilii görevlerinde bulunmu. 1950’li yllarda yaknndan demiryolu geçmesi nedeniyle büyük bir ksm yklan medresede halen eitim ve öretim devam ediyor. Eski Travnik müftülerinden Muhammed Efendi ve hanmnn medfun olduu türbe ise medresesinin yaknnda küçük bir hazire içerisinde bulunuyor.
 |
Klann kitabesi çemeye monte edilmi
Medreseden sonra Travnik Saat Kulesi’nin de bulunduu Yukar Çar semtine doru yürüdük. Caddenin sa tarafnda iki türbe ve bir de tarihî çeme bulunuyor. Büyük türbede Celal Ali Paa ve Abdullah Paa’nn mezar, dier türbede ise Mustafa Paa’nn mezar bulunuyor. Ayn tarzda ina edilen her iki türbe de 18. yüzyln son yllarnda yaplm. ki türbe arasnda bulunan çeme de ayn yüzylda yaplm olmal. Çemede takl olan Sultan Abdülmecid’in turas ve kitabe çemeye ait deil. Hurit Paa Klas’na ait olan kitabe kla ykldktan sonra çemeye monte edilmi. Kitabede klann 1855 tarihinde inâ edildii ve banisinin smail Aa olduu yazl.
 |
Türbe ve çemenin karsnda, caddenin dier tarafnda ise Mehmed Paa Medresesi’nin kaps bulunuyor. 18. yüzyln ortalarnda Bosna Valisi Mehmed Kukoviç Paa tarafndan yaptrlan medreseden günümüze sadece kap ve birkaç mezar salam olarak ulam. Medreseden sonra caddenin biraz daha ilerisinde yine ayn semtte yer alan Hac Ali Bey Camii’ne doru yürüdük. Cami, saat kulesiyle ayn park içerisinde bulunuyor. lk olarak 1757 ylnda eski Bosna valilerinden Hac Mehmed Kukaviç Paa tarafndan yaptrlm. Daha sonra 1763 ylnda yangn geçiren caminin yerine, 1865 ylnda Hac Ali Bey tarafndan yeni bir cami inâ ettirilmi. Caminin ön tarafnda bir çeme ve yan duvarnda ise bir güne saati bulunuyor. Hemen yan tarafnda bulunan saat kulesi ise 18. yüzylda inâ edilmi. Bu bölgede bulunan dier bir cami de Lukaçka Camii. 1903 ylndaki yangndan sonra hasar gören cami Avusturya-Macaristan döneminde tamir edilmi. Biraz ileride bir park içerisinde bulunan ve oldukça dik çatsyla dikkat çeken Konator Camii de 17. yüzylda inâ edilmi. 1863 ylnda tamir edilen cami daha sonra gördüü tamiratlara ramen orijinal haliyle günümüze ulam.
 |
Konator Camii’nden sonra bir arka caddeye geçip Abdülvehap lhamiye Türbesi’ne doru yürüdük. Celal Ali Paa ve Abdullah Paa türbelerinin arka tarafnda yer alan ve 19. yüzyln ilk yarsnda inâ edilen türbede Abdülvehap lhamiye’nin mezar bulunuyor. Türbeden sonra Potur Mahallesi’ne doru ilerledik. Bu tarihî mahallede de çok eski bir cami ve kahverengi boyal bir çeme bulunuyor. Küçük bir hazire içerisinde yer alan cami yakn bir zaman önce restore edilmi. Ön tarafnda yer alan çeme, kitabesine göre Travnik hanedanndan Dervi Paa’nn validesi Aye Hanm tarafndan 1862 ylnda yaptrlm. Travnik’teki son ziyaret yerimiz ise Elçi brahim Paa Medresesi’nin kar tarafndaki tepenin yamacnda bulunan Nakibendî Tekkesi. Tekkenin bulunduu dar sokan bir ucu tarihî iki gözlü köprüye çkyor. Tekke giri kaps üzerinde yer alan kitabeye göre Muhammed bin Ömer Efendi tarafndan 1764 ylnda yaptrlm. Halen aslî fonksiyonunu devam ettiren tekkenin nur yüzlü bir eyhi var.
Akam namaz sonrasnda Süleymaniye Camii’nde tantmz Travnikli Amar adl bir genç, gezimiz süresince bize mihmandarlk yapt. Travnik’i çok iyi bilen Amar zeki bir genç. Ayn zamanda bilinçli bir müslüman. Amar sayesinde ehri ksa bir sürede gezdik. Travnik’i, gökyüzünde hiç eksik olmayan beyaz güvercinlere emanet edip, bir sonraki duramz olan Zenica’ya doru yolumuza devam ettik.
Yazar: Ahmet Kuþ |
27-07-10 |
||
| E mail: dünyabizim.com | Tweet | ||
 |
 |
||
